L’estat francés tardièr sus sas lengas

Malgrat la vitalitat de las lengas dichas regionalas coma l’occitan, lo còrs o lo breton, l’estat francés refusa de mesuras de proteccion eficaças, a la diferéncia de sos vesins europèus

Carcassona 2009

Imaginatz un ciutadan occitanofòn que se pòt adreiçar a un agent municipal en sa lenga, qu’inscriu sos mainats a l’escòla en occitan o que respond naturalament en aquela lenga pendent un contraròtle administratiu. Imaginatz un agricultor qu’emplena de formularis sens deure passar al francés, un pacient qu’escàmbia amb son mètge en la lenga que mestreja melhor, o encara un justiciable que s’exprimís davant un jutge sens qu’aquò pause de problèma. Dins l’estat francés, aquelas situacions relèvan encara largament de la politica-ficcion. Pasmens, correspondon simplament a una reconeissença ordinària de la diversitat lingüistica, tala coma ja existís en çò de bon nombre de vesins europèus.

Perque la reculada de las lengas minoritàrias es pas una fatalitat ligada a la modernitat o a l’urbanizacion, mas plan lo resultat de causidas politicas. Segon L’Express, al Reialme Unit, lo galés benefícia d’un ensenhament obligatòri e estructurat, que va de còps fins a l’immersion totala, al ponch que l’anglés i es ensenhat coma lenga segondària. Dins l’estat espanhòl, l’occitan —jos sa forma aranesa— es lenga oficiala dins la Val d’Aran e es uèi parlat per una larga majoritat de la populacion, contrast sasissent amb la situacion francesa. Aquela reconeissença resulta d’una volontat politica afirmada en Catalonha, puèi que l’occitan es protegit e promogut per l’estatut d’autonomia catalan e per la lei. S’inscriu mai largament dins un quadre ont mantuna lenga, coma lo catalan, lo basco o lo galèc, dispausan d’un estatut oficial e d’usatges institucionals espandits, contribuissent a lor transmission e a lor vitalitat sociala.

En Itàlia, los germanofòns del Naut Adige an drech d’utilizar lor lenga davant los tribunals e dins lors relacions amb l’administracion, sens qu’aquò pòrte tòrt a la coesion sociala. Soïssa, fidèla a son principi constitucional d’egalitat lingüistica, garentís una proteccion a l’ensemble de sas lengas nacionalas, e mai lo romanch, pasmens parlat per una minoritat plan reducha. Dins lo canton dels Grisons, aqueste es ensenhat a l’escòla e utilizat dins l’administracion e la vida publica, illustrant una concepcion de la diversitat lingüistica fondada suls dreches dels parlants puslèu que sus lor pes demografic. Pasmens, l’arpitan, un còp èra parlat dins mantun canton, a pas beneficiat del meteis estatut oficial e demòra fòrça minoritari, çò que mòstra que quitament en Soïssa, la proteccion lingüistica depend d’una reconeissença politica explicita. Se poiriá pausar una question semblabla sul lombard, lenga pròpria de Tessin e dels Grisons mas non reconeguda pr’amor d’una diglossia favorabla a l’italian.

Invèrsament, la situacion francesa revèla lo pes d’una causida politica de longa desfavorabla a la diversitat lingüistica. En refusant tota reconeissença juridica efectiva de las lengas dichas regionalas, l’estat a mantengut un quadre ont lor usatge public demòra marginal, quitament dissuadit. L’occitan n’ofrís una illustracion frapanta: parlat sus un vast territòri e per de milions de personas a la debuta del sègle XX, es uèi relegat a d’usatges privats o simbolics, sens vertadièra plaça dins l’administracion, la justícia o l’ensenhament general. Aquel declin es pas lo produch d’una evolucion naturala, mas la consequéncia dirècta d’una politica d’uniformizacion lingüistica que contunha de produire sos efièches.

[Imatge: Guilhèm Sevilha - sorsa: www.jornalet.com]