Lingua, feminismo e ecoloxía nun adhesivo: a Transición galega a través das pegatinas

 

Escrito por David M. Sobrino Platas 

A historia da Transición galega tamén pode percorrerse cunha lupa pegada ao papel adhesivo. Esa é a aposta de Pegatas ao peito. Memoria democrática da Transición en Galicia, o volume editado polo Consello da Cultura Galega (CCG) que reconstrúe catro décadas de vida política e social a través das pegatinas que encheron rúas, carpetas e mobles dende finais dos anos setenta. A obra nace do fondo particular de Miguel Gutiérrez, coleccionista coruñés, e da interpretación histórica de Emilio Grandío, que converten un material pensado para ser efémero nun arquivo e nun relato de memoria democrática.

Cando Gutiérrez comezou a gardar aqueles adhesivos, non pensaba en arquivos nin en investigación. Sitúase no ano 1977, en plena eclosión da propaganda política: “Estamos a falar de que eu era un rapaz moi novo, o que pasa é que chama a atención todo este bruar de publicidade política, de propaganda…”. Non se limita aos adhesivos: incorpora tamén carteis e pasquíns, todo o que lle cae nas mans relacionado co novo escenario electoral.

A motivación é basicamente coleccionista. El mesmo admite que “o que menos pensas daquela é que poida ter, co paso do tempo, un valor histórico”. Pero, a diferenza de moita xente que tamén xuntou materiais, nunca se desfai deles. Gárdaos, revísaos e ordénaos. A perspectiva chega anos despois: “Conforme pasa o tempo, pasan quizais vinte anos, a partir de aí daste de conta de que o que conservas pode ter certo valor como documento histórico”. 

Na lembranza do coleccionista pesa a intensidade daqueles anos. Define a época como un tempo no que “un mes parecía un ano” pola cantidade de acontecementos e de información que saía á luz. As campañas electorais multiplican a presenza de papel nas rúas: pegatinas, panfletos, cartaces pegados por todas partes. Os grandes partidos chegan a pagar rapaces para colocalos e repartilos nos buzóns. Todo é papel, porque aínda non hai outros medios.

Do caixón doméstico ao arquivo do CCG

Décadas despois, esa acumulación doméstica convértese nun proxecto institucional. Segundo explica Emilio Grandío, todo arrinca “coa colección particular de Miguel Gutiérrez”. Durante dous ou tres anos, un convenio co Consello da Cultura Galega permite dixitalizar, catalogar e poñer en valor o fondo galego que o coleccionista gardara. O obxectivo é dar acceso público a ese material, que agora está aberto en rede.

No proceso comproban que a parte máis voluminosa do fondo son precisamente as pegatinas. Grandío sinala que Gutiérrez “ten varios miles”. A partir de aí, o equipo do CCG e os autores deseñan un volume que non pretende ser un catálogo exhaustivo, senón unha lectura temática da Transición galega a través destes adhesivos.

Ao mesmo tempo, a propia experiencia do coleccionista revela o que se perdeu. Gutiérrez recalca que “somos moi poucos os que conservamos estes materiais”, e lembra como mudanzas, herdanzas e medos fixeron desaparecer moita documentación. O golpe de Estado de 1981 tivo un impacto directo: “O 23F fixo moito dano, porque moitísima xente tirou todo o que tiña. Se ti tiñas unha propaganda que se puidera tachar de comunista, tirábase ao lixo directamente”.

A este baleiro súmase a ausencia de arquivos internos en boa parte dos partidos galegos. O coleccionista pon unha excepción, “salvo UPG”, e lamenta que formacións como o PP (herdeiro de Alianza Popular) ou o PSOE non conten cun fondo propio sistemático dos seus materiais de propaganda en Galicia. 

                                            Pegatina portuguesa de recente incorporación á colección de Gutiérrez

Pegatina de Pontedeume de recente incorporación á colección de Gutiérrez

Pegatina de Mugardos de recente incorporación á colección de Gutiérrez

Un soporte barato, directo e accesible

O libro propón mirar a Transición dende un soporte considerado secundario. Grandío insiste en que se trata de “materiais moi baratos, non destinados a perdurar”, teóricamente desbotables. Precisamente por iso resulta chamativo que sigan presentes: “O curioso é que o que era efémero porque era barato, porque era moi doado de transmitir, foi utilizado por moita xente”, sobre todo por grupos e organizacións que non tiñan outros recursos.

Para o historiador, a pegatina é un medio de comunicación moi eficaz, cunha característica chave: obriga a condensar. A mensaxe, di, “ten que ser moi directa”, non hai espazo para longas explicacións, e iso dálle “un efecto moi estático” que entra con facilidade.

A facilidade técnica de produción permite que calquera grupo, por pequeno que fose, poida lanzar mensaxes ao espazo público. Eran o recurso natural de asociacións, colectivos ou sindicatos sen estrutura profesional.

Ademais da produción máis coidada, o fondo recolle moitas pezas “artesanais”, feitas a man ou en tiradas curtas, por seren baratas e accesibles. Esa espontaneidade dá hoxe moita información: deseños, lemas, símbolos e linguaxes que falan, non só das ideas, senón da cultura gráfica do momento.

Once capítulos para unha crónica visual da Transición galega

A partir desta materia prima, Pegatas ao peito organiza a Transición galega en once capítulos temáticos, dende a loita pola amnistía e a legalización dos partidos até os primeiros anos da autonomía. A estrutura vai da apertura política ao novo mapa institucional, pero tamén ás dimensións sociais e culturais do cambio.

Os primeiros bloques abordan o remate do franquismo e a chegada das eleccións. A pegatina aparece ligada ás mobilizacións pola amnistía, ás campañas pola legalización de siglas e ás primeiras citas coas urnas. No capítulo dedicado ás eleccións xerais e autonómicas, o adhesivo acompaña ese proceso de alfabetización política dunha sociedade que vota por primeira vez en democracia.

No ámbito local, a obra repara nas pegatas ligadas ao municipalismo democrático. Grandío chama a atención sobre unha propaganda moi sinxela, centrada en facer visible a existencia dunha candidatura: “En política local hai candidatos que ao mellor non contan nada do candidato, porque xa se sabe quen é; o que se difunde é chamar a atención de que este señor se presenta”. Son mensaxes moi concretas, co fin práctico de lembrar que hai unha papeleta nova ou un veciño que se incorpora á institución.

Outro bloque relevante é o que ten que ver coa construción da identidade colectiva. O volume recolle adhesivos sobre o Estatuto de autonomía, sobre aldraxes simbólicas e sobre a afirmación de Galicia como suxeito político. Un dos capítulos céntrase na tríade “terra, pobo, fala”, e aborda campañas pola normalización lingüística e pola galeguización do ensino e da vida pública.

Tamén ocupan un espazo destacado os movementos sociais: o mundo do traballo e o sindicalismo, as asociacións veciñais, as festas e o lecer organizado. Neste campo, as pegatinas non son só propaganda ideolóxica: funcionan como fórmula de financiamento de actividades. Grandío lembra a súa propia experiencia de estudante, cando as pegatas se vendían para sufragar viaxes ou festas, “igual que se vendía lotaría”.

Os últimos capítulos viran cara aos novos actores da época: ecoloxismo, movemento feminista, estudantado, campañas contra a mili, debates arredor da OTAN ou do 23F, e a aparición de discursos pacifistas. A través dos adhesivos reconstrúense campañas contra a enerxía nuclear, mobilizacións pola igualdade, chamadas á obxección de conciencia ou rexeitamentos da violencia.

Lingua galega, ecoloxismo e feminismo: trazos propios do país

Grandío destaca varios elementos que se poden ver nas pegatinas galegas. En primeiro lugar, o eixo ecoloxista: “Hai unha escolma moi interesante na perspectiva do ecoloxismo e unha mobilización social en torno á defensa do medio natural moi notable”, non limitada a un único conflito senón a un conxunto amplo de causas.

En segundo lugar, a lingua galega. As pegatas seleccionadas no libro amosan unha presenza maioritaria do galego, e o historiador relaciona isto coa procedencia ideolóxica do material: “Son maioritariamente do ámbito da esquerda, do ámbito progresista”. Nese terreo, a lingua convértese nun elemento central, “absolutamente fundamental para reafirmar e para defender a identidade do pobo”. 

No tocante ao feminismo, Grandío subliña a forza das pegatinas sobre igualdade, dereitos reprodutivos ou matrimonio, especialmente entre finais dos setenta e comezos dos oitenta. Describe un movemento que xorde “dunha maneira moi espontánea, moi pouco arranxada”, a través de asociacións e agrupacións puntuais. A partir de 1978–1980, observa unha “paralización” relativa, cando boa parte desa militancia pasa a integrarse en organizacións políticas que buscan incorporar mulleres e contidos feministas ás súas estruturas. 

Esta lectura encaixa coa idea de que a Transición foi, ao tempo, un período de mobilización intensa e de progresiva institucionalización. Grandío defíneo como un momento no que os partidos canalizan a enerxía social para construír o novo réxime democrático: “Non digo que non fora necesario facelo así, digo que é o que pasa”.

Un dos valores que o historiador lle atribúe ao material é a posibilidade de recuperar actores colectivos invisibilizados nos relatos máis estendidos. As pegatinas deixan rastro de grupos veciñais, asociacións feministas, colectivos estudantís ou plataformas puntuais que non chegaron a consolidar unha carreira institucional nin a ocupar espazo na gran política.

Grandío insiste en que moitas das persoas que aparecen detrás destes adhesivos “dedicaron parte dos seus esforzos a construír esta democracia”. Moitas non seguiron nas estruturas oficiais, nin quixeron facelo, porque a súa preferencia era a mobilización social. Para el, o material permite poñer en primeiro plano “grupos, agrupacións moi espontáneas, moi traballadoras, que estaban presentes na rúa” e que, doutro xeito, apenas aparecerían na historia.

Dende esta perspectiva, a lectura da Transición que propón o libro está afastada tanto das visións haxiográficas como das lecturas totalmente negativas. Grandío afirma que non comparte a imaxe dunha Transición construída por “homes extraordinarios” nin tampouco a visión dun fracaso absoluto. Prefire unha interpretación que combina planos políticos e sociais, na que a fortaleza da ditadura nos anos setenta convive cunha mobilización cidadá extensa.

A idea que lle gustaría que transmitisen as pegatinas no seu conxunto é clara: “Que foi obra de moita xente, non dos poucos. Que foi un esforzo colectivo, e que todas aquelas persoas pensaron en clave colectiva”. Na súa opinión, detrás deses lemas e debuxos hai unha convicción compartida de que “o futuro lles correspondía, pero lles correspondía traballando en colectivo para conseguir a democracia”.

Pegatas, identidade e presente: do poste ao portátil

A pegatina non desapareceu co tempo. Aínda que se utilice menos nalgúns ámbitos —por exemplo, en festas populares nas que antes servían tamén para conseguir cartos—, segue moi presente en contornas xuvenís. Para Grandío, hoxe vense “pegatinas todos os días” noutros soportes: nos ordenadores, nas libretas ou nos teléfonos. Se antes non había pantallas, as pegatas ocupaban cadernos e mobles; agora comparten espazo cos dispositivos dixitais.

O historiador subliña que non son só un medio de comunicación, senón tamén un instrumento de afirmación identitaria. Un adhesivo nun portátil ou nunha carpeta dá información sobre “de onde es, de que equipo de fútbol es, de que organización política ou sindicato”, e funciona como “reafirmación e visualización da túa propia identidade”.

Nesta continuidade ve algunha semellanza coas redes sociais: mensaxes curtas, moi visuais, que circulan con rapidez e que marcan pertenzas. A diferenza é que o adhesivo deixa unha pegada material que, medio século despois, pode dixitalizarse, catalogarse e reinterpretarse.

 

[Fonte: www.historiadegalicia.gal]

O derradeiro suspiro

 

'A Morte e a doncela', de Marianne Stokes Dominio público

Escrito por Nanina Santos Castroviejo

Conservo, aínda, o sabor do filme de Costa-Gavras El último suspiro (Le dernier souffle, 2024). O título fala de seu, ese tabú das sociedades “modernas”, a morte. Unha proposta nítida, con abondosa humanidade que no diálogo médico-escritor nos rebotan unha chea de preguntas universais. Nós, en cambio, non queremos falar da cuestión, non queremos tratar da angustia que por veces nos produce, non queremos mencionar a palabra como se, ao facelo, crebaramos o esconxuro e, de par disto, grupos de chalados, boa parte deles riquísimos en cartos, pagan e invisten en biotecnoloxías, investigacións, secretísimas moitas delas, na procura dos tratamentos para alongar a vida ad libitum e demorar o avellentamento. Mesmo algúns levan a cousa tan lonxe como propagar “a vida eterna”. Non a vida eterna após morte que prometen tantas relixións senón aquí, na terra, aquela vida que nunca ten fin.

Souben, lendo a Antonio Martínez Ron, dunha Marcha pola Lonxevidade en Madrid en outubro de 2025 promovida por un tal José Luís Cordeiro, enxeñeiro e trashumanista, que camiñaba ao berro de “Morra a morte” porque seica estamos xa en condicións de facer opcional a morte e que o “primeiro humano que vivirá 1.000 anos, xa naceu”. Delirium tremens, desde logo.

'Le dernier souffle', de Costa-Gavras 

Vendefumes uns, como o Dulcámara de L`elisir d`amore de G. Donizetti que engaiola a Nemorino para lle vender un elixir que fará caer rendida de amor a Adina, e prohomes das tecnolóxicas e das finanzas outros, que moven e empurran calquera marco da ética. Penso, en ideas moi emparentadas coa euxénese e con raíces racistas a dios dar. Penso tamén na enorme desigualdade que promoven e espallan, pois moitos dos tratamentos aos que se someten (algúns deles sen beneficio probado), son totalmente inalcanzables aos comúns mortais. 

Coa súa obscena riqueza, usan canto poder esta lle proporciona para emitir aos catro ventos como elite empoleirada capaz de seducir persoas non avisadas e pagar científicos de alto nivel e empresas do ramo, para levar a efecto estes seus desexos para estirar as súas vidas e as do seus herdeiros. Nada de mellorar outras vidas que non sexan as súas, nin sequera das persoas traballadoras das súas empresas ou dos seus domicilios. Nada tampouco de non entremeterse nas liñas das investigacións. As pagadas por eles avanzarán máis e mellor aínda que en absoluto sexan as máis necesarias. Hai científicos a moreas cuxo sentido social é cativo e ben logo se venden a quen pague máis.

A febre anti-idade chega aos recunchos máis insospeitados así como a propaganda infinita do saudábel que nos esmaga en cada andel do supermercado e publicidade en calquera trebello, mentindo, ademais, sen medida.

E mentres, o vivir diario, coas nosas vidas máis gastadas, con achaques segundo avanza a idade, con dependencias, con enfermidades duras físicas e mentais, coa morte de seres queridos, con finais difíciles, con accidentes laborais e de tránsito… e pouco queremos que forme parte da conversación o último suspiro, a boa morte, a morte digna.

Bryan Johnson nunha imaxe promocional do documental Non morras, de par do seu fillo adolescente con quen fixo un intercambio de plasma, parte dun tratamento.

No filme La Grazia (2026), Paolo Sorrentino aborda, entre outras cousas, a Lei de Eutanasia. Esta, aprobada polo Parlamento, ten que ser asinada por De Santis, presidente da República Italiana, que mide e pesa as dúbidas, os interrogantes, as presións de igual xeito que cos dous indultos que ten sobre a súa mesa. Unha pregunta recorrente da súa filla e asesora Dorotea, “De quen son os nosos días?” anima a firma da lei uns días antes de finar o seu mandato.

Aquí, custou a posta en marcha do Testamento Vital, Vontades Anticipadas ou Instrucións Previas, vixente desde a aprobación da Lei de Autonomía do Paciente en 2002, e xa non digamos a aprobación da Lei de Eutanasia (Lei Orgánica de Regulación da Eutanasia, LORE) aprobada no Congreso dos Deputados o 18 de marzo de 2021 con 202 votos a favor, 141 en contra e 2 abstencións, logo de superar os vetos presentados polo PP e por VOX.

Facer o Testamento Vital ou Instrucións Previas é máis que recomendable. Pensamos que nunca imos morrer, que haberá tempo, que xa o faremos, que igual a morte chega paseniño durmirnos nos seus brazos como lle di a morte á rapaza do lied de Schubert A morte e a doncela sobre poema do século XVIII de Matthias Claudius.

Ogallá sexa así pero pode non o ser. Pode acontecer calquera cousa que nos deixe sen capacidade de decidir. Quen llo había dicir á miña comadre que leva desde 2010 en coma.

E menos mal que esa lei existe e Noelia Ramírez puido acollerse a ela e, ao cabo, saírse coa súa malia as cangas que a LORE deixa para que por esas fendas se coe o mal, todo o mal dun pai irrespectuoso cos desexos e dereitos da súa filla e uns avogados que montaron un chiringuito para facer cartos baixo o cartel de cristiáns.

Lembro sempre o doutor Luís Montes e agradezo a existencia da asociación Dereito a Morrer Dignamente (DMD).

Concentración de 'Dereito a Morrer Dignamente', o 12 de xaneiro de 2023 na Praza do Obradoiro © DMD-Galicia.

[Fonte: www.praza.gal]

La presse française sous l’Occupation vue par le film « les Rayons et les Ombres »

À travers le portrait de Jean Luchaire, collaborateur notoire, qui semble jouir de son libre arbitre dans l’exercice de sa profession, le film de Xavier Giannoli montre les compromissions, mais ne rend pas compte fidèlement des réalités de la presse française sous l’Occupation. 

Jean Dujardin interprète Jean Luchaire dans le film de Xavier Giannoli

Écrit par Patrick Eveno

Professeur émérite en histoire des médias, Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne 

 

Le film de Xavier Giannoli les Rayons et les Ombres a suscité une bataille médiatique entre le réalisateur et des historiens de la Seconde Guerre mondiale.

 

J’aborde cette querelle sous un autre angle, celui de l’histoire de la presse. J’ai quelques munitions pour ce faire, ayant participé au Groupement de recherche (GDR) « Les entreprises françaises sous l’Occupation ». Nous avons tenu des colloques et publié des livres. Pour ma part, j’ai communiqué sur les archives des médias sous l’Occupation, puis sur la Corporation nationale de la presse française, sur le marché de la presse, enfin sur l’épuration à la Libération. En outre, j’ai publié un article sur Jean Luchaire, repris dans le livre collectif Ils ont

fait la presse.

J’ai vu le film avec plaisir, parce que c’est un bon film, et j’ai compris les débats : d’un côté des historiens dépossédés de leur objet (l’Occupation, la collaboration), de l’autre un cinéaste campé sur ses certitudes, le droit au détournement fictionnel. Je ne m’attarderai pas sur la question de l’antisémitisme ou du nazisme supposés de Jean Luchaire, Laurent Joly en parle mieux que moi. Ce qui m’intéresse ici, c’est l’histoire de la presse.

Pour qui connaît mal cette période, le film rend accessible les compromissions, mais il aurait pu être plus développé, quitte à être moins romanesque. Xavier Giannoli ignore les réalités de la presse sous l’Occupation, ce qui le conduit à des travestissements malvenus, sans doute afin de rendre ses personnages plus romanesques, voire romantiques. À de nombreuses reprises, il cherche à faire croire que Luchaire, et les autres, sont libres de leurs choix éditoriaux. Ce qui est parfaitement faux.

Le parcours d’un opportuniste

Né en 1901, Jean Luchaire est issu d’une dynastie d’universitaires (son père, son grand-père et son arrière-grand-père sont inspecteurs généraux de l’instruction publique, membres de l’Institut). Dès 1920, il débute en journalisme, puis fonde et dirige de 1927 à 1934 le journal Notre temps, partisan du rapprochement franco-allemand, subventionné par les fonds secrets du ministère des Affaires étrangères puis par les fonds nazis. À la fin des années 1930, en dépit de ses réseaux, Luchaire est un marginal sans influence ; la guerre lui donne l’occasion d’occuper une place de premier plan. Les Mémoires de la fille de Jean Luchaire, Corinne, dont se sert Xavier Giannoli, sont bien pauvres en révélations et en analyse ; ils ont été publiés en 1949, et s’intitulent Ma drôle de vie, (réédité en 2026). 

Jean Luchaire, grâce à ses connaissances (Otto Abetz, Pierre Laval, Paul Marion, Henri Lafont de la Gestapo française du 93 rue Lauriston, le Dr Eich, Marcel Déat, Marcel Bucard, et beaucoup d’autres), grâce à son entregent, grâce à son goût du faste, des réceptions, des bons repas et des parties fines, s’impose rapidement comme l’incontournable patron de l’ensemble de la presse française en zone occupée, ainsi que des entreprises connexes (distribution, papier, publicité, etc.).

Surnommé le « Führer de la presse française » ou « Louche Herr », il profite de cette situation, à la rencontre des ambitions allemandes ou vichyssoises mais également de celles des patrons et des salariés de la presse, pour mener à bien trois tâches : la propagation du collaborationnisme ; la protection de la presse, de ses patrons, de ses ouvriers, employés et rédacteurs ; enfin, un enrichissement personnel extrêmement rapide. Ces trois tâches qu’il s’est assignées sont confondues dans sa démarche.

Une presse totalement inféodée à l’occupant nazi

Xavier Giannoli nous présente un Luchaire maître de ses décisions dans les affaires de presse. Or il n’en est rien. En effet, en zone occupée, la Propaganda Abteilung, subordonnée à la section IC (renseignements militaires) du gouverneur militaire en France, est installée à l’hôtel Majestic. Constituée d’éléments de la Wehrmacht, elle dépend du ministère de l’Information et de la Propagande du Reich dirigé par Joseph Goebbels. Le Presse Gruppe, dirigé par Eich, encadre plusieurs sous-groupes : surveillance du papier, presse provinciale, Agence française d’information de presse, Bureau d’information et surtout Censure.

C’est cette censure qui dicte ce que les journalistes peuvent ou doivent écrire. Ainsi Giannoli montre un Luchaire refusant d’écrire un éditorial sur le statut des juifs du 4 octobre 1940. Or, sur ce statut, comme sur sa deuxième mouture du 15 juin 1941, la censure allemande interdit aux quotidiens d’écrire un éditorial.

Le 25 septembre 1940, sur incitation des autorités allemandes (plusieurs pièces dans le dossier du procès Luchaire en témoignent aux Archives nationales, AN, AJ40 1001 à 1016, Propaganda Abteilung Frankreich, Propagandastaffel Paris, 1938-1944), est créé en zone occupée le Groupement corporatif de la presse quotidienne parisienne (GCPQP), présidé par Luchaire, alors rédacteur en chef du Matin et bientôt directeur des Nouveaux Temps. Le 9 juin 1941, ce groupement se transforme en Corporation nationale de la presse française.

Le scandale de la Corporation

Luchaire utilise cette position pour constituer en quelques années une belle fortune et pour vivre, lui et sa famille, sur un grand pied. Entre septembre 1940 et août 1944, il achète à bas prix un hôtel particulier avenue des Ternes, une propriété à Barbizon et le château Saint-Lazare à Vernon. Les notes de frais des repas pris dans ses deux cantines favorites, Maxim’s et la Tour d’argent, révèlent le train de vie de Luchaire. Par exemple, un repas pour trois convives à la Tour d’argent, le 20 mai 1943 : trois foies gras, trois tournedos, trois légumes, deux fromages et un sorbet, trois desserts, deux cafés, un armagnac 1893 et un cognac 1875, sept bouteilles de Pichon Longueville (un grand cru de Bordeaux) 1924, pour un total de 3 500 francs de l’époque, soit le salaire mensuel d’un rédacteur en chef d’un quotidien parisien. Cinq des bouteilles ainsi que deux paquets de cigarettes anglaises sont emportés par Luchaire…

Le mécanisme passe par la société des Éditions Lutétia, 31 rue du Louvre, qui édite le quotidien les Nouveaux Temps dont le premier numéro sort le 31 octobre 1940 et le dernier le 17 août 1944 (AN, 2AR). Lutétia est une entreprise en déficit structurel, à cause de la faiblesse des ventes (entre 50 000 et 60 000 exemplaires par jour, dont une part non négligeable est achetée par les administrations d’Occupation), mais surtout à cause du train de vie de Luchaire, qui est révélé par l’importance du poste « frais généraux », qui représente plus de 40 % des dépenses du journal, contre moins de 20 % dans des entreprises de presse comparables.

Le déficit est comblé par les Allemands, sous la forme d’annonces publicitaires : elles représentent 50 % du chiffre d’affaires dès 1941 et ne cessent d’augmenter pour atteindre 65 % en 1943, alors que dans le même temps, celles des autres quotidiens tombent de 35 à 18 %. Le déficit est aussi comblé par des augmentations de capital, souscrites par l’ambassade d’Allemagne, puis par Gerhard Hibbelen qui s’occupe de racheter pour l’occupant des éditeurs et des journaux.

En outre, à plusieurs reprises Luchaire encaisse personnellement les chèques des Allemands, tout en faisant inscrire les augmentations de capital au compte de la société. En ajoutant les salaires et les frais, qui atteignent 4 millions de francs en quatre ans et les augmentations de capital, qui dépassent les 6 millions de francs, Luchaire a ponctionné plus de 10 millions de francs à la société, ce qui représente 20 % de son chiffre d’affaires total durant la période. À cela s’ajoutent les notes de frais payées par la Corporation.

Le paradoxe est que les Allemands ne sont pas dupes. Ainsi, la Propaganda Staffel porte sur Luchaire une appréciation acerbe : « Si Luchaire a usé beaucoup d’encre en faveur d’une collaboration à 100 %, c’est moins par conviction honnête que parce qu’il spécule sur l’avenir. Luchaire n’a pas un tempérament combatif, c’est un combinart [en français dans le texte]. Il ne cache pas ses ambitions de devenir le Goebbels français. » (Pariser Journalisten, 1941, AN, AJ40 1008). Et nombre de journalistes et de patrons de presse de Paris ont dénoncé le scandale de la Corporation. 

 

[Photo : Allociné/Curiosa films - source : www.theconversation.com]

Sobre a lóxica. Un anuncio doutro tempo

Restos do hospital Gandhi de Teherán, bombardeado nos ataques de EUA e Israel

Escrito por Antonio Gregorio

A finais da década pasada facíame sorrir cada pase que contemplaba dun anuncio de televisión. Consistía en amosar como un coche que non din identificado era sucesivamente golpeado e esmagado por un elefante ata que un individuo con aspecto de indio, supoño que para xuntalo mentalmente co elefante e a cultura mística india, o comparaba cunha foto dun coche europeo (non lembro cal, pero si lembro que era francés) e lle daba o visto bo. O anuncio, para min, era un fracaso que me facía sorrir. 

Nun primeiro momento, parecíame que reducía o coche ó deseño, descartando a mecánica ou a comodidade como algo prescindible. Mais coa repetición de visionados, fun algo máis aló: o esnaquizar un aparello para convertelo no que non é non deixa de ser unha perda de recursos, a máis de reducir as súas posibilidades (o que o converte nunha especie de antianuncio), e mesmo un desacreditar a reparación de obxectos polos propios medios. Pódese afondar no dito, pero as consecuencias indican que basicamente poderíase tomar por un anuncio que se volve anticapitalista, contra as premisas que manteñen o sistema que fai posible o anuncio. 

O anuncio veume á cabeza pola actuación estadounidense (non norteamericana) no estreito de Ormuz. De Hormuz, como escriben eles. Estadounidense, porque Trump é quen ordena, mais as forzas son de todos, dende Hawaii no oeste a Florida no surleste e Maine no norleste, e foi o sistema que teñen e os seus votos quen puxeron a Trump no lugar que ocupa e coas prerrogativas que ten hoxe. Naturalmente, haberá quen poda dicir que non quere a Trump nin ó sistema, pero o caso é que é de todos eles, para mal ou para ben. O seu compañeiro de ataque, israelí, non merece mellores verbas. O caso é que primeiro esmágase Irán, e logo compárase coa foto que se pretendía ter ó final. E non, non coincide o aspecto do país co que se pretendía dun estado ós pés do atacante co seu petróleo (o iraní) no seu depósito (estadounidense), o seu uranio (iraní) nas súas bombas ou centrais (estadounidenses), co seu estreito (compartido entre Irán e Omán) nas súas mans (estadounidenses). 

Sen máis liberdade que antes (tanto na ditadura teocrática iraní como no que corresponda ós EEUU). Polo medio, os bombardeos que comezaron esnaquizando unha escola de nenas, a modo de elefante ‘moldeando’ o coche do anuncio, e as pequenas esquirlas que saltaron sexa en Israel, nas bases norteamericanas en Oriente Medio ou nos barcos indefensos (e indefendibles) amoreados en Ormuz. E o efecto, por moito que se lle dea propaganda, é iso: un esnaquizamento do inimigo que amosa a tolemia do atacante, que mantén nas mans un deseño que só un tolo tentaría homologar con algo parello á realidade.

[Foto: CC-BY-SA Tasnim News Agency - fonte: www.praza.gal]

El boicot de Netanyahu contra ‘Haaretz’, el último eslabón del asedio a la prensa independiente en Israel

El intento de ahogar económicamente al diario supone un intento de silenciar a los medios críticos con el Gobierno y, sobre todo, con la ofensiva en Gaza

El primer ministro israelí, Benjamín Netanyahu, en una conferencia de prensa el pasado 4 de septiembre, en Jerusalén.

Escrito por Trinidad Deiros Bronte

El primer ministro de Israel, Benjamín Netanyahu, mantuvo en 2012 una reunión privada en su oficina con Steve Linde, el director del periódico israelí The Jerusalem Post. Dos semanas después, en una conferencia en Tel Aviv, Linde afirmó que el mandatario le habló sobre quiénes eran en su opinión “los mayores enemigos de Israel”. No mencionó a Hamás ni tampoco a Irán, sino a dos diarios: el estadounidense The New York Times y el israelí Haaretz. Netanyahu negó luego esas declaraciones, pero, durante años, no ha disimulado su aversión por los medios críticos de su país, sobre todo por Haaretz. El pasado domingo, el Gobierno israelí aprobó un boicot total contra ese diario, que implica el fin de la publicidad institucional en sus páginas, la cancelación de las suscripciones oficiales y el cerrojazo a toda comunicación con sus periodistas; es decir, la posibilidad de la asfixia económica y el silencio de las fuentes oficiales.

 

El ataque a este periódico es grave, pues compromete su viabilidad futura, pero “no es un caso aislado”, asegura Anat Saragusti, la responsable de libertad de prensa del Sindicato de Periodistas de Israel, sino parte de un “plan maestro” para acabar con los medios de comunicación independientes en Israel. Especialmente aquellos que, como Haaretz, critican la guerra de Gaza, la de Líbano y la ocupación de los territorios palestinos. Ese plan se ha traducido también en la prohibición de emitir a la cadena catarí Al Jazeera, cuyas oficinas en Jerusalén fueron clausuradas en mayo mientras que su redacción en Cisjordania fue asaltada en septiembre, los intentos de privatizar medios públicos en Israel y una batería de propuestas que incluso se dirigen a cerrar sitios de noticias en Internet, “como en Rusia y en China”, denuncia Saragusti.

 

En el caso de Haaretz, el “pretexto” para ese boicot, subraya la responsable del sindicato, fue un discurso en Londres del principal accionista del periódico, Amos Schocken. En el contexto de la ofensiva israelí en Gaza, el editor aludió a una “segunda Nakba” —la huida o expulsión de su tierra de 750.000 palestinos justo antes y después de la creación de Israel en 1948— y al “cruel apartheid” israelí contra esa población autóctona. Luego fue más allá: se refirió a “los luchadores palestinos por la libertad a quienes Israel llama terroristas”.

 

Schocken aseguró luego en un comunicado que no se refería a Hamás y Haaretz desautorizó en un editorial a su accionista mayoritario. Ello no ha convencido al Gobierno, considerado el más derechista de la historia, de revertir ese boicot, aprobado por unanimidad. En realidad, ya en marzo de 2023, el ministro de Comunicación, Shlomo Karhi, había presentado en el Parlamento un plan para modificar el ecosistema mediático del país, al tiempo que acusaba a Haaretz de difundir “propaganda antiisraelí”. El 23 de noviembre de ese año, después de los atentados de Hamás del 7 de octubre —en los que murieron unas 1.200 personas y 250 fueron secuestradas— Karhi presentó “una resolución muy similar” a la sancionada el domingo, subraya por teléfono el periodista israelí Oren Persico.

 

“El proyecto fue bloqueado [por el Ministerio de Justicia, que dudaba de su legalidad]. Así que estaban esperando una excusa para reactivarlo”, coincide este analista, que monitorea a los medios de comunicación de su país en la revista de investigación independiente The Seventh Eye.

 

Para Haaretz, la decisión del Gobierno ha sido “oportunista”, reza un comunicado remitido a EL PAÍS por Aluf Benn, su director, y constituye “otro paso en el camino de Netanyahu para desmantelar la democracia israelí”. La nota compara al primer ministro “con sus amigos Putin, Erdogán y Orbán” a la hora de “intentar silenciar a un periódico crítico e independiente”.

 

La ley “Al Jazeera”

Lo que organizaciones como Reporteros sin Fronteras (RSF) consideran una ofensiva contra los medios críticos no data del inicio de la guerra de Gaza, pero sí se ha visto impulsada por esta y el clima belicista que impera desde entonces en la sociedad israelí y en unos medios de comunicación que, en su mayoría, no muestran cadáveres ni hambre en la Franja. El 6 de noviembre, RSF criticaba cómo “desde hace varias semanas, la agenda de reforma legislativa de los medios, impulsada por el ministro de Comunicación, se ha acelerado en un contexto marcado por la cruenta guerra en Gaza y Líbano”.

 

El 20 de noviembre, el Parlamento aprobó el endurecimiento de la llamada ley Al Jazeera, una medida que permitió prorrogar la prohibición de trabajar y emitir en Israel a esa cadena catarí, sobre todo por su cobertura de lo que el Tribunal Internacional de Justicia investiga como posible genocidio de Israel en Gaza. Esa norma otorga a las autoridades la facultad de cerrar cualquier medio extranjero que “ponga en peligro la seguridad del Estado de Israel”, una “condición ambigua que puede justificar “la clausura de cualquier” periódico, radio o televisión, critica Saragusti.

 

Mientras, el Gobierno de Netanyahu aprueba ayudas estatales a medios afines, sobre todo a una televisión privada en la que el primer ministro y sus partidarios se prodigan: el Canal 14, que ha abrazado sin ambages la incitación al genocidio de los palestinos. Esta televisión es un ariete de lo que Oren Persico llama la “máquina del veneno”: el aparato de propaganda de Netanyahu.

 

El domingo, cuando se aprobó el boicot a Haaretz, el ministro Karhi, amigo personal del primer ministro, presentó también un proyecto de ley para privatizar la cadena estatal Kan y las radios públicas, aprobado de forma preliminar en el Parlamento este miércoles. Ese proyecto recoge el cierre de esos medios si no encuentran comprador en dos años.

 

La ofensiva legislativa se une a una “orquestada campaña de difamación, amenazas y discursos de odio contra los medios de comunicación y los periodistas independientes”, añade Saragusti. El Sindicato de Periodistas de Israel ha constatado un aumento “de las agresiones físicas contra periodistas”, atacados por “turbas” cuando cubrían noticias como las manifestaciones para reclamar un alto el fuego en Gaza y un acuerdo para liberar a los rehenes.

 

En Gaza, la Cisjordania ocupada y Líbano, la situación es aún peor. Allí “los periodistas siguen siendo objetivo del Ejército israelí”, según el comunicado de RSF. La organización eleva a 145 los periodistas muertos en la Franja desde el 7 de octubre de 2023. Antes, en mayo de 2022, soldados israelíes mataron en Yenín (Cisjordania) a la periodista palestina Shireen Abu Akleh.

Gaza

Haaretz es un diario minoritario. Solo el 5% de judíos israelíes —sobre todo asquenazíes de clase media o alta— lo leen. Aun así, es el periódico de referencia para los periodistas extranjeros y “muchos responsables políticos”, asevera Persico. El periódico ha cubierto de forma exhaustiva las protestas por la controvertida reforma judicial en Israel, los casos de corrupción contra Netanyahu y ahora la orden de arresto del Tribunal Penal Internacional. También denuncia la violación de los derechos humanos de los palestinos y defiende la solución de los dos Estados. A ello se añade ahora otro agravio a ojos de la Administración israelí: su cobertura de Gaza.

 

Haaretz alude en sus titulares a “bombardeos israelíes” en Gaza cuando muchos medios internacionales omiten mencionar a Israel en sus títulos. Publica “muchas historias humanas” de gazatíes, destaca Persico, y “trata de traducir las cifras”— más de 44.000 muertos—, “para que se pueda entender la horrible situación de la población en Gaza, algo inaudito en los medios israelíes”. Sus páginas han albergado tribunas con títulos como “Genocidio o no, Israel está perpetrando crímenes de guerra en Gaza”.

 

“La línea editorial de Haaretz generalmente ha sido sionista progresista”, recalca el historiador experto en Oriente Próximo Jorge Ramos Tolosa. Ese sionismo moderado y secular defiende el difícil —para sus críticos, imposible—equilibrio entre Israel como Estado judío en la Palestina histórica y su carácter democrático. Ese diario ha dado cabida a voces “muy críticas con el sionismo e incluso no sionistas”, como Gideon Levy o Amira Hass, destaca el historiador. Aunque “desde el 7 de octubre de 2023, esa línea se ha endurecido y ha cerrado filas en el consenso sionista”, el periódico ha difundido “algunos de los artículos más valientes” publicados sobre Israel y Gaza, opina.

La radicalidad de Haaretz reside, más que en su línea editorial, en su independencia. Incluso respecto a sus accionistas. Tras el discurso de su editor en Londres, uno de sus periodistas publicó una tribuna en la que definía como “escandalosas” las declaraciones del dueño del diario.

 

 

 

 

[Foto: ABIR SULTAN (EFE) - fuente: www.elpais.com]