sexta-feira, 15 de maio de 2026

Pawel Pawlikowski magnifica a figura de Thomas Mann na Alemaña en ruínas na formidable «Fatherland»

O iraniano Asghar Farhadi enrédase con Isabelle Huppert e Virginie Efira no voyerismo fatuo de «Historias paralelas»

O director Pawel Pawlikowski, xunto a Sandra Hüller e Hanns Zischler, protagonistas de «Fatherland»  

Escrito por JOSÉ LUIS LOSA    

Na primavera de 1949, o nobel Thomas Mann regresa a Alemaña tras 16 anos de exilio nos Estados Unidos, cuxa nacionalidade chegou a adquirir para subliñar o seu espanto ante a barbarie hitleriana. O escritor e premio Nobel ía cumprir 75 anos e a viaxe ao seu país natal, aínda visibles nel os entullos da demolición, ía converterse nunha xira sobre a cal os dous colosos da Guerra Fría, os aínda ocupantes norteamericanos e os soviéticos que tomaran o país ao este do río Elba, ían tratar de xogar un inesquivable pulso de propagandas. Sobre os días febrís desa viaxe focaliza o polaco Pawel Pawlikowski Fatherland, unha indagación dunha cirurxía histórica e política de arte maior. 

Son apenas oitenta minutos nos que cada plano é unha prodixiosa condensación de significados e de decantacións da alma dunha figura que representou como ninguén a dor íntima ante a deríva anticivilizatoria de Alemaña. Nun festival de cine onde case todas as aspirantes á Palma de Oro alónganse entre dúas e tres horas de metraxe, chegou Pawlikowski e mandou a parar. É inimaxinable contemplar unha obra de maior altura de estilo e de concreción, na cal cada instante contén unha idea do mundo ou, mellor dito, do sindiós ao cal os populismos totalitarios deixárono reducido ou masacrado tras a Segunda Guerra Mundial.

Fatherland iníciase coa chegada de Thomas Mann e a súa filla Erika: ela, tamén escritora e actriz conduce o Buick negro que vai internar ao autor dA montaña máxica noutra supurante proliferación de insanias. Fala do estado das cousas nas dúas partes nas que se dividiu a patria de Mann, a Heimat. 

Bo, en puridade, a película arrinca cun preámbulo: está protagonizado polo seu fillo Klaus, outro talento que tivo que fuxir do III Reich e escribiu Mephisto, unha das novelas que máis fixo por proclamar a deformidade espiritual do nazismo. Foi correspondente e activo antifascista na guerra civil española. Logo, desembarcou cos aliados en Italia. Coa caída do Reich regresou a Alemaña para descubrir que non era ben recibido. Nesa secuencia que prologa Fatherland vémolo no leito, compartido cun efebo e unha botella, nas pavías ou o refuxio final que achou precisamente en Cannes.    

Atopamos a Thomas e a Klara Mann —en dous actores maxestáticos: el, Hanns Zischler, un egrexio veteranísimo que protagonizou os inicios do Novo Cine Alemán, co bo Wenders de No curso do tempo; ela, Sandra Hüller, a intérprete europea do momento— chegar no Buick ao hotel Metropol de Frankfurt, onde os recibe o novo burgomaestre, un tipo rollizo que non foi precisamente un heroe da Resistencia. Nesa cidade reciben un baño de realidade.  

Nos cabarets hai shows apolíticos con maracas. Nun cóctel, Mann ten que escoitar como os netos de Wagner solicitan a súa axuda para relanzar o festival de Bayreuth. Mann respóndelles que si escribiría unha carta, pero a favor de que demolesen Bayreuth e de que a súa nai e eles mesmos rematasen cos seus ósos no cárcere. Mentres, Erika atópase co seu exmarido, o dramaturgo e actor Gustaf Grüngens, o favorito de Hitler e de Göring: segue no candelero. Ela lémbralle o seu reprobable rol de axitador contra o Mephisto do seu amigo íntimo e irmán de Klara. E despáchao cunha labazada.

Nunhas pinceladas, Pawel Pawlikowski púxonos no dantesco panorama despois da batalla: a desnazificación non existiu, cada un dos gerifaltes segue no seu cargo tras pasar, no peor dos casos, uns meses á sombra para disimular.  

Abatido pero exteriormente inconmovible, Thomas Mann recibe a noticia do suicidio do seu fillo Klaus en Cannes. Seguiu o camiño de Stefan Zweig e de tantos outros amigos. Logo pasa a fronteira e intérnase na Alemaña dos sóviets. Alí négase a aceptar un cargo pero é recibido con himnos marciais dos mozos komsomoles —«os seus futuros lectores», resáltalle un colega—. Vemos a Mann en Weimar, terra do seu idolatrado Goethe. E a proximidade perturbadora do lager nazi de Buchenwald. Pai e filla asisten a ese contraste da civilización máxima e o descenso ás sentinas da condición humana. Canto falou disto Jorge Semprún, por exemplo nA escritura ou a vida. Como gozaría Semprún esta peza mestra de Pawlikowski.  

Nunha secuencia terminante, un kamikaze é capaz de sortear todos os controis do novo Estado alemán do socialismo real e logra achegarse ao Nobel. Revélalle que en Buchenwald os soviéticos non pecharon o campo: agora habítano os inimigos da patria comunista. O tipo é reducido e conducido a unha sala de tortura en presenza de Mann. Cando o escritor se dirixe á multitude en Weimar, encérrase no seu discurso sobre Goethe e unha Alemaña promisoria. Fai caso omiso do sucedido.  

Erika acúsao de pasear polas nubes. De non sentir nin padecer. Xa de retorno a Cannes, para as exequias do fillo autoliquidado, detéñense nunha antiga e rural igrexa, con visibles pegadas das bombas. Entran e soa o Salmo 144 de Bach. Klaus Mann, o vástago que se acaba de quitar a vida, dixera que Bach «case conseguiu facerlle ter fe en Deus». E entón o vello escritor chora, de modo incontido, no templo. Cres saber cando unha película chegou para esclarecer o ruído e a barbarie. Cando eses espazos cunha profundidade de campo digna de Cidadán Kane ábrense camiño na alma do cine maiúsculo. Chámase Fatherland, de Pawlikowski. E pronto habitará as súas vidas. 

Asghar Farhadi e o encanto do «star-system» francés 

Hai ocasións nas que compartir a xornada de competición dun festival con algo sublime ponche as cousas feas. Azares destes relatos en dez días como dez mandamentos chamados Cannes, Venecia ou Berlín. Ao iraniano Asghar Farhadi tocoulle en sorte conformar o ticket do día onda Fatherland. Creo que coas súas Historias paralelas —a súa segunda entrega incondicional a Francia e á súa star-system de aldea gala despois dO pasado en 2013—, a Farhadi sairíalle o día mal aínda que a súa compañeira de calendario fose unha dA Mula Francis.

De partida, irrompe a súa película da peor dos xeitos. Nos créditos lemos que o guion é unha libre lectura do inmortal Decálogo do polaco Krystof Kiewslowski. Todos ao chan. Porque os primeiros sons que escoitamos son os da banda sonora imperecedoira do gran Zbigniew Preisner para esas películas de Kiewlowski. Pero isto non é un tributo ou unha chiscadela. Trátase dunha apropiación indebida. Así se abre un argumento no cal Isabelle Huppert é unha escritora voyeur. Como nA fiestra indiscreta, pon o catalejo nas fiestras dos seus veciños de en fronte. E sobre iso constrúe os seus fabulaciones. 

O referente estrito deste voyerismo é o de Non amarás, do Decálogo de Kiewslowski. Huppert espía con delectación a Virginie Efira. E no seu metaficción, ela mantén unha relación amorosa triangular con Vincent Cassel e Pierre Niney, que leva a un asasinato por cruel asfixia de quen conduce un automóbil. Isto está usurpado de Non matarás. Cústache dar crédito a esta idea tan indefendible de vendernos uns grandes éxitos do Decálogo do mestre do cine polaco. 

Quizais o propio Farhadi —lembremos que foi inicialmente condenado por plaxio a unha das súas alumnas pola súa película Un heroe, aínda que finalmente resultou absolto no 2024— decide tentarse a roupa. E entón esquece calquera referencia ao cine de Kieslowski. Pero a solución é case peor. O guion parece deterse ou autoflagelarse. Huppert desaparece de súpeto do foco e Farhadi apenas lembra case ao final que a ten en nómina. O suspense voyerista e meta, case ao Amargo nadal, devén vodevil incomprensible. Ves como eses deuses da grandeur interpretativa francesa son incapaces de disimular o extravío e os seus rostros e os seus xestos revelan desconcerto.  

Como Historias paralelas dura 140 minutos —ai, Fatherland— ata á pantalla cústalle manter o tipo. Farhadi e a súa película partían na campaña de axitación e propaganda previa ao festival como unha das favoritas. Penso na paciencia de Thomas Mann cando ten que escoitar sen inmutarse a un comisario político afirmar que Goethe líase cada vez máis como precedente de Marx e non de Hegel. Fronte a iso, que son dúas horas e vinte do iraniano Farhadi como golfo pérsico, con estritas minúsculas.  

«Viva», a presenza catalá na Semana da Crítica  

O despregamento poderosísimo do cine español neste Cannes cada vez máis entregado ao noso comezou a producirse nesta terceira xornada do festival. A actriz e agora directora catalá Aina Clotet presentaba na Semana da Crítica Viva, protagonizada pola propia Clotet, Naby Dakhli, Marc Soler e ese veterano que pon tan nerviosos aos troles das redes chamado Willy Toledo. 

Non podo conseguir que me interese este drama de intensidades cambiantes da Clotet bifronte diante e tras a cámara. Cárgame o xeito en que explica as relacións sentimentais da protagonista. Non me parece que todas as interpretacións móvanse nun mesmo nivel. Hai diálogos indixeribles. Oxalá o xurado da Semana xulgue Viva doutro modo. De verdade que o desexo. 

Hai tamén participación española na produción da película chilena O desxeo, de Manuela Martelli. Gustárame xa o xeito en que Martelli —que é, ademais, unha moi brillante actriz— achegábase á ferida aberta de Chile co seu pasado de ditadura na súa película anterior, titulada 1976. NO desxeo, que compite na sección Un Certain Regard, a mirada política é máis oblicua e sutil. Retrata como case nun fóra de campo ese extracto da sociedade chilena que viviu ben con Pinochet, non deixou de facelo cos gobernos da chamada concertación de socialistas e democristiáns. E agora baila a yenka con Kast, o presidente retros. A alegoría da indiferenza ante os desaparecidos está servida de modo moi inquietante na tranquilidade da clase podente dunha estación de esquí. E me fulmina a perda abrupta da inocencia da súa novísima actriz Maya Ou`Rourke. 

Pasan outras cousas máis divertidas neste Cannes inabarcable. Espertou expectación e fangoria o novo filme da directora transxénero Jane Schoenbrun, de título Adolescencia, sexo e morte en Campamento Miasma. Merece esa euforia todo o granguiñol que Schoenbrun orquestra como unha metalectura queer de franquías do slasher politicamente incorrecto e cinematograficamente divertidísimo como Venres 13 ou Campamento sanguento. E a resurrección de Gillian Anderson como unha Norma Desmond do cine gore merece unha caseta-up ovation.  

E hai que mencionar The Match, documental creativo onde a man de Dios de Maradona fronte a Inglaterra véndese como un desquite da derrota das Malvinas con algúns populismos patrioteros innecesarios, para que ocultalo.

 

[Foto: Marko Djurica | REUTERS - fonte: www.lavozdegalicia.es]

Au Pays basque, un rap en quête de reconnaissance

Longtemps absent du paysage musical local, le rap commence à s’imposer au Pays basque. Entre salles de concert, studios indépendants et initiatives locales, une scène encore fragile se développe, portée par de jeunes artistes qui font parfois de la langue basque, un outil de militantisme et de distinction.

Le jeune rappeur basque Pisoo en concert 

Écrit par Pablo Patarin

Paris a Gims et Oxmo Puccino, le 93 a Vald ou Kaaris, Marseille a Jul, SCH et IAM, Toulouse a Bigflo et Oli, Roubaix a Gradur... Le rap français s’est en partie construit par les scènes locales. Dans ce paysage, le Pays basque reste en marge. Comme d’autres territoires marqués par une langue et une identité propres, il peine à faire émerger des figures installées dans le paysage national. 


Il y a quelques années, Baby Neelou, de Biarritz, était parvenu à briser ce plafond de verre, sans pour autant revendiquer un quelconque ancrage territorial. Un cas révélateur d’un territoire où le rap n’a pas pris racine, ni acquis de réelle crédibilité dans l’industrie. Pourtant, sans atteindre un succès mainstream, une scène commence à se structurer. Des artistes locaux s’imposent progressivement, en utilisant parfois la langue basque pour porter leur voix.

Un écosystème en construction

L’histoire du rap au Pays basque reste récente. Dans les années 1990, côté espagnol, le groupe Negu Gorriak fait figure de référence avec un rock hybride, mêlant rap et reggae, nourri notamment par l’influence de Public Enemy.

 

Côté français, la scène est embryonnaire. Quelques têtes émergent dans les années 2010 à Biarritz, comme le collectif Party Sèche, le rappeur Trankil Trankil ou le Basque d’adoption Grems, en lien avec une scène street-art très active. À la même époque, l’une des premières propositions de rap en langue basque s’impose avec le groupe 2zio, dont est issu ØDEI, aujourd’hui considéré comme l’une des têtes d’affiche du rap basque contemporain.

Dans ce paysage encore en construction, l’Atabal joue un rôle central. La salle de musiques actuelles de Biarritz soutient depuis 2005 la création locale. Mais ce n’est qu’au début des années 2010 que le rap intègre sa programmation. « Nous sommes un territoire de metal, de punk-rock, où le rap était quasi-inexistant », explique François Maton, programmateur et directeur de la structure. « Quand je suis arrivé en 2012, j’ai voulu défendre le rap, même si la scène locale était restreinte. On a commencé à programmer des artistes hip-hop, à développer des ateliers d’écriture rap, de MAO, ou de musiques urbaines avec des scolaires », poursuit-il.

Progressivement, la salle construit une offre régulière autour du hip-hop. « Il y avait un public pour du rap conscient et militant, comme Kery James ou Youssoupha », précise-t-il. En programmant ces artistes et en multipliant les actions de médiation, l’Atabal contribue à ancrer l’esthétique rap à l’échelle locale. Depuis l’après-COVID, la structure a encore élargi son offre en se tournant vers des artistes au style plus moderne, accueillant notamment Roméo Elvis, Caballero & JeanJass ou Lomepal...

Rappeurs émergents

En parallèle, certains acteurs se sont employés à faire grandir la scène de l’intérieur. C’est le cas du Bayonnais William Giddings, alias DJ Wall, qui œuvre depuis plus de dix ans au développement du rap local. À Anglet, il a fondé le studio Perception, où il met ses compétences d’ingénieur du son et de beatmaker au service des jeunes artistes du territoire.

Parmi eux, Pisoo incarne la nouvelle génération. À seulement 20 ans, le rappeur de Saint-Jean-Pied-de-Port cumule près de 17 000 auditeurs mensuels sur Spotify et enchaîne les scènes locales, notamment en première partie de Ziak ou Theodort à l’Atabal, sans pouvoir encore vivre pleinement de son art. « Le basque est ma langue maternelle, et j’ai passé toute ma scolarité dans une filière immersive en basque », raconte-t-il. Nourri adolescent par les titres de Sexion d'Assaut, il se tourne rapidement vers un rap mélodieux, aussi introspectif qu’« ambiançant », alternant entre basque et français dans ses textes.

Un cap est franchi en 2025. À l’occasion de Herri Urrats, fête annuelle organisée par les ikastolas - les écoles associatives en langue basque - afin de financer leurs activités, le duo du Pays basque sud Dupla est choisi pour interpréter la chanson officielle de l’événement. Le groupe invite Pisoo sur un featuring. Le morceau dépasse aujourd’hui les 600 000 écoutes sur Spotify, en faisant le plus grand succès du jeune artiste à ce jour. Il lui permet aussi de se produire devant plusieurs milliers de personnes à Saint-Pée-sur-Nivelle lors de l’événement. « On a cette volonté de représenter de plus en plus le rap local. Et comme nous ne sommes pas nombreux, il y a une vraie solidarité », résume Pisoo.

Faire valoir son identité, un moyen de militer et de se démarquer

Si côté espagnol le rap basque se mêle volontiers à d’autres esthétiques, du reggae au dancehall comme pour la rappeuse La Basu ou Gatom, dans une veine souvent festive, la tonalité se veut plus frontale et engagée dans le Pays basque nord. « Ce sont des esthétiques différentes, observe François Maton. Il existe une scène biarrote et bayonnaise plus festive, avec des artistes comme BolZed, mais la plupart sont dans une dynamique militante, liée à la langue, à la culture basque, à l’antifascisme ou à l’antiracisme. Ce sont des causes présentes sur cette scène, comme sur le territoire plus largement, même si l’extrême droite nous gangrène de plus en plus, comme partout. »

Un constat que partage Pisoo. Le jeune rappeur explique s’être mis à écrire en basque après sa rencontre, au lycée, avec un membre de RTZ Kolektiboa. « Ils font du rap politisé, avec des mots forts », décrit-il, citant aussi ØDEI comme une source d’inspiration : « Quand j’ai commencé à rapper, c’était la seule référence de rappeur basque autour de moi. »  

 

Originaire d’Urrugne, ØDEI développe un rap conscient, imprégné de son territoire : « Il vient du bertso, une pratique poétique traditionnelle en langue basque, décrit François Maton. Il est venu au rap petit à petit, avec une écriture très sombre et engagée. »

Faute de véritables têtes d’affiche ou d’exposition médiatique nationale, ces artistes dessinent une autre cartographie du rap, loin des centres habituels. Pour DJ Wall, cette singularité peut même devenir un atout, un moyen de se démarquer. Dans les colonnes de Sud Ouest, il expliquait inciter les jeunes rappeurs « à revendiquer qu’ils sont d’ici, à utiliser des mots basques. Il y a un million de rappeurs en France. S’ils veulent réussir, il faut qu’ils affirment leur identité. »

 

Aujourd’hui, l’Atabal poursuit son travail d’accompagnement auprès des artistes locaux et cherche à multiplier les passerelles à l’international. « Il est difficile pour une langue minorisée de se développer sur le territoire français, au vu de l’histoire et du fonctionnement de l’industrie, souligne le programmateur de la salle. Mais il y a des ponts à aller chercher en Bretagne, en Islande, en Italie, en Irlande, dans d’autres pays où les langues minorisées ont su trouver leur place dans le hip-hop. »

Langue rugueuse, percussive, aux origines incertaines, parfois considérée comme la plus vieille d’Europe, le basque apparaît alors comme plus qu’un simple marqueur identitaire, mais comme un outil pour les rappeurs désireux de se faire entendre au-delà des marges qu’on leur assigne. Une démarche résolument hip-hop.


[Photo : Pisoo - source : www.rfi.fr ]

quinta-feira, 14 de maio de 2026

Tribunal dos EUA suspende sanções de Trump contra Francesca Albanese

Relatora especial da ONU para os Territórios Palestinianos Ocupados foi alvo de sanções após a apresentação do relatório sobre a economia do genocídio. Juiz de Washington afirma que “proteger a liberdade de expressão é sempre do interesse público”.

Francesca Albanese no Parlamento português em 2024

Francesca Albanese anunciou nas redes sociais que um tribunal dos EUA suspendeu as sanções que lhe fora aplicadas em julho de 2025, após ter apresentado ao Conselho de Segurança da ONU o relatório “Da economia da ocupação à economia do genocídio”. 

As sanções foram apresentadas pelo chefe da diplomacia dos EUA  Marco Rubio, com o nome de Albanese incluído na lista do Departamento do Tesouro que junta narcotraficantes e acusados de terrorismo, levando ao congelamento dos seus bens no sistema financeiro internacional e a entrada na lista negra do sistema bancário. Qualquer pessoa ou empresa que interaja economicamente com ela ficou sujeita a penas de prisão. O visto de entrada de Albanese nos EUA foi cancelado e ficou proibida de entrar naquele país.   

A ação judicial foi movida pelo seu marido, Massimiliano Cali, um economista do Banco Mundial, em nome do casal e da filha comum, alegando terem visto os bens congelados sem direito a um processo justo. O juiz do tribunal de Washington veio dar razão à queixa, considerando “excessiva” a aplicação das sanções, dado que a visada “não fez mais do que falar” no processo do Tribunal Penal Internacional sobre as violações dos direitos humanos por parte de Israel na Palestina.  

“Albanese não trabalha para o TPI nem tem qualquer capacidade para dirigir as suas ações”, prosseguiu o juiz, lamentando que tenha sido sancionada “por dar a sua opinião e recomendação não vinculativas; ou seja, por falar!”. Richard Léon sublinha que estas sanções podem violar a Primeira Emenda da Constituição dos EUA, que proíbe limitações à liberdade de expressão.

[

Foto de Rafael Medeiros - fonte: www.esquerda.net]

Una utopia en bicicleta

No em sembla casualitat que la meva reconnexió amb la bicicleta fos en una nova pausa del mercat laboral i la ciutat capital 

Escrit per Laia Mauri Baraza

Fa tretze anys, els meus pares em van regalar una bicicleta de segona o tercera mà: elegant i rovellada, àgil, divertida, d’una bellesa imperfectament inigualable. Amb el temps, i entre engreixar cadenes, inflar rodes i ajustar frens, aquella bicicleta s’ha convertit en una de les poques pertinences que m’han acompanyat durant tant de temps, i m’agrada pensar que no només m’ha sostingut a mi, sinó que també ha anat acumulant alguna cosa semblant a una memòria pròpia. Les rodes han anat retenint gestos i paraules, i cada vegada que hi torno a pujar sento que no avanço sola, sinó amb les capes del que he estat.  

Pedalar va ser, primer, una forma d’expandir el món. Quan anava a l’institut, sempre amb el temps just, en aquell trajecte esgarrapant minuts al llit, hi havia una pausa. Un parèntesi que no responia a cap altra lògica que no fos la del cos en moviment, el vent a la cara, la velocitat una mica inconscient. Un moment de presència absoluta en què només existia el camí. Dalt de la bicicleta, el pensament s’afluixa i alhora s’eixampla, i la ciutat deixa de ser un decorat fix per convertir-se en superfície travessable. No ho sabia aleshores, però aquell primer pedaleig era una forma d’autonomia fundacional, una manera d’escapar-se sense fugir, d’aprendre un temps que no era ni el de l’horari escolar ni el de la família, sinó un temps propi que s’inscrivia directament al cos.   

Amb els anys, però, la ciutat es va tornar menys hospitalària. Vaig començar la universitat i vaig deixar la bicicleta, no perquè hagués perdut el desig de pedalar, sinó perquè el simple fet de fer-ho s’havia tornat una exposició constant al perill, una negociació sempre desigual, amb un trànsit accelerat que sembla pensat per recordar-nos que el cos és un problema. Hi ha ciutats que no permeten certs tipus de moviment sense exigir-los una dosi excessiva de valentia o inconsciència. Alhora, hi ha cossos obligats a pedalar en condicions de perill, inseguretat i risc. Continuava veient gent pedalant cada dia, sobretot repartidors amb motxilles enormes, mirades cansades, trajectes dictats per una urgència que no admet aturades. Quina sensació de llibertat pot tenir un rider que sota la pluja esprinta per portar un sushi a temps? Quina idea d’autonomia o de reconciliació amb el cos

«Aquells passejos lents, sense objectiu productiu ni necessitat d’optimitzar res, em van permetre recuperar una sensació mínima d’autonomia i, amb ella, una possibilitat de ser».

No em sembla casualitat, doncs, que la meva reconnexió amb la bicicleta fos en una nova pausa del mercat laboral i la ciutat capital. Estant de baixa, amb la necessitat imperiosa de moure’m, de despertar un cos inert, de descobrir si el meu entorn encara existia o era un decorat oníric. Una amiga salvadora em venia a buscar a casa, m’ajudava a baixar la bicicleta per les escales i em deia “va, com si tornéssim a ser adolescents”. Aquells passejos lents, sense objectiu productiu ni necessitat d’optimitzar res, em van permetre recuperar una sensació mínima d’autonomia i, amb ella, una possibilitat de ser.   

Tretze anys després, he hagut de dir adeu a la meva bicicleta. Mai no havia plorat tant un objecte. Em feia pànic que, deixant-la a ella, també abandonés la possibilitat de fugida i refugi, l’autonomia i el moviment, l’expansió i la pausa. Feia mesos, si no anys, que no tocava una bicicleta, més enllà d’alguna de lloguer en un viatge. Però la possibilitat de pèrdua, aquest dol sobtat d’una vida sobre rodes, m’ha empès de nou.

Ara fa unes setmanes que torno de la feina amb una bicicleta elèctrica pública. Res a veure amb la meva Gazelle: pesada, compartida, ràpida però gens àgil, estranya. En aquest nou camí que ara agafo, hi ha un tram del recorregut que insisteix a fer-me creure en la possibilitat d’una altra ciutat. Al costat del mar, en un carril bici mal resolt però obert a la llum, la llevantada desordena els cabells i l’olor de salnitre sembla suspendre momentàniament les desigualtats, com si durant uns minuts els cossos poguessin avançar en llibertat. La romantització s’acaba de pressa. Puc veure qui pedala amb casc i bicicleta novíssima i qui se la juga amb una pantalleta que demana una nova entrega. Conec la meva ciutat i les del voltant, i sé perfectament que el carril bici a prop del mar que ara em fa feliç era fins no fa gaire un descampat oblidat. Tampoc se m’escapa que el que em permet a mi tornar de la feina en el meu parèntesi particular és, en part, fruit d’una gentrificació que vol embellir (per a vendre) espais que abans havien estat expulsats del relat urbà. Cada carrer pacificat ens mostra, alhora, la ciutat que podríem ser i la que no ens deixen habitar del tot.  

Malgrat tot, insisteixo a transitar aquests espais i fer-me’ls meus. No vull renunciar a la bellesa, no vull que altra vegada els avenços siguin d’ús exclusiu del turista o l’expat desorientat. Pedalo amb un gest obstinat de memòria. No vull renunciar a aquesta utopia de moure’ns i d’estar al món. Ha de ser de totes. I si és pública, millor.


[Font: www.nuvol.com]

El calvario de un migrante haitiano indocumentado en República Dominicana

La experiencia de Evens refleja la realidad de decenas de miles de haitianos que se enfrentan al racismo sistémico en República Dominicana

Banderas de Haití y República Dominicana con una hendidura en el centro. Imagen destacada creada con Canva Pro 

Escrito por Jude Pierre Louis

Traducido por Jennifer Ilacqua 

Evens (seudónimo) huyó de Haití en agosto de 2021, a los 33 años. Este profesional que trabajaba en la administración pública haitiana entró ilegalmente en República Dominicana. Su traslado fue por la escalada de la violencia de las bandas en la región metropolitana de Puerto Príncipe, en particular por el aumento de los secuestros. Había muchos casos de secuestro cada día; ningún sector de la sociedad se libraba, por no hablar de los conflictos armados entre bandas rivales que habían estallado en aquel momento.

Según informes de la Oficina Integrada de Naciones Unidas en Haití (BINUH) y la Oficina del Alto Comisionado de Naciones Unidas para los Derechos Humanos (OHCHR), entre mayo y septiembre de 2021 hubo un significativo aumento de actos de violencia selectiva, homicidios y secuestros. El punto de inflexión que consolidó la decisión de Evens de abandonar Haití fue el asesinato del presidente Jovenel Moïse el 7 de julio de 2021.

A partir de 2021, Evens vivió en la clandestinidad en República Dominicana. Dependía de la ayuda de su familia en Estados Unidos, que le enviaba dinero para sobrevivir. Solo salía a la calle en contadas ocasiones para ocuparse de asuntos personales, como ir al supermercado, a la farmacia o a una oficina de transferencias de dinero. En ese periodo, utilizaba servicios de taxi como Uber para desplazarse, porque la Policía rara vez registraba los vehículos de Uber. Muchos de estos vehículos tenían los vidrios oscuros y estaban en buen estado, a diferencia de otros servicios de taxi, cuyos vehículos estaban más desgastados y la presencia de pasajeros era más evidente. Hoy en día, la Policía revisa todo tipo de vehículos, pero en ese tiempo, cada vez que Evens estaba en la calle y veía a un policía, se le aceleraba el corazón.

La situación se agravó considerablemente para Evens entre 2023 y 2024, cuando el Gobierno dominicano aplicó medidas de control más estrictas e intensificó la expulsión de migrantes haitianos indocumentados. Esta escalada fue documentada por organizaciones como Amnistía Internacional y ACNUR, que destacaron el endurecimiento de las políticas de deportación. Este periodo también se caracterizó por los comunicados oficiales del Gobierno dominicano en los que se esbozaban nuevos protocolos de seguridad y migración. Evens decidió quedarse completamente en casa, y vivió ese tiempo con inmenso estrés:

·         Traducción

 

·         Cita original

«Me vi obligado a pasar el tiempo en las redes sociales, veía documentales y películas, y hacía ejercicio físico para que el estrés no me consumiera mientras estaba encerrado en casa.»  

Si necesitaba algo, lo pedía a domicilio o se lo encargaba a algún conocido que pudiera pasear por las calles sin peligro para que se lo comprara; el riesgo de salir era sencillamente demasiado alto.

Pasaron los años, y Evens tenía grandes esperanzas de salir de República Dominicana cuando el Gobierno de Biden puso en marcha el Programa de Permiso Humanitario el 5 de enero de 2023. Esta iniciativa permitía a haitianos, cubanos, venezolanos y nicaragüenses entrar legalmente a Estados Unidos por dos años. La familia de Evens presentó la solicitud en su nombre; él esperaba esta oportunidad como la tierra seca espera la lluvia, pero con el regreso de Donald Trump a la presidencia de Estados Unidos en enero de 2025, el programa quedó oficialmente suspendido. Tras más de dos años de espera, Evens nunca se benefició de esa oportunidad. Continuó su vida en República Dominicana, pero con gran sufrimiento, ya que su sueño se había hecho añicos.

Sin embargo, no perdió la esperanza y siguió convencido de que encontraría la manera de vivir en otro país que le ofreciera acogida, donde pudiera recuperar su vida y su dignidad. No obstante, la terrible experiencia de Evens se agravó el 29 de diciembre de 2025. Una tarde, mientras él y un amigo estaban en la calle, la Policía dominicana los detuvo. Su amigo, estudiante de último año de Medicina con un visado de estudiante válido, fue puesto en libertad y se puso rápidamente en contacto con los familiares de Evens para informarles de su detención. Era la primera vez en su vida que Evens era detenido. Describe esa noche como la más larga de su vida, compartió celda con drogadictos y otros individuos violentos. El hedor a orina impregnaba el aire, el espacio era estrecho y estaba abarrotado:

·         Traducción

 

·         Cita original

«En el momento de mi detención, me sentí menospreciado, pero lo que más me afectó fue estar dentro de aquella celda. Me sentí humillado en mi alma y en mi cuerpo, porque nunca deseé vivir una experiencia así.»

Al llegar la mañana, Evens fue trasladado a un centro de inmigración de la provincia de Santiago llamado La Rotonda, donde las condiciones eran aún más desoladoras: calor, mal olor y basura esparcida por todas partes. Esa tarde, lo subieron a un autobús abarrotado con destino a la capital, Santo Domingo, y lo llevaron a otro centro de detención de inmigrantes llamado Haina. Aunque la distancia desde Santiago hasta la frontera de Dajabón/Juana Méndez es más corta, las autoridades optaron por transportarlos por la ruta larga a Haina. Adentro, las condiciones eran deplorables: una luz brillaba como un reflector que nunca se apagaba, y el centro estaba tan sobrecargado que no había espacio ni para estirarse en el suelo. Muchos se vieron obligados a quedarse parados hasta que amaneció.

El 31 de diciembre de 2025, a Evens y muchos otros los subieron a camiones para deportarlos a Haití a través de la frontera de Elías Piña (República Dominicana) y Veladero (departamento del Centro, Haití). Al llegar a Veladero, Evens recibió asistencia de la Organización Internacional de Migración (IOM/OIM), que le dio un espacio para reconocimientos médicos y otros servicios esenciales. Le crearon un expediente de identidad, le dieron comida, jugo y agua, y le expidieron un documento que certificaba su condición de repatriado/migrante.

Evens pronto se dio cuenta de que no podía regresar a su hogar en Haití porque las bandas criminales habían ocupado las carreteras que conectaban el departamento del Centro con el del Oeste. Se vio obligado a dar un difícil rodeo:

·         Traducción

 

·         Cita original

«El camino era muy complicado; tomé un mototaxi. Gran parte del trayecto estaba en pésimas condiciones: rocoso, empinado y lleno de baches. En cada punto, teníamos que parar para pasar un control, ya fuera de grupos de autodefensa o de agentes de la BSAP [Brigade de Protection des Aires Protégées], agentes [que están allí para impedir que las bandas invadan las localidades].»

Evens llegó finalmente a la ciudad de Juana Méndez, en el departamento del Nordeste, que limita con Dajabón. Tras varios días, con el apoyo económico de su familia en Estados Unidos, pagó 400 dólares (aproximadamente 20,000 pesos dominicanos) para que lo introdujeran ilegalmente de nuevo en República Dominicana. Esta ruta está llena de peligros; los migrantes a menudo tienen que bajarse de los autobuses para evitar los controles, caminar por campos agrícolas donde los ladrones acechan. Muchos son víctimas de robos, agresiones sexuales o incluso muerte, y las denuncias de migrantes desaparecidos son frecuentes en estas rutas.

En medio de estas dificultades, a Evens le llamó la atención la solidaridad que se respiraba entre los haitianos detenidos. Mientras que muchos huían de la inseguridad, otros —en su mayoría procedentes de zonas rurales— habían entrado en República Dominicana en busca de trabajo porque Haití no les ofrecía perspectivas de futuro. Según él, las autoridades dominicanas les daban comida y agua, y no les infligían daños físicos, aunque los soldados intervenían rápidamente para sofocar cualquier enfrentamiento violento entre las personas.

La experiencia de Evens refleja la realidad de decenas de miles de haitianos que enfrentan el racismo sistémico en República Dominicana. Se trata de un sentir arraigado en antecedentes históricos, concretamente en la ocupación haitiana de República Dominicana, que duró 22 años (1822-1844). 

Hoy en día, grupos ultranacionalistas propagan una narrativa antihaitiana en los medios de comunicación, clima que se vio agravado por la TC 0168/13 de 2013, que privó retroactivamente de la ciudadanía a más de 200,000 dominicanos de ascendencia haitiana, medida que la Corte Interamericana de Derechos Humanos condenó.

Sin embargo, algunos dominicanos muestran su solidaridad, como señaló Evens:

·         Traducción

 

·         Cita original

«En varias ocasiones, mientras caminaba por la calle, veía acercarse un auto de policía y me he metido en el porche o en el jardín de algún dominicano. Les explicaba por qué estaba allí, y no reaccionaban con violencia. Algunos incluso me ofrecían sentarme en su salón.»

Otros responden con insultos, que en ocasiones incluyen amenazas físicas y comentarios xenofóbicos, como «maldito haitiano».

Muchos haitianos que huyen a República Dominicana se ven obligados a hacer trabajos manuales, sobre todo en los sectores de la construcción y la agricultura (bateyes). Según informes de organizaciones sindicales y de derechos humanos, estos trabajadores no suelen tener documentación legal, cobertura médica ni contratos. Las condiciones de seguridad son deficientes, lo que a veces provoca accidentes mortales. Además, algunos empleadores se niegan a pagar los salarios y, en su lugar, llaman a los servicios de inmigración para que deporten a los trabajadores que reclaman sus derechos. Los controles migratorios siguen siendo estrictos y violaciones de los derechos humanos son frecuentes.

Evens sigue en República Dominicana, donde a menudo se siente deprimido y desanimado por sus condiciones de vida. Sin embargo, sigue buscando formas de recuperar la esperanza y la confianza. Gran parte depende de que encuentre una vía para llegar a un país donde pueda recuperar su libertad y dignidad, ya que la persistente violencia de las bandas hace imposible su regreso a Haití. Sigue viviendo su día a día con gran tristeza, sumido en un estado de incertidumbre perpetua, casi como un prisionero. 

 

[Fuente: www.globalvoices.org]

En Afrique, Emmanuel Macron qualifie la binationalité de « trésor » et de « chance » pour la France

Emmanuel Macron a profité d’un déplacement en Afrique de l’Est pour livrer un nouvel hommage appuyé aux Français disposant d’un double ancrage national. Présent devant un public composé de jeunes issus des diasporas, le chef de l’État a qualifié la binationalité de « trésor » et de « chance » pour la France, en réaffirmant une ligne qu’il porte de longue date sur ce sujet.

Le président français Emmanuel Macron prononce un discours lors du sommet « Africa Forward.

Écrit par Gaspard Lignard

« Nous Français, on a près de 17 millions d’entre nous qui faisons partie des diasporas et c’est une chance pour la France », a déclaré le président. En ajoutant : « On a des millions de nos jeunes qui sont 100% français et maliens, 100% français et algériens, 100% français et sénégalais et c’est une chance immense ».

Ces déclarations prolongent des messages déjà tenus par Emmanuel Macron lors d’échanges avec des binationaux, où il les invite à assumer pleinement leur double appartenance.

Une vision stratégique des diasporas françaises

Depuis plusieurs années, Emmanuel Macron présente les diasporas comme un levier diplomatique, économique et culturel pour la France. En 2022, il avait déjà défendu « la richesse plurielle » des Français venant des diasporas du Levant, du Maghreb ou d’Europe du Sud, estimant que « nos diasporas, nos binationaux sont une chance formidable pour la France ».

L’exécutif travaille désormais à structurer cette approche, avec l’idée d’un Conseil ou Haut-Commissariat dédié à la diversité et aux diasporas, afin de mobiliser ces réseaux dans la politique étrangère et l’entrepreneuriat, notamment vers l’Afrique. Le projet s’accompagnerait d’une convention citoyenne prévue à l’été 2026, réunissant tirés au sort et représentants de ces communautés pour réfléchir à la meilleure manière de valoriser cette « force des diasporas ».

Selon les chiffres officiels, environ 1,78 million de Français sont inscrits au registre consulaire hors de France, mais les estimations portent la diaspora réelle à 2,5 à 3 millions de personnes, en tenant compte des non-inscrits. La référence présidentielle à « 17 millions » englobe, selon l’Élysée, un périmètre beaucoup plus large, incluant aussi bien les binationaux que les Français d’origine étrangère ou ultramarine jusqu’aux grands-parents.

Un discours d’inclusion face aux inquiétudes identitaires

En insistant sur le fait qu’on peut être « 100% français et 100% » d’un autre pays, Emmanuel Macron s’oppose à une vision exclusive de l’identité nationale. Lors d’autres interventions, il a déjà dénoncé ceux qui demandent aux étrangers établis en France « d’oublier le reste » de leurs origines, y voyant une « erreur » et une source de tensions inutiles.

Pour le chef de l’État, ce double ancrage doit être assumé comme un atout individuel et collectif. Il affirme que cette pluralité d’appartenances offre des ressources culturelles, linguistiques et économiques, notamment pour les entreprises et les institutions qui souhaitent se projeter à l’international. L’Afrique est régulièrement citée par le président comme un espace d’« opportunités extraordinaires » où les Français issus des diasporas pourraient jouer un rôle d’intermédiaires privilégiés.

Cette rhétorique s’inscrit dans une stratégie plus large de reconfiguration du lien entre la France et les pays d’origine de ces diasporas. Emmanuel Macron la présente comme un moyen de dépasser les mémoires coloniales conflictuelles et de bâtir des relations partenariales fondées sur les mobilités humaines et l’hybridation des parcours.

Des réserves sur la catégorisation des « Français des diasporas »

Cette valorisation assumée ne suscite cependant pas un consensus. Certains observateurs soulignent que la création d’instances spécifiques pour les diasporas risque de renforcer, plutôt que réduire, les lignes de séparation symbolique entre différentes catégories de Français. Des critiques pointent le risque d’installer durablement l’idée de « Français normaux » et de « Français des diasporas », avec des attentes et des usages différenciés dans la politique étrangère et économique.

La double nationalité se heurte aussi cadre juridique français : pour l’État, seule la nationalité française est reconnue, même si un ressortissant peut détenir une ou plusieurs autres nationalités. En droit, il n’existe donc pas un statut spécifique de « binational » dans l’ordre interne français, même si cette réalité sociologique joue un rôle dans la vie quotidienne et les débats publics.

Certains craignent que la focalisation sur les diasporas ne réduise ces Français à une fonction d’intermédiaires avec leurs pays d’origine, au détriment de leur pleine reconnaissance comme citoyens à part entière. Des organisations et commentateurs appellent ainsi à concilier valorisation des parcours transnationaux et vigilance contre toute forme de catégorisation qui pourrait nourrir un sentiment de mise à distance.

Un débat politique de fond sur la double nationalité

Les propos d’Emmanuel Macron interviennent enfin dans un contexte où la double nationalité reste un sujet sensible dans le débat public. La double appartenance a régulièrement fait l’objet de prises de position critiques, certains responsables politiques plaidant par le passé pour sa restriction voire sa suppression. Des propositions ont notamment visé à limiter l’accès de binationaux à certains postes considérés comme sensibles dans l’administration ou les entreprises publiques.

Le président se place à l’opposé de ces orientations en présentant les binationaux comme un vecteur de rayonnement et de croissance. En défendant un message d’inclusion, il cherche à répondre aux craintes d’une partie de la jeunesse issue de l’immigration, soucieuse de voir sa loyauté régulièrement mise en cause. Le débat se poursuit toutefois sur les modalités concrètes de cette politique, entre reconnaissance des spécificités et souci d’égalité devant la citoyenneté.

Avec AFP

 

[Photo : Luis TATO / AFP via Getty Images - source : www.epochtimes.fr]