Mostrar mensagens com a etiqueta Insolite. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta Insolite. Mostrar todas as mensagens

quarta-feira, 28 de janeiro de 2026

L’escriptor mediàtic

Mantenir amb vida la figura de l’escriptor mediàtic ens costa un preu a tots els catalans 

Escrit per Montserrat Dameson

Quatre dels últims cinc premis Ramon Llull tenen –o tenien quan van rebre el premi– alguna mena d’espai a la CCMA. Escrit això, és fàcil d’intuir per on anirà aquesta columna. N’he parlat en altres ocasions. Ara sembla que aquest debat, que a l’inici s’havia constret a les converses del món de la literatura, n’ha traspassat la frontera. Que el sistema de premis del país serveixi reiteradament per premiar aquells llibres que ja compten amb la seguretat d’una campanya de màrqueting als mitjans és escandalós per diversos motius. En primer lloc, perquè destapa un enxarxat d’amiguismes i de tractes de favor que no té res a veure –ni s’interessa per a tenir-ho– amb la qualitat literària de les obres que promou. I, en segon lloc, perquè posant el focus i l’atenció sobre unes obres i condemnant-ne unes altres a l’ostracisme, es condiciona l’estàndard i el criteri literari de l’audiència. Fent un exercici de confiança vers uns mitjans que, malgrat tot, encara considera els seus, oients i espectadors es decantaran per les lectures a què s’ha dedicat més temps –a la pantalla o a les ones– assumint-ho com a sinònim de qualitat. En aquest cas, l’ús que es fa d’allò que és públic és un abús als ciutadans que ho subvencionem.  

Mentrestant, la conversa sobre aquelles obres que no són distingides pel sistema de premis queda relegada als marges del món de la comunicació –pòdcasts, sobretot– com si les lectures en qüestió s’haguessin de reservar per als sectors més lletraferits del país. La manera de funcionar del sistema de premis no és ni anecdòtica, ni gratuïta. I no ho és en el sentit que, precisament perquè té el poder de designar quin és el mainstream literari, també té la competència d’afaiçonar allò que el català mitjà entén com a cultura. Un país en què el que és distingit no és el més distingible està negant als seus ciutadans la possibilitat de tenir accés al millor que s’està escrivint avui en la seva llengua. Limitant la conversa pública sobre literatura a allò que ha estat premiat, s’està donant a entendre que les obres premiades són tota la bona literatura a què podem aspirar nacionalment, que el temps dels bons escriptors catalans ja ha passat, que en català no es poden escriure obres a l’altura de les millors obres escrites en altres llengües europees. A part de ser un marc mental d’acomplexats, és fals, però l’aliança entre mitjans públics, sistema de premis i grans grups editorials l’alimenta interessadament. 

Tot plegat envia un missatge clar als escriptors catalans: si no disposeu d’un espai mediàtic de base, res del que escriviu, per molt extraordinari que sigui, per molt transversal que estigui cridat a esdevenir, us permetrà entrar a formar part del mainstream literari del país. Si “només” sou escriptors, els vostres llibres seran tractats pels mitjans com una anomalia per a intel·lectuals a què de tant en tant cal fer el favor de cedir temps i atenció perquè no sigui dit. Perquè, és clar: són obres que no són per a “la gent”. També envia un missatge prou clar a les editorials: si no us deixeu absorbir per un gran grup editorial, haureu de lluitar amb dents i ungles per aconseguir per als vostres autors tot allò que l’Agnès Marquès tindrà regalat. Com que el sistema està pensat perquè no ho aconseguiu, llenceu la tovallola o encareu la vostra desaparició. 

Mantenir amb vida la figura de l’escriptor mediàtic ens costa un preu a tots els catalans, perquè rebaixa encara més la imatge degradada que tenim dels mitjans públics que paguem. Perquè cisella la conversa sobre literatura als mitjans i, per tant, masega el criteri dels lectors, que amb menys informació són menys lliures per a escollir. Perquè defenestra la perspectiva de possibilitats que té la llengua catalana i, per tant, rebaixa la llengua catalana a ulls d’aquells qui s’empassen que el nivell del Ramon Llull és tot el nivell a què podem aspirar com a comunitat lingüística. Perquè embruta el llegat literari de tots els escriptors que, històricament, han estat guardonats amb els mateixos premis. Perquè, amb l’enxarxat corromput, els escriptors i les editorials que no en formen part –i que entenen que vendes i qualitat literària poden anar de bracet– s’han d’enfrontar a la impotència de procurar, permanentment, superar el seu desterrament. N’hi diem “escriptor mediàtic”, però en realitat són periodistes o col·laboradors als mitjans que escriuen, que no és el mateix. Si escriuen i són publicats i premiats sobre el pretext de les vendes, hi ha una cosa que –ara que sembla que l’evidència comença a travessar fronteres – els catalans podem fer per trencar la roda: no comprar-los. Que no ens facin pagar el preu de mantenir en vida l’escriptor mediàtic.  


[Font: www.nuvol.com]

terça-feira, 26 de abril de 2022

‘H.P. Lovecraft: contra el mundo, contra la vida’, de Michel Houellebecq

 Libros de Historia y Ciencias Humanas > Literatura > Teoría y crítica.  Estudios y ensayos de la Literatura Universal · Marcial Pons Librero

Escrito por EDUADO SUÁREZ FERNÁNDEZ-MIRANDA

Howard Phillips Lovecraft (Providence, 1890-1937) no solo “fue capaz de generar sucesores, sino que creó a sus predecesores, los levantó de sus tumbas justificándolos, como en el caso de su admirado Edgar Allan Poe”. Estas palabras de Jorge Luis Borges nos hablan de la importancia de un escritor que, desde su marginalidad, construyó un mundo extraordinario, plagado de horror y fantasía.

Michel Houellebecq, poeta, ensayista y novelista, señala que Lovecraft era un ejemplo para todos aquellos que desearan aprender a fracasar en la vida, y triunfar en su trabajo. Algo no siempre garantizado. El escritor francés, fascinado en su adolescencia -como muchos otros a esa edad- con el descubrimiento de la obra del maestro de Providence, escribió, en 1991, el ensayo H.P. Lovecraft. Contre le monde, contre la vie. Todavía no era Houellebecq ese escritor célebre y polémico que años más tarde escribiría Ampliación del campo de batalla (1994) o Las partículas elementales (1998). Sin embargo, ya daba muestra de ese universo desencantado, que será una de las señas de identidad en sus obras posteriores.

«Anagrama», dentro de Argumentos, una colección que vio la luz en 1969, y que recoge “los más significativos autores contemporáneos en varias disciplinas”, ha publicado H.P. Lovecraft. Contra el mundo, contra la vida, recuperando la traducción que Encarna Castejón hiciera para la editorial «Siruela». El libro es un recorrido apasionante, y fuera de lo común, por la vida y la obra de uno de los grandes escritores del siglo XX.

Con una labor literaria marginada, y relegada a las revistas pulp durante su breve existencia, solo un pequeño grupo de fervientes seguidores fue capaz de apreciar, en esa época, lo que significaban los relatos extraños y fantásticos del escritor norteamericano. Libros como El horror de Dunwich o El caso de Dexter Ward, una de sus novelas más misteriosas, son buen ejemplo de esa literatura insólita. Solo tras la desaparición de Lovecraft, su obra empezó a darse a conocer, gracias a la labor recopilatoria de unos pocos acólitos incondicionales.

Houellebecq recuerda su primer contacto con la obra de Lovecraft: “Como impacto, fue de los fuertes. No sabía que la literatura podía hacer eso. Y, además, todavía no estoy seguro de que pueda. Hay algo en Lovecraft que no es del todo literario”. El escritor francés reconoce que escribió H.P. Lovecraft. Contra el mundo, contra la vida, como si fuera una novela, una novela de un solo personaje, el cual “logró transformar su asco por la vida en una hostilidad activa”.

Stephen King, uno de los más fervientes admiradores de Lovecraft y su obra, recuerda, en el esclarecedor prólogo del libro, que “toda literatura, pero en particular la literatura de lo extraño y lo fantástico, es una cueva en la que tanto lectores como escritores se esconden de la vida”.

Joan Perucho fue el primero en hablar de Lovecraft en nuestro país, y el poeta Carlos Pujol, definía Amb la técnica de Lovecraft, ese relato-homenaje del escritor barcelonés, como “un universo turbador, extrañísimo, que no es reflejo inmediato del vivir, sino que, como indica su título, sale de la lectura. El horror descrito como presencia abominable que no se hace visible, del que solo tenemos testimonios esquivos e inconcretos, algo parecido a una corriente de aire, pero sólido y opaco que flota sobre la realidad”. Así es la literatura de Lovecraft.

Rafael Llopis, recientemente desaparecido, fue el gran introductor de Lovecraft en nuestro país. Reunió en Los mitos de Cthulhu un ciclo de narraciones de “horror cósmico ambientadas en mundos primigenios de caos y espanto”. Un libro legendario.

 

[Fuente: www.culturamas.es]

quarta-feira, 17 de junho de 2020

La peste a azufre de Woody Allen



Publicado por Bárbara Ayuso

Todo el mundo tiene una opinión sobre Woody Allen y qué mejor ocasión que la publicación de sus memorias para apostarse en la trinchera y hacerse oír. Se titulan A propósito de nada (Alianza) pero sirven para todo propósito en materia de exhibición moral: por ahí siguen dándose sartenazos los que presumen de wokerismo llamando a boicotear el soliloquio de quien consideran un pedófilo y los acérrimos discípulos que han colapsado Instagram (y Wallapop) a golpe de selfis subversivos porque ellos sí las iban a leer. Palabra clave: presumir. 
Tenía que pasar. Si antes de su publicación la autobiografía de Allen fue insólita en varios aspectos —su editorial las rechazó sin leerlas por la presión de Ronan Farrow— cuando llegara a nuestras manos merecía también alguna extravagancia. Y ahí la tienen: el libro, además de convertir la lectura en un posicionamiento ideológico previo, ha servido para decir más de quien las lee que de quien las protagoniza. 
Pero A propósito de nada es bastante más que una excusa para exhibir certificados de cinefilia o de compromiso social.
Todo el mundo tiene una opinión de Woody Allen, incluido Woody Allen. Que no es la más amable de todas, por cierto. «Yo no soy nada interesante, soy extremadamente superficial y desilusiono a los que llegan a conocerme», avisa. Si es usted de los que cree que conoce al cineasta porque es una especie de mosaico personificado de los personajes de sus películas, prepárese para equivocarse. 
Quizá eso sea en lo único que le haga cambiar de opinión sobre él. Porque, aunque a veces finja lo contrario, Woody Allen no ha escrito cuatrocientas cuarenta páginas para convencerle a usted de nada de lo que no venga convencido ya de casa. Sí, hablamos de «el tema». Si cree férreamente que abusó de una de sus hijas y se casó con otra, el centenar de páginas que dedica a explayarse sobre el asunto de Mia Farrow, Soon-Yi y lo que ocurrió el 4 de agosto de 1992, no le van a mover ni un ápice de su convicción. Ni aunque le explique que ni una era su mujer, ni otra su hija, o le detalle los informes presentados ante el juez. 
Ahí radica la trampa de un libro que se ha publicitado como relato expiatorio: que en ese sentido, es papel mojado. Porque los que ya le han declarado culpable por acusación o bien no se acercarán (reivindicativamente) a cuatro kilómetros de un ejemplar, o acudirán en exclusiva a los pasajes más salseantes para entresacar pruebas que apuntalen en el veredicto inculpatorio. Para ellos, una ayuda: el quilombo empieza en torno a la página doscientos cuarenta y dos. Justo después de que Allen hable de cómo Zelig ha entrado en el vocabulario popular con un significado que él no le confirió cuándo rodó la película: «Zelig debería definir principalmente a esas personas que abandonan constantemente su postura inicial y adoptan cualquier otra que sea más popular», dice. Acto seguido, empieza el acto de Mia Farrow y la versión de los hechos del cineasta. 
Serán los fragmentos más fusilados y con más repercusión, pero sobre todo son los más desagradables de la obra. Nada que no anticipara uno de los hijos de la actriz, Moses, en su crudísimo relato de cómo de truculenta fue la infancia en la casa Farrow. Allen sigue esa línea de los hechos y se sumerge en ello a pulmón, sin ahorrarnos la sordidez de todo ese lío de adopciones con devolución, niños con problemas físicos, hijos a medio adoptar, paternidades discutidas con la genética y manipulación de retoños. La semblanza que hace de quien fuera su extraña pareja durante trece años está escrita con machete: «No es extraño que dos de sus hijos terminaran suicidándose», dice, entre otras muchas lindezas, entremezcladas con loas a su desempeño profesional en sus películas. 
Él aparece, literalmente, como «un asno», un «negado», ciego ante lo que ocurría realmente, que jamás detectó indicios de nada de lo que nos cuenta, que te deja la pelvis del revés. Una burricie, por cierto, de la que dio también muestras con el resto de mujeres de su vida. Tampoco se percató (hasta que no lo leyó en sus memorias) de que Diane Keaton sufría un trastorno alimenticio, ni de que Louise, su segunda esposa («Pequeño lascivo serafín de los cielos») no se comportaba exactamente bajo los dictados de la lógica. Pero con ellas se lleva de fábula, es imprudente obviarlo. Allen no se flagela, pero se pregunta si no debería haber percibido alguna señal de alarma con Farrow. «Supongo que sí, pero si uno está saliendo con una mujer de ensueño, aunque vea esas señales de alarma, mira para otro lado». Lo achaca a un mecanismo de negación. 
¿Es esto acaso posible? ¿Fue deliberado ignorar que Farrow era una mujer «trastornada y peligrosa» y ventajista sacarlo a relucir cuando ese trastorno se volvió contra él? ¿Tiene validez una exculpación en retrospectiva? Pues miren, ni idea. Porque cualquier biografía es por definición una narración de parte, y porque las historias sobre el desquiciamiento de Mia Farrow no son material comprobable, si acaso quisiéramos eso. Lo que sí es verificable es el otro vector de la defensa de Allen, al que dedica el mismo espacio: los informes de servicios sociales, la policía y psiquiatras infantiles. Cuando la narración se convierte en thriller legal, la cosa se vuelve bastante más árida y menos opinable. 
Pero es que es inútil. Porque el propio Woody Allen sabe que todo este embrollo se ha convertido, como él dice, más que un escándalo internacional en una polémica que «florecería hasta convertirse en una industria». Él finge darlo por zanjado con la autobiografía sabiendo que no lo está en absoluto. Porque esto no va de pruebas, informes judiciales, ni es materia de tribunales. Es una ordalía interminable. Lo dice tal cual: si la propia Mia Farrow saliera mañana mismo y reconociera que lo inventó todo, seguiría existiendo una vasta porción del público convencida de que hay algo podrido y enfermo en Woody Allen. 
Las razones no son ningún misterio. «Una vez que te han ensuciado, quedas vulnerable para siempre». Además, la salsa se espesa con otros emulgentes: sigue sin existir una forma de contar que se enamoró de una mujer treinta y cinco años menor que él, hija adoptiva de su pareja, sin que nos dé un poco de repelús. Dedica mucho (mucho) esfuerzo a evidenciar que lo suyo es amor y no parafilia, porque el hecho de que lleven veinticinco años juntos no parece fundamento suficiente. Miren, a las bravas: este asunto es un coñazo rampante. Cumplida la ley —ambos eran y son adultos— ¿qué obligación tiene Allen (o cualquiera) de satisfacer las prerrogativas morales de ustedes o mías? De acuerdo, siempre será una historia rarita cómo esos dos seres humanos se emparejaron, pero ¿podemos seguir adelante con nuestra vida? 
Por lo visto, no. Pase lo que pase, siempre quedará la bruma del delito para quien se empeñe en verla. Cunde en mucha gente esa sensación contradictoria que Ronan (entonces se llamaba Satchel) le expresó a Woody Allen frente a una trabajadora social: «Me caes bien, pero se supone que no debo quererte». Hoy en día se enuncia de otro modo, se enmascara con la tediosa discusión de separar artista y obra: es lícito que te quieras quedar a vivir en las películas de Woody Allen si antes confiesas que él es un sucio depravado. Rindámonos a la obviedad, como el propio Allen, y pasemos a otra cosa: «Todavía hay dementes que que piensan que yo me casé con mi hija, que Soon-Yi era hija mía, que Mia era mi esposa, que yo adopté a Soon-Yi y que Obama no era estadounidense». 
Una ironía que no significa nada 
A propósito de nada está —como Delitos y faltas, no huele a casualidad— divido en dos mitades: una dramática y otra más cómica y satírica. Hasta ahora hemos hablado solo de la más desabrida, un peaje para transitar a ciento veinte por la otra, que es una gozada. Especialmente el primer tercio: la infancia, adolescencia y primera madurez en el Manhattan y el Brooklyn de los cuarenta y cincuenta. Son las historietas de un niño que iba a un colegio de «maestras retrasadas», que detestaba la lectura, un «patán crónicamente insatisfecho» al que le gustaban las niñas («¿qué me tenían que gustar? ¿las tablas de multiplicar?») con una madre físicamente idéntica a Groucho Marx… Una película de Woody Allen que Woody Allen nunca filmó pero que rememora de una manera deliciosa. 
Los motivos por los que admiramos su don para contar están ahí condensados: la autoparodia cruel, el ingenio elevado a forma de arte, el costumbrismo nostálgico pero no ñoño. Las peripecias de ese Allen bisoño son descacharrantes y tiernas, una especie de Días de radio sin ficcionar. O ficcionadas, que tanto da, siguen siendo hilarantes. Tienen un regusto romántico de los que hace salivar el corazón. Este relato de inicios contiene tal derroche de talento que se lee como si, en lugar de en una pandemia mundial, uno estuviera repantingado en una tumbona tintineando un vaso con hielos. 
A partir de ahí, de manera indisciplinada y caótica, pasa a detallar cómo pasó de ser Allan Sterwart Konigsberg a Woody Allen. Y es un viaje grandioso. De escribir chistes para otros pagados en centavos a acabar subido en un avión pilotado por Mickey Mouse, figúrense. Aunque no es un libro de cine, habla de sus películas un poco como le apetece. Se detiene en las más incomprendidas, pasa por alto algunas obras cumbre y pone en evidencia que los genios (hola, Stephen King) no siempre tienen el mejor criterio respecto a su propio trabajo. Para muestra un botón: Woody Allen está convencido de que Wonder Wheel es su mejor mejor película hasta la fecha y considera que Manhattan es «injustamente elogiada». De hecho, Manhattan existe de milagro. Cuando la montó no le gustó el resultado y presionó a los de United Artist para que la guardaran en un cajón y no la estrenaran, a cambio de otra película gratis. Por los pelos. 
Historias como esa, en el libro, hay cientas. Porque, amén de otra cosa, se trata de un exquisito compendio de anécdotas en torno a sí mismo, su cine, y sus variadas neurosis. Se metió en una fiesta de Roman Abramovich pensando que era de Roman Polanski; intentó que Julia Child le diera clases de cocina, troleó a Fellini sin querer, Cary Grant le troleó a él, abochornó a la reina de Inglaterra, el rey Felipe cenó en su casa de Nueva York y no se enrolló con una hermana de Diane Keaton, sino con dos. Y sí, cumplió su sueño de conocer a Arthur Miller: «Le hice un millón de preguntas y recuerdo con toda precisión que él me confirmó que, en efecto, la vida carecía de sentido», escribe.
En general, se trata de un festín mitómano muy disfrutable, aunque por momentos se torne pelín farragoso. En su afán por mencionar a toda la gente que ha admirado, amado y compartido con él desempeño profesional, a veces el libro se vuelve un «lo que opino yo de todo el mundo». Y como somos unos melindrosos, le buscamos los tres pies al gato. Si haces un repaso tan  exhaustivo por todos los actores de tus películas, inevitablemente nuestra mirada porculera se dirigirá hacia las omisiones. ¿Por qué no sale, ni de pasada, Antonio Banderas? ¿Cómo vamos a tolerar que no se deshaga en elogios hacia Steve Carrell? El episodio de los huevos pasados por agua que dieron al traste con su amistad con Emma Stone debe encerrar algún significado, pero ni idea de cuál. Nos habría venido bien que ahondase un poco más en Weinstein o mencionara a su conocido Epstein, pero no, no lo hace. 
El de Farrow no es el único ajuste de cuentas. Allen se refiere al último episodio de su ordalía, cuando la carta de Dylan Farrow en 2014 precipitó la caída en desgracia del director. Lo que él describe como «el tiempo de los sinvergüenzas»: actores renegando de haber trabajado con él, Amazon cancelando su serie, Hilary Clinton rechazando su donación, películas sin financiación ni estreno… La bofetada que le propina al insoportable Timothée Chalamet la deben estar notando aún en Saturno. Aunque no es el que peor parado sale. Allen considera que aquello fue un proceso digno de McCarthy, en el que los actores le confesaban en privado que estaban deseando rodar con él pero no podían hacerlo por miedo a acabar en alguna lista negra. «Otros se enteraron de que no trabajar conmigo se había convertido en la última moda, como cuando de pronto todos empezaron a interesarse por el kale». Por si lo dudaban, también hay gratitud para los que, como Alec Baldwin, Scarlett Johansson o todas sus exparejas le defendieron públicamente. También para la curiosa cruzada de Robert B. Weide (no, no es un director de virales) por enfrentarse a las calumnias desinteresadamente. 
Esos accesos de amargor no consiguen avinagrar más que un rato, porque no olvidemos que quien escribe es Woody Allen. No es que el sentido cómico de la vida lo inunde todo, es que la vida se presenta como una ironía que, al final, no significa nada. Esto lo dice un tipo que reconoce que toca el clarinete «como un gallo colocado de anfetaminas» y sin embargo agota entradas para sus conciertos allí dónde va. Es legítimo ver A propósito de nada como la antítesis exacta de acudir a cualquiera de esos recitales con su banda de jazz: ni bostezará, ni malgastará el dinero ni se sentirá víctima de una estafa. 
En cambio, atisbará —hasta donde nos deja— al Woody Allen que no traspasa al celuloide. El estajanovista  al que no le distraen de su máquina de escribir ni cuando Oswald mata al presidente ni cuando le dan tres Óscar a Annie Hall, un señor al que no le gustan las mascotas, sufre «pánico a entrar» y se proclama un cateto que ha hecho creer a todo el mundo que es un intelectual porque tiene gafas de pasta y saber usar citas que no entiende. Alguien con una suerte sideral, porque muchas de las personas a las que idolatraba les gustaba lo que hacía: Groucho, Perelman, Bergman, Tennese Williams, Miller, Kazan, Truffaut, Fellini, García Márquez, Wislawa Szymborska. Un cascarrabias de ochenta y cuatro años que sabe que ha pagado un precio muy alto por querer a quien quiere, pero que volvería a hacerlo porque no se perdonaría jamás despreciar la ocasión de hacer un chiste. 
A propósito de nada no cambiará nada, pero qué buen rato. Para algunos Woody Allen siempre será una presencia que viene acompañada de un olor a azufre. Pero a él qué más le da. Si no quiere vivir en los corazones de la gente, sino en su puta casa, hasta que puedan extender sus cenizas frente a una farmacia. Mientras eso pasa, alitas de pollo: «A mí me parece que la única esperanza de la humanidad reside en la magia. Siempre he detestado la realidad, pero es el único sitio donde se consiguen alitas de pollo».

 

[Foto: Cordon Press - fuente: www.jotdown.es]

quarta-feira, 6 de maio de 2020

« L’agent immobilier » par Etgar Keret et Shira Geffen

Arte diffusera le 7 mai 2020 « L’agent immobilier » (Mein sprechender Goldfisch) par Etgar Keret et Shira Geffen. « Un agent immobilier à la dérive (Mathieu Amalric) hérite d’un immeuble à l’abandon... L’écrivain israélien Etgar Keret et la réalisatrice Shira Geffen, sa complice du film "Les méduses", ont concocté cette série à l'univers poétique et réjouissant. »


Publié par Véronique Chemla 




En 1980, Antenne 2 avait diffusé « Petit déjeuner compris », série française en six épisodes réalisée par Michel Berny sur un scénario de Danièle Thompson. L'histoire d'un couple de provinciaux quadragénaires qui héritent d'un hôtel situé dans le quartier latin, songent à le vendre, puis s'y attachent...

Quarante ans plus tard, deux auteurs israéliens, Etgar Keret et Shira Geffen, brodent sur un thème proche.


« Olivier (Mathieu Amalric), agent immobilier inconstant et loufoque, hérite d’un immeuble délabré qu’il décide de vendre pour rembourser ses dettes. La rencontre avec son unique locataire va changer la donne. Comédie décalée et touchante, « L’agent immobilier » est une minisérie en quatre épisodes signée Etgar Keret et Shira Geffen ».


« L’agent immobilier signe les retrouvailles derrière la caméra d’Etgar Keret et Shira Geffen, réalisateurs des Méduses, Caméra d’or au festival de Cannes 2007 ». 

« Cette série est, de leur propre aveu, le pendant masculin de leur premier film, centré sur une jeune femme en quête de repères dans un Tel-Aviv rempli d’histoires ». 

« Leur antihéros, un homme en bout de course, cherche maladroitement à recoller les morceaux d’une vie qui prend l’eau de tous côtés. Une avalanche de situations absurdes conduit cet agent immobilier peu orthodoxe au cœur d’un immeuble en décrépitude, lieu hautement symbolique où il va tenter de comprendre ce qui lui arrive ». 



« Cet itinéraire rocambolesque porte la marque d’Etgar Keret, écrivain reconnu en Israël et au-delà pour ses nouvelles au style kafkaïen : un mélange réjouissant de comique et de noirceur, d’insolite et de tendresse, rehaussé par une pointe de fantastique ». 

« En plus de dialoguer avec un poisson rouge, notre personnage voyage dans le temps. Une manière pour les auteurs d’aborder des sujets universels tels que la mémoire et la filiation ». 

« Dans ce rôle, Mathieu Amalric se montre subtil et attachant, plaisamment secondé par un Eddy Mitchell en grande forme et une galerie d’excellents seconds rôles. »


Premier épisode. « Olivier Tronier, agent immobilier, traverse une mauvaise passe. Divorcé, fauché, père d’une adolescente en crise, fils d’un père irresponsable, il a du mal à garder la tête hors de l’eau et a pris l’habitude de squatter les appartements qu’il est censé vendre. À la mort de sa mère, il apprend qu’il a hérité d’un immeuble en plein Paris. Une solution à ses problèmes matériels ? Il s’agit en réalité d’une ruine qui abrite une unique locataire, Liliane Petresco, qui ne compte pas déménager. De déconvenue en catastrophe, Olivier se retrouve avec un poisson rouge pour seul confident. »


Deuxième épisode. « Aux abois, Olivier se résout à signer un contrat avec Simon Elmaleh, promoteur immobilier plus que douteux. Mais les problèmes s’accumulent. Son père fait les quatre cents coups dans sa nouvelle maison de retraite, sa fille adolescente ne le supporte plus, et il devient clair que l’immeuble dont il est propriétaire est un sas pour voyager dans le passé. Lors de son premier saut dans le temps, Olivier fait la connaissance d’une enfant, Clothilde, qui l’encourage à postuler comme concierge. Il rencontre ainsi un ancien locataire de l’immeuble, l’inquiétant M. Riberi. »


Troisième épisode. « Olivier, de nouveau à sec, se compromet davantage auprès de Simon Elmaleh. Alors qu’il tente de renouer avec Sophie, sa fille, il apprend la mort accidentelle de son père. Perdu, il se réfugie dans le passé, où l'attendent de nouvelles révélations. Seul son poisson magique semble avoir le pouvoir de lui venir en aide... »


Quatrième et dernier épisode. « Après la “résurrection” de son père, Olivier reprend du poil de la bête. Il s’oppose à Simon qui menace de chasser Mme Petresco, devenue son amie, et fait la connaissance de Clothilde, la petite fille de l’immeuble, aujourd’hui adulte. Mais c’est dans le passé qu’il va trouver les ressources pour solder ses dettes et revoir sa mère. Le temps des réconciliations est peut-être venu. »

Propos recueillis par Jonathan Lennuyeux-Comnène

« L’écrivain Etgar Keret et l’actrice et réalisatrice Shira Geffen ont imaginé L’agent immobilier, une série loufoque et touchante, qui donne de plain-pied sur leur univers singulier. Entretien avec deux figures de la scène artistique israélienne. »

« Comment est née cette oeuvre atypique ?
Etgar Keret : L’idée d’une série sur un agent immobilier me trotte dans la tête depuis longtemps. Je l’avais proposée à la télévision israélienne, mais elle a été jugée trop étrange. Par la suite, j’en ai parlé à Yaël Fogiel (productrice, avec Laetitia Gonzalez, de notre film Les méduses*), et elle m’a convaincu de monter le projet en France. Nous avons écrit le scénario avec Shira, et quand s’est posée la question de la réalisation, il m’a semblé que nous étions les mieux placés – je craignais sinon que la saveur initiale ne se perde. Je suis reconnaissant à ARTE d’avoir accepté, bien que nous ne parlions pas français. Par la suite, j’ai vu combien il est compliqué de tourner dans une langue qui n’est pas la sienne !

Shira Geffen : Un autre élément décisif a été Mathieu Amalric. Nous l’avons rencontré dans un festival de littérature, où il était venu lire des textes. On a eu le sentiment de voir notre personnage. Mathieu étant français, nous n’avions plus le choix ! Sur la question de la langue, il s’est révélé d’une aide précieuse. Tous les jours, il passait le texte au crible avec nous pour en saisir les intentions, et les rendre en français le mieux possible. La série lui doit énormément : c’est un travail à trois voix.

L’histoire pourrait-elle se passer n’importe où ?
Shira Geffen : Oui. Au cours du travail d’écriture, nous avons pris conscience que cette histoire d’agent immobilier qui voyage dans le temps nous amenait à aborder la question de la filiation, un sujet universel.
Etgar Keret : Nos récits comportent toujours une part de conte. Il s’agit de contes réalistes, qui prennent pour objet des situations vécues. On n’identifie pas clairement où se passe cette histoire, en raison du choix des décors et parce que notre personnage mélange fantasme et réalité. Nous avons essayé de transposer cette incertitude dans notre manière de tourner.

Qu’est-ce qui vous intéressait dans le thème de l’immobilier ?
Etgar Keret : Nous sommes partis du paradoxe d’un agent immobilier sans domicile fixe, qui dort dans les appartements qu’il est censé vendre, ne trouve pas sa place et va tenter de reconstruire sa relation à sa famille et à son passé. À cette idée s’est superposée mon histoire familiale. Quand mon père est mort, il a légué à ma mère une partie d’un immeuble en indivision. Ce bâtiment se trouvait dans un état déplorable, et l’autre propriétaire était un salopard.
Cette situation difficile m’a donné le désir de voyager dans le passé, pour redécouvrir cet édifice et ses habitants sous un jour plus heureux, et comprendre ce qui s’était cassé en chemin. L’immeuble est une métaphore de ce qui peut abîmer les êtres humains. 
Shira Geffen : Une série de la BBC, The Singing Detective de Dennis Potter (1986), a aussi été une référence importante. Comme notre personnage, son héros se réfugie dans le fantasme à mesure que sa situation empire. 

La série mêle différentes tonalités, du loufoque à l’émotion...
Etgar Keret : Pour la décrire, avant le tournage, on avait coutume de dire : imaginez la rencontre de David Lynch et de Charlie Chaplin. Ranger une histoire dans un genre me semble artificiel ou réducteur car dans la vie, on change constamment de registre.



Comment en êtes-vous venus à choisir Eddy Mitchell pour le rôle du père ?
Etgar Keret : Bien qu’il ne soit plus tout jeune, ce père continue d’apporter foi et optimisme à son fils, qui traverse une période de doute. Pour ce personnage, l’âge importe peu. On trouve parfois ce trait de caractère chez les rock stars. Nous avons rencontré Eddy Mitchell dans un restaurant. Quand on l’a vu avaler ses cachets avec un verre de whisky, on a su que c’était lui ! »

* Récompensé d’une Caméra d’or à Cannes en 2007.

Mathieu Amalric : « Ce rôle était un cadeau ! »

« Mathieu Amalric joue un agent immobilier à la dérive. Réalisateur (Tournée, La chambre bleue, Barbara…) et acteur, il est actuellement confiné, en montage de son nouveau film, Serre moi fort. »

« Etgar et Shira ont inventé un agent immobilier qui n’a pas de chez lui et dort dans les maisons qu’il doit vendre. Et patatras, par le cadeau empoisonné de sa mère morte et détestée, qui lui lègue un immeuble pourri, c’est sa propre intimité qu’il va, malgré lui, explorer. Cela explose dans tous les sens ! Temporalités enchevêtrées, poisson qui parle, trésor caché… : tout chavire dans un burlesque, un doux invraisemblable. Père nul, fils inconséquent, homme d’affaires (très !) impoli : ce rôle était un cadeau ! En plus, prendre Eddy Mitchell dans les bras... ! »

«Avant de connaître Etgar et Shira dans la vie, j’étais un amoureux des livres d’Etgar, de son monde inouï de quotidienneté qui dérive, de pulsions, un imaginaire absurde et ancré à la fois. Comme ils ne parlent pas français, ni moi l’hébreu, on aimait chaque soir se retrouver pour explorer les dialogues du lendemain. Être certain que le français aurait les saveurs infinies de leur dinguerie. Souvent, ils me jouaient la scène (en hébreu) et c’était délicieux. Ils dirigent au cœur, à l’oreille (qu’ils ont absolue !), entourés d’une troupe de techniciens et d’acteurs dont ils sortent le plus beau ».


« L’agent immobilier » par Etgar Keret et Shira Geffen
France, Belgique, 2019
Réalisation : Etgar Keret et Shira Geffen
Auteur : Etgar Keret
Scénario : Etgar Keret et Shira Geffen
Production : Les Films du Poisson, ARTE F, Gapbusters, Shelter Prod, VOO Be TV
Producteur/-trice : Yaël Fogiel, Laetitia Gonzalez
Image : David Chizallet
Montage : François Gédigier
Musique : Tom Darom, Tamir Muskat
Costumes : Florence Scholtes, Christophe Pidre
Décors de film : André Fonsny
Chargé(e) de programme : Adrienne Fréjacques
Son : Olivier Struye
Avec : Mathieu Amalric (Olivier Tronier), Eddy Mitchell (Rémi Tronier), Ixyane Lété (Sophie Tronier), Nicole Shirer (Liliane Petresco), Sarah Adler (Louise Tronier), Michelangelo Marchese (Simon Elmaleh), Camille Voglaire (Julia), Félix Vannoorenberghe (Le clochard), Christelle Cornil (Clothilde (adulte), Philippe Jeusette (Philippe), Yoann Blanc (Sébastien Riberi)
Sur Arte :
L'agent immobilier (1/4, 44 min) : le 7 mai 2020 à 20 h 55
L'agent immobilier (2/4, 48 min) : le 7 mai 2020 à 21 h 45
L'agent immobilier (3/4, 41 min) : le 7 mai 2020  à 22 h 35
L'agent immobilier (4/4, 45 min) : le 7 mai 2020 à 23 h 15
En ligne du 30 avril au 5 juin 2020. Disponible en VOD.
   
Visuels :
Eddy Mitchell (Rémi Tronier) et Mathieu Amalric (Olivier Tronier), épisode 1 de l' " Agent immobilier" d' Etgar Keret
Mathieu Amalric (Olivier Tronier) et Ixyane Lété (Sophie Tronier) dans l' épisode 2 de l' Agent immobilier" d' Etgar Keret
© Les Films du Poisson

Episode 4 de l' " Agent immobilier" d' Etgar Keret avec Mathieu Amalric (Olivier Tronier)
© Charles Paulicevich

Eddy Mitchell (Rémi Tronier), Etgar Keret (Pavel) et Nimrod Keret (Kouba) dans l' épisode 4 de l' " Agent immobilier" d'Etgar Keret
© Les Films du Poisson



 Les citations sont d'Arte : site et Arte magazine (n° 19, 2-8 mai 2020). 

[Source : www.veroniquechemla.info]


segunda-feira, 16 de setembro de 2019

Silvina Ocampo, rebelde da literatura argentina, ganha tradução


Seu livro de contos 'A Fúria' tem uma temática recorrente, a delinquência infantil motivada pelo gosto das crianças pela perversidade
 A escritora Silvina Ocampo: denunciando a perversidade infantil

Escrito por André Cáceres

É comum referir-se à escritora argentina Silvina Ocampo (1903-1993) pelas pessoas ao seu redor: mulher de Adolfo Bioy Casares, amiga de Jorge Luis Borges e irmã de Victoria Ocampo (editora da revista Sur, que abrigou em suas páginas grandes nomes das letras). Com a publicação do livro A Fúria, pela Companhia das Letras, o leitor brasileiro poderá constatar que ela não foi apenas bem-relacionada, mas uma das maiores autoras de sua geração. Com ampla variedade temática, os 34 contos presentes em A Fúria têm em comum uma “crueldade inocente e oblíqua”, como bem observou Borges.

Assim como ele, Silvina trata – quase sempre no registro da literatura fantástica – de situações insólitas, surreais, impossíveis. No entanto, ainda que ambos tenham se ocupado do mesmo gênero, ela é quase uma anti-Borges: “Sua escrita tem uma turbidez, uma imprecisão proposital, uma perversidade no encaixe das palavras que não são borgeanas. Há em Silvina Ocampo uma espécie de rebeldia à racionalidade formal e à trama bem composta”, escreveu a crítica literária argentina Beatriz Sarlo, colocando-a em oposição à precisão matemática e à nitidez quase obsessiva da literatura de Borges.

Uma temática recorrente nos contos de A Fúria é a delinquência infantil. Há pelo menos três contos com gradações distintas de dolo e ambiguidade nos crimes cometidos por crianças. Em um, o narrador induz o neto a assassinar o avô com um revólver enquanto brincavam de mocinho e bandido, sem que soubessem que a arma estava carregada; noutro, uma criança introduz uma aranha venenosa no coque de uma noiva, levando-a a morrer no altar; em mais outro, o protagonista se lembra do dia em que provocou um incêndio que vitimou a própria mãe. 

Em A Oração, uma médica aconselha a mãe de um menino nada comportado: “Querida, feche a caixinha de remédios com chave. A criminalidade infantil é perigosa. As crianças usam de qualquer meio para chegar aos seus fins. Chegam a estudar dicionários. Nada lhes escapa. Sabem tudo. Ele poderia até envenenar seu marido”. A persistência desse assunto exemplifica de modo perfeito a estranha mescla de perversidade, dissimulação e singeleza da literatura de Silvina. 

Relacionamentos abusivos, desajustados ou insalubres são outra tônica em seus escritos. Embora se trate de uma autora mulher, nem sempre a tal crueldade oblíqua presente nesses relacionamentos parte do lado masculino, como seria de se esperar. Em A Casa de Açúcar (conto dileto de Julio Cortázar), recém-casados estão mudando-se para uma casa. Cristina, a mulher do protagonista, adverte que eles devem morar em um local nunca antes habitado, para que a aura dos habitantes anteriores não influencie suas vidas. O marido engana a esposa, comprando uma casa usada. Com o tempo, visitas estranhas começam a aparecer, buscando a antiga ocupante da casa: seu cachorro, seus amantes, sua amiga, até mesmo um desafeto. “Suspeito que estou herdando a vida de alguém, as alegrias e os sofrimentos, os erros e os acertos”, constata Cristina, cada dia mais irreconhecível e mais parecida com Violeta, que morou ali antes deles.

Em A Continuação, a protagonista é uma escritora que vai sendo consumida pelo ciúme que sente ao ver seu marido na companhia de uma amiga. Ela começa aos poucos a misturar-se aos personagens de um conto que nunca conseguiu terminar de escrever. “Ao abandonar meu conto”, diz ela, “não voltei ao mundo que tinha deixado, e sim a outro, que era a continuação do meu enredo (um enredo cheio de hesitações, que sigo corrigindo dentro de minha vida)”. 

Já em O Nojo, uma mulher sente uma inexplicável ojeriza pelo próprio marido, e o remédio que imaginou para solucionar a situação não poderia ser mais esquisito: “Tentava fazer com que suas amigas se apaixonassem por ele, para poder, de algum modo, chegar ao carinho por meio do ciúme, mas disposta a abandoná-lo, isso sim, ao sinal da menor traição”.

Esse misto de perversão e ingenuidade em geral é mediado pela chave da culpa. No entanto o insólito em suas narrativas pode estar justamente na maneira pela qual esse remorso se manifesta. No conto-título do livro, a filipina Winifred confessa ao narrador ter queimado a amiga de infância Lavinia. Em vez de se tornar uma pessoa melhor, porém, ela lida com o arrependimento por uma via tortuosa: “Agora compreendo que, ao cometer crueldades ainda maiores com as outras pessoas, ela só queria redimir-se para Lavinia. Redimir-se através da maldade”.

Da maior parte dos contos de Silvina, emerge um perturbador sentimento de desajuste, mas sem um motivo lógico ou explicação racional por trás. Não em As Ondas. Embora não seja a única, essa é a narrativa que mais se encaixa como uma ficção científica. No futuro, em 1975, descobre-se que os humanos emitem ondas de determinados tipos, que podem interferir e prejudicar uns aos outros — para evitar essas interferências danosas, as pessoas são segregadas. O conto é narrado por uma mulher que foi separada de seu amante e está prestes a fazer uma cirurgia para tentar adequar-se à frequência das ondas dele. “Depois da operação, penso em me alistar em uma viagem interplanetária para discretamente aproximar-me do seu mundo”, ela informa, agarrada ao fiapo de esperança que lhe resta. 

No romance A Curva do Sonho, a escritora norte-americana Ursula K. Le Guin imaginou um sujeito que, ao dormir, modifica a realidade ao redor por meio de sua vida onírica e é manipulado por seu psiquiatra para sonhar com determinadas ocasiões. Essa premissa foi antecipada em mais de uma década no conto Os Sonhos de Leopoldina, cuja protagonista torna reais os objetos e eventos que vislumbra à noite. Simplória, entretanto, Leopoldina sonha com pedrinhas, plumas e objetos sem valor. As suas parentes, Leonor e Ludovica, ao descobrirem seu dom, querem manipular seu sono. “Com o que quer que eu sonhe?”, pergunta ela, oprimida pelas parentes. “Com pedras preciosas, com anéis, com colares, com escravas. Com algo que sirva para alguma coisa”, pede Ludovica. Leopoldina, porém, confessa não saber o que são essas coisas. “Tenho quase 120 anos e sempre fui muito pobre”. Essa relação familiar cai numa espiral de exploração que faz com que parentes passem a desumanizar cruelmente uns aos outros.

Le Guin não foi a única herdeira literária de Silvina. Há toda uma leva de jovens escritoras que despontam nos últimos anos com uma prosa insólita que se aproxima muito de seus contos. As argentinas Samanta Schweblin (Pássaros na Boca e Outros Contos) e Mariana Enriquez (Este é o Mar), e a norte-americana Carmen Maria Machado (O Corpo Dela e Outras Farras) são algumas das autoras contemporâneas publicadas no Brasil que usam da literatura fantástica para brincar com o inquietante, o familiar, porém estranho — o “unheimlich” sobre o qual Freud escreve. Silvina, por sua vez, descende diretamente do gótico de Shirley Jackson, do horror de Mary Shelley e do surrealismo de Leonora Carrington.

Se Le Guin, Schweblin, Enriquez e Machado têm ainda um componente feminista em sua escrita, trabalhando ativamente a questão de gênero, Silvina não demonstra essa preocupação de forma tão clara. Ainda que seus contos abordem com frequência o ponto de vista feminino e reflitam a situação sufocante da mulher no início do século 20, ela, assim como outros intelectuais argentinos da época, sempre prezou por uma “arte pela arte”, sem politizações.

Não raro, seus contos acabam com mortes absurdas, mas quase nunca esses desfechos são efetivamente trágicos. A comicidade inoportuna, fora de lugar, está sempre à espreita.


[Foto: Companhia das Letras - fonte: www.estadao.com.br]