L'attacco di un generale israeliano in pensione alla Spagna sull'immigrazione e Gaza riflette un male nazionale più profondo: la convinzione che Israele possa predicare la moralità rifiutandosi di affrontare la propria realtà.
Isac Nunes da Luz Cordeiro *** Tradutor Público e Intérprete do Comércio *** Idiomas: francês, espanhol, catalão e galego *** Matriculado na Junta Comercial do Estado do Paraná *** Curitiba *** República Federativa do Brasil
segunda-feira, 3 de agosto de 2026
Gideon Levy: «Israele non ha alcun diritto di dare lezioni alla Spagna»
quarta-feira, 6 de maio de 2026
Cadaqués abans del turisme i de Salvador Dalí
![]() |
Pier
Maria Baldi, Vista de Cadaqués, 1668. © Biblioteca Medicea
Laurenziana, Firenze, Codice Med.Pal.123.1, fol. 16
Escrit per Maria Garganté Llanes
Profesora titular de Historia del arte, Universitat Autònoma de Barcelona
El 25 de setembre de 1668, de matinada, Cosme III de Mèdici i el seu seguici van arribar a la costa catalana. La seva arribada es va produir després d'haver-se fet a la mar a la ciutat italiana de Livorno, recórrer la costa tirrena, el mar de Ligúria i el golf de Lleó. El príncep hereu de Toscana iniciava així un viatge —com a part d'un periple europeu més ampli— per la península Ibèrica. La seva intenció era visitar les principals ciutats espanyoles i portugueses i, sobretot, la tomba de l'apòstol Santiago a Compostel·la.
Avui podem resseguir l'itinerari del príncep toscà gràcies, principalment, a la crònica oficial del viatge que va escriure el comte Lorenzo Magalotti i als 86 dibuixos que va realitzar l'arquitecte florentí Pier Maria Baldi sobre les poblacions visitades. Text i vistes conformen el volum titulat Relazione ufficiale del viaggio di Cosimo III dei Medici, custodiat a la Biblioteca Medicea Laurenziana de Florència.
![]() |
Recorregut de Cosme III de Médici des de Livorno fins a Cadaqués. Google Maps
Una costa militaritzada
Cadaqués, a l'extrem oriental del cap de Creus, va constituir la primera parada peninsular de les dues galeres del seguici toscà. A aquesta li van seguir els ports de Roses i Palamós abans de desembarcar definitivament a Barcelona per continuar el viatge per terra. De la crònica de Magalotti es desprèn que la decisió de fondejar a la badia de Cadaqués va venir donada per la manca de vent, que aconsellava fer parada en aquest enclavament, situat als peus del puig Pení i a resguard dels corrents del nord.
La seva geografia abrupta i el difícil accés terrestre havien condicionat tant el seu desenvolupament econòmic com la seva exposició constant als atacs pirates, en particular per part de corsaris berberiscos. Aquests continuaven representant una amenaça significativa per a les poblacions costaneres catalanes al llarg del segle XVII.
Després de la guerra francoespanyola anomenada “dels Segadors”, un tractat de pau va obligar ambdues nacions a cedir territoris, fet que va convertir Cadaqués en una població gairebé fronterera i amb una guarnició militar permanent. Segons Magalotti, això consistia en un batalló “de cent homes que depenen del rei”.
L'arribada al port de Cosme de Médici va ser saludada amb quatre trets i contestada amb tres. En la visita al castell, el príncep va observar que els soldats anaven “mig nus” i molts d'ells no tenien ni la beina de la seva espasa, en “un clar senyal de la seva extrema mendicitat”. Per això, Cosme els va acabar regalant dotze peces de drap.
El dibuix de Baldi
La vista de Cadaqués realitzada per Pier Maria Baldi està presa des del mar, tot i que adopta un punt de vista més elevat. En tractar-se de la primera població en què s'aturen en territori hispànic, el dibuix presenta la singularitat de contenir dos emblemes heràldics. Així, s'hi poden veure el de la monarquia dels Habsburg a la part superior esquerra, i el del Principat de Catalunya a la part superior dreta.
El dibuix situa en primer terme una de les galeres amb els rems desplegats i l'illot anomenat “Es Cucurucut”. Als extrems apareixen, de manera fragmentària, la proa d'una altra embarcació i un altre illot corresponent al de s'Arenella. La població resulta fàcilment recognoscible, especialment pel sector anomenat “Es baluart”. El seu perfil lleugerament sortint el distingeix, així com els edificis que s'aixequen directament sobre la muralla, encara perfectament recognoscible i on s'observen algunes de les seves torres dempeus.
![]() |
Pier Maria Baldi, Vista de Cadaqués, 1668. © Biblioteca Medicea Laurenziana, Firenze, Codice Med.Pal.123.1, fol. 16.
Per la seva banda, l'església parroquial, tot i ser identificable, apareix una mica desdibuixada a causa de l'absència del campanar, que encara no s'havia construït i que avui constitueix un dels elements més característics del perfil de la població. Així mateix, encara faltaven prop de quaranta anys per a l'execució del seu retaule major, considerat actualment un dels exemples més notables del barroc català conservat in situ.
Davant el context esmentat d'inseguretat pels atacs corsaris, Cadaqués va desenvolupar un sistema defensiu d'acord amb els seus recursos. Tot i que en el dibuix es distingeix la torre del castell (avui desaparegut) a la part alta del nucli urbà, no disposava d'una fortalesa monumental. Tanmateix, comptava amb diverses torres de vigilància costanera, algunes de les quals es distingeixen en diferents punts de l'horitzó.
A banda i banda del conjunt emmurallat i més compacte s'estenen dos ravals. Les poques cases a mà esquerra es correspondrien avui amb les de Port Doguer, mentre que les situades a mà dreta, on es distingeixen fins i tot algunes empallissades a la platja, avui serien les del passeig marítim que condueix a les platges d'Es Poal i Es Pianc.
D'un lloc ‘miserable’ a icona de la Costa Brava
En el seu llibre sobre Cadaqués, el gran prosista Josep Pla assenyala de manera elegíaca que els pescadors solien pintar les seves embarcacions de negre, en consonància amb la pobresa del lloc.
Aquesta peculiar situació d'aïllament no va ser incompatible amb el comerç marítim amb ciutats com Gènova, Nàpols o l'Havana, o fins i tot amb l'origen grec d'alguns pescadors i coralers locals. La sortida per mar era més fàcil i natural que per terra, de manera que abans del segle XIX, Cadaqués va arribar a ser el segon port de la província de Girona en volum de mercaderies, només per darrere de Sant Feliu de Guíxols i per davant de Roses i Palamós.
![]() |
Cadaqués de nit, per Eliseu Meifrèn, al 1911. Museu Nacional d'Art de Catalunya
A finals del segle XIX, l'arribada de famílies benestants i cultes, com els Pitxot, va afavorir la creació d'un ambient intel·lectual al qual també van contribuir notables locals com els Rahola. Aquest context va actuar com un poderós focus d'atracció per a artistes. Un dels primers a arribar-hi va ser Eliseu Meifrén, la pintura del qual va captar nombrosos racons de la llavors solitària bellesa d'aquesta vila marinera.
Amb el pas del temps, la població va deixar de ser aquell lloc “miserable” descrit per Magalotti per convertir-se, durant la primera meitat del segle XX, en una imatge icònica del paisatge català i en un nucli destacat de l'avantguarda artística. Va succeir especialment al voltant de la figura de Salvador Dalí qui, tot i que no va néixer a Cadaqués, hi va passar els estius de la seva infantesa i la petjada del paisatge va definir el seu imaginari pictòric. Més endavant, l'artista va adquirir i transformar diverses barraques de pescadors a la badia propera de Portlligat en la seva cèlebre casa-taller, avui convertida en museu i visitada anualment per milers de persones.
![]() |
Panoràmica de
la badia de Cadaqués, d'Antoni Bartumeus i Casanovas (feta entre 1906 i 1924). Memòria Digital de Catalunya, CC BY-NC-ND
La presència de Dalí va actuar com un autèntic imant per a altres artistes, intel·lectuals i creadors internacionals. Al llarg del segle XX, figures com Pablo Picasso, Richard Hamilton, Marcel Duchamp, Federico García Lorca i Man Ray, entre d'altres, van passar temporades a Cadaqués o hi van trobar inspiració, fet que va consolidar la seva reputació com a enclavament artístic.
En definitiva, tot i que aquesta vila marinera és una de les més representades en tot el paisatgisme català, va ser un arquitecte florentí del segle XVII el primer a plasmar la bellesa i singularitat del seu paisatge.
El projecta compta amb el suport del The Medici Archive Project de Florència, dirigit per Alessio Assonitis, expert internacional en els Medici, i del Centro Interdipartimentale di Ricerca sull’Iconografia della Città Europea, dirigit per Alfredo Buccaro, expert internacional en coreografies urbanes. A més, col·laboren la Biblioteca Medicea Laurenziana i el Kunsthistorisches Institut de Florència
[Font: theconversation.com]
sábado, 21 de março de 2026
El hotel en el corazón de París que te hace sentir un personaje
La primera noticia que tuve de
este hotel de París no fue una dirección, sino una historia. Me la
contó Joana Bonet, que un día me habló de un hotel en el corazón
de Saint-Germain-des-Prés donde Miles Davis y Juliette
Gréco habían vivido una de esas historias de amor que parecen inventadas por el jazz y que
suelen requerir de noches largas, humo y música. En una época dominada por
hoteles idénticos en todas las ciudades del mundo, sigue siendo un lugar irrepetible, símbolo de resistencia. Un hotel que resiste a la uniformidad, a la
especulación inmobiliaria y a la amnesia cultural. Resistencia económica
también; una habitación individual puede salir por 80 euros. Albert Camus, Arthur Rimbaud, Duke Ellington,
Jim Morrison, Keith Haring o Quentin Tarantino se alojaron en sus habitaciones. Entramos en el hotel La Louisiane, que está a
punto de cumplir 200 años.
Entrada del hotel La Louisiane en París; discreta y sin ostentaciones, norma de la casa. Foto: Mario Ghabali
Escrito por Use
Lahoz
Busqué la dirección
por simple curiosidad y descubrí algo que debería avergonzarme un poco: el
hotel estaba a dos calles de la universidad donde trabajo desde hace 15 años.
Durante todo ese tiempo había pasado cerca sin saberlo, como si algunas
historias esperaran a ser descubiertas solo cuando uno está preparado para
escucharlas.
La segunda noticia me llegó en forma de literatura. Era
una columna de Manuel Vicent publicada en El País que empezaba así:
“En la rue de Seine, casi esquina al bulevar
Saint-Germain, estaba el hotel La Louisiane. Sabía que allí solían hospedarse
músicos del jazz: Miles Davis, John Coltrane, Charlie Parker; también allí
habían vivido varios años Sartre y Simone de Beauvoir en una habitación con
cocina y allí Albert Camus se veía con su amante Juliette Gréco, una de las
huéspedes estables. Era un hotel costroso, viejo y lleno de glamour, en cuyo
ascensor diminuto podías cruzarte con profesores alemanes y modelos de alta
costura norteamericanas”.
La columna terminaba evocando la melancolía de los días
en que el autor aún creía “que la libertad y la vida solo estaban en los libros
y que no había nada en el mundo como ser joven en París”.
Después de leer aquello no quedaba más remedio que ir.
Pedí cita y, el primer día que entré en La Louisiane,
hace algo más de un año, ocurrió una de esas casualidades que parecen
preparadas por la ciudad. Mientras hablaba con Charlotte Saliou en el
vestíbulo, se abrió la puerta y entró Frédéric Beigbeder. Para sorpresa de
Charlotte, se acercó, me dio un abrazo a mí y otro a ella, como si diera por
hecho que ella y yo debíamos de conocernos. Ella preguntó de qué nos conocíamos
y le dije que ya le contaría la historia otro día.
El hotel está a punto de cumplir 200 años. En el
mapa de París es una anomalía: un pequeño territorio que parece sobrevivir al
tiempo y a las reformas urbanísticas. No es exactamente un hotel, al menos no
en el sentido moderno del término. Es más bien un refugio para espíritus
errantes, una casa para viajeros que todavía creen en la conversación, y una
cápsula de memoria donde siguen resonando las discusiones filosóficas, las
improvisaciones de jazz y las noches interminables de varias generaciones de
artistas.
Beigbeder lo explicaba en el prólogo del libro Le Refuge des
étoiles, escrito
por Charlotte Saliou, que durante años fue recepcionista del hotel y hoy,
casada con Xavier Blanchot, miembro de la familia propietaria, se encarga de su
comunicación. Decía Frederic que desde que en 2017 se instaló en Géthary,
La Louisiane se ha convertido en su domicilio parisino. Aquí halla algo
parecido a una familia improvisada: poetas insomnes, artistas que todavía creen
en la bohemia, conversaciones que se prolongan hasta la madrugada y esa
sensación rara de que el tiempo puede suspenderse durante unas horas.
A esa cartografía sentimental del hotel se suma también
el libro Hotel
Louisiane, de Julie Duchatel,
otra exploración de este edificio que, más que un establecimiento hotelero,
parece un organismo vivo.
Porque La Louisiane es, en muchos sentidos, un hotel
de resistencia.
Resistencia arquitectónica, en primer lugar. El edificio
parece obedecer a una lógica propia. Las habitaciones se numeran de manera
caprichosa —la 81 está en el cuarto piso, aunque por encima haya
todavía más plantas— y los pasillos, cubiertos de alfombras gastadas, tienen
algo de laberinto doméstico. Uno baja las escaleras con la ligera sospecha de
que el edificio entero se mantiene en pie gracias a la memoria de quienes lo
han habitado.
Resistencia cultural, también. El nombre del hotel no es
casual. Desde el siglo XIX evocaba la conexión con Louisiana, el
territorio norteamericano donde el jazz encontró una de sus cunas más
fértiles. Cuando aquella música cruzó el Atlántico y llegó a París, La
Louisiane se convirtió en uno de sus refugios naturales. Desde entonces el
hotel funciona como un pequeño puerto cultural donde atracan músicos,
escritores, pintores y cineastas.
Y, finalmente, resistencia económica. En el sexto
distrito de París, probablemente el más caro de Francia, una habitación
individual puede costar 80 euros. No hay televisores, ni lujo, ni voluntad
de competir con las grandes cadenas hoteleras. Lo que ofrece La Louisiane es
algo más difícil de encontrar: una cama, un escritorio, un silencio relativo y
la sensación de estar dentro de una historia.
Volví al hotel el mes pasado y me senté con Xavier
Blanchot, representante de la cuarta generación de la familia que lo gestiona
desde 1926. Abrimos una botella de vino blanco y dejamos sonar jazz mientras me
hablaba de los huéspedes que habían pasado por allí.
— McQueen
vino con James Coburn. Eran muy amigos. Picasso vino durante la
Segunda Guerra Mundial para ensayar aquí una obra de teatro que montaba con
Cocteau…
Luego habló de la otra resistencia, la más literal.
—Los bomberos,
la policía, el ayuntamiento… me han pedido mil veces destruir el edificio.
Dicen que estos pasillos no cumplen las normas modernas. Quieren que venga un
fondo de inversión, lo tire todo y construya un cinco estrellas con pasillos de
dos metros. Pero no. La ley no puede ser retroactiva. La Louisiane es más
antigua que las leyes.
En el fondo, todo el hotel funciona según esa lógica.
Aquí todavía se trabaja à l’ancienne.
Les costó, por ejemplo, entrar en Booking.
Retratos de algunos de los clientes ilustres en el hall del hotel. Foto: Mario Ghabali
—Las plataformas venden noches. Tú entras, aprietas
una tecla y pagas, pero no conoces a nadie. Al hotel le das igual. Aquí es al
revés: cada cliente es una historia. Hablamos, preguntamos, leen la historia
del lugar. Entienden por qué estamos medio escondidos, sin grandes luces de
neón. Hacemos un poco la guerrilla. Hay huéspedes que llevan 50
años regresando.
Por estos pasillos han transitado Albert Camus,
Arthur Rimbaud, Duke Ellington, Jim Morrison, Keith Haring o Quentin Tarantino.
Y cuando París era la capital europea del jazz, músicos como Miles Davis,
John Coltrane o Charlie Parker encontraban aquí un refugio natural.
En sus habitaciones se discutía de filosofía, se
escribían poemas, se improvisaban conciertos y se vivían amores que el tiempo
terminaría transformando en leyenda. Una de las habitaciones más célebres es
la número 10, donde vivió Juliette Gréco, musa del existencialismo.
Antes había dormido allí Jean-Paul Sartre, y después la habitación se convirtió
en un pequeño epicentro de la vida intelectual parisina.
Gréco llegó tras la Liberación, cuando París intentaba
reconstruirse. Vestía con frecuencia trajes masculinos, cantaba con una voz
grave y parecía encarnar la rebeldía de una ciudad que volvía a respirar.
Fue Sartre quien la animó a cantar
escribiéndole La rue des Blancs-Manteaux, mientras Raymond Queneau le ofrecía Si tu t’imagines. Ambas canciones acabarían sonando en la mítica
sala Le Bœuf sur le Toit.
En sus memorias, Je suis faite comme ça, Gréco recordó los casi dos años que pasó en esa
habitación. Allí vivió su intensa historia de amor con Miles Davis. Se
conocieron en 1949 y el vínculo entre ambos se prolongó durante años. Davis
diría más tarde que nunca se casaron porque la amaba demasiado: temía que su
condición de hombre negro en la América segregada pudiera perjudicarla.
“En París viví
con la ilusión de la posibilidad”, recordaría él.
Ella lo evocó con otra frase:
“Vi un hombre de
perfil, vi un dios. Entendí lo que llaman belleza, lo que llaman genio”.
En el vestíbulo, entre fotografías
de Sartre, Simone de Beauvoir o Albert Cossery, todavía se
percibe esa mezcla de intimidad y leyenda. Cossery, el escritor egipcio apodado el
dandi del Nilo, vivió tantos años en el hotel que terminó muriendo en su
habitación, la 77. Decía que escribía dos frases al día y publicaba un
libro cada diez años. Nadie en La Louisiane parecía tener prisa por
contradecirlo.
El edificio conserva ese glamour gastado que solo poseen los lugares donde la historia se ha sedimentado lentamente. En la habitación 36, por ejemplo, se rodaron escenas de More (1969), de Barbet Schroeder, cuya banda sonora compuso Pink Floyd. La cama sigue siendo fucsia, como si el rodaje hubiese terminado ayer. Rogers Waters, David Gilmur, Frank Zappa, Dexter Gordon o Saint Exupéry también pasaron por aquí.
Fachada de La Louisiane, en los años 40
En una época dominada
por hoteles idénticos en todas las ciudades del mundo, La
Louisiane sigue siendo un lugar irrepetible. Un hotel que resiste a la
uniformidad, a la especulación inmobiliaria y a la amnesia cultural.
A veces, de madrugada, algunos turistas japoneses bajan a
la recepción inquietos. Dicen que han oído ruidos en los pasillos y preguntan
si el hotel está encantado. La respuesta nunca es demasiado clara. Pero
cualquiera que haya pasado una noche allí lo sospecha: los fantasmas existen.
Son los fantasmas del jazz, de la literatura, del deseo, de las conversaciones
interminables y de todas las vidas que alguna vez encontraron refugio entre
esas paredes, fantasmas que no descansan en paz
[Fuente: www.elasombrario.publico.es]
terça-feira, 3 de fevereiro de 2026
A Paris de Rubem Braga
Através de um olhar estrangeiro e singular, Rubem Braga capturou em suas crônicas a alma vibrante da Paris intelectual dos anos 1950, transformando encontros em literatura
1.
Em 1950 o cronista Rubem Braga, com 37 anos, voltou a Paris, onde trabalhou durante um ano. Augusto Massi reuniu em Retratos parisienses 31 artigos que ele escreveu, em sua maioria, para o diário carioca Correio da Manhã, sobre gente do mundo da pintura, da literatura, do cinema e do teatro, com sua verve cortante e bem-humorada e a elegante escrita que sempre o caracterizou.
Leio Rubem Braga (1913-1990), que viveu dez anos mais que seu amigo Vinícius de Moraes (1913-1980), desde que tinha uns 12 ou 13 anos e ainda morava em Piracicaba e era aluno no antigo curso ginasial. Li em êxtase uma edição encalhada e desbotada, exposta na vitrine da Agência Cury de jornais e revistas, comprada por uma bagatela, de A borboleta amarela (1955), que já era o oitavo livro de Rubem Braga.
Muita gente que eu conheço gostava e ainda gosta de ler Rubem Braga. Destaco dois amigos e professores fanáticos pelo cronista capixaba: Gilberto Vasconcellos, da Universidade Federal de Juiz de Fora, e José Leonardo do Nascimento, da Universidade Estadual Paulista.
Ambos são capazes de citar trechos e trechos das crônicas do escritor natural de Cachoeiro de Itapemirim. Gilberto Vasconcellos, além disso, considera que Rubem Braga é quem melhor sabe usar o ponto e vírgula na língua portuguesa. José Leonardo, por sua vez, nas aulas ministradas aos acadêmicos lisboetas, conseguiu fazer com que os gajos se encantassem com o cronista maior brasileiro.
Há mais de uma década, em janeiro de 2013, mês de nascimento de Rubem Braga, a Editora José Olympio lançou Retratos parisienses, que Augusto Massi, professor de literatura brasileira na USP, teve a feliz ideia de selecionar e apresentar. É um conjunto de 31 crônicas publicadas entre janeiro de 1949 e outubro de 1952, sendo o núcleo central “composto por textos escritos em 1950, na capital francesa” (p. 9). Um dos artigos saiu na Folha da Noite, sete na Folha da Tarde e 23 no Correio da Manhã.
Antes de mais nada, acrescente-se que a apresentação de Augusto Massi é dedicada a Davi Arrigucci Jr. “jovem cronópio de 70 anos”, professor aposentado de literatura brasileira na USP e autor de uma excelente análise, “Onde andará o velho Braga?”, que integra seu livro de ensaios Achados e perdidos (1979), que na ocasião foi contemplado com o Prêmio Jabuti.
2.
Augusto Massi esclarece que Braga “estava com 37 anos, novamente solteiro, e retornava a Paris como correspondente do Correio da Manhã”. Para quem havia participado da cobertura da Segunda Guerra Mundial, a temporada parisiense soava, no mínimo, como uma trégua. O salário do jornal, esparsas colaborações para a revista Leitura, um bico no Escritório Comercial do Brasil e um câmbio favorável permitiam que Rubem Braga, após peregrinar por pensões e prisões em nosso país, pudesse viver confortavelmente em Paris. Talvez por tudo isso, 1950 tenha sido um dos melhores anos de sua vida” (p. 9).
Ele assinava uma breve crônica diária, “Recado de Paris”, na página 2 do Correio da Manhã e realizou entrevistas ou reportagens, parte delas para o suplemento cultural do jornal, material que havia permanecido inédito até esta antologia.
Rubem Braga trabalhou bastante, conversando com Pablo Picasso, Jean-Paul Sartre, Henri-Georges Clouzot, Juliette Greco, Marc Chagall, André Breton, Duke Ellington, Jean-Louis Barrault, Jean Cocteau, Georges Duhamel, Marie Laurencin, Jacques Prévert, Eugenio Montale, Alberto Moravia, Giuseppe Ungaretti, De Chirico, David Alfaro Siqueiros, Tsuguharu Foujita, além de visitar exposições de Henri Matisse, Georges Braque e Frans Post, de escrever sobre o cinquentenário da morte de Oscar Wilde e de Émile Zola, realizar breve necrológio de Corinne Luchaire, especular sobre o misterioso desaparecimento de Maurice Sachs, além de considerações acerca do julgamento de Louis-Ferdinand Céline, de uma viagem a Roma, de três artigos envolvendo a visita de Thomas Mann à França para o lançamento de seu livro Doutor Fausto, fazer conferência na Sorbonne e conceder entrevistas a algumas publicações francesas.
Augusto Massi lembra que não é simples definir o presente livro do ponto de vista do gênero, uma vez que o conjunto de textos reunidos não se constituem em uma obra tradicional de entrevistas e, igualmente, pouco tem a ver com os volumes de crônicas publicados por Braga. “Penso que se filiam à linhagem que costumamos denominar perfil de artista. É como se o cronista se aventurasse pela arte do retrato de escritores, pintores, atores e cantores” (p. 10).
No que se refere à vida literária, Rubem Braga não deixou por menos, tendo-se valido de seus contatos para falar ou visitar todo mundo que lhe interessava e que fosse possível ficar face a face. O correspondente também informava sobre “…as principais revistas, livrarias, polêmicas e os últimos lançamentos em torno de Valèry, Gide, Colette, Claudel, Mauriac.
3.
Adora Eugenio Montale: “Lembro-me que o visitei em Florença ainda em 1945: ele reassumiu tranquilamente o seu lugar de bibliotecário ou zelador de um prédio cheio de livros e obras de arte, lugar que perdera vinte anos antes por causa do fascismo” (p. 139), registrando o cerne da fala do poeta: “Tendo sentido, desde o nascimento, uma total desarmonia com a realidade que me cercava, a matéria de minha inspiração só poderia ser essa desarmonia” (p. 140).
Eugenio Montale é sofisticado e complexo, o que leva Augusto Massi a considerar a erudição de Braga, escrevendo que “sua sensibilidade de leitor é mais elástica e porosa do que podemos imaginar, admira tanto a dicção escarpada de Eugenio Montale quanto o lirismo cotidiano de Jacques Prévert” (p. 12).
Destaca que Eugenio Montale publicou Finisterra em 1943, em Lugano, cuja epígrafe já seria suficiente para que os censores fascistas o perturbasse: “Os príncipes [isto é, os ditadores] não têm olhos para ver essa grandes maravilhas/Suas mãos agora servem apenas para nos perseguir… (Agrippa d’Aubigné, 1552-1603) – “versos de um homem que sabia o que eram lutas e matanças” (p. 142).
Giuseppe Ungaretti era, talvez, o poeta mais conhecido no Brasil, tendo lecionado literatura italiana na Universidade de São Paulo entre 1937 e 1942, e Braga dedica três páginas a ele (p. 147-149). Recorda-se do poeta italiano em outro artigo, tendo-o recebido no Albergo d’Inghilterra, “o hotel mais velho de Roma, onde em 1800 e tantos o papa Pio não sei quantos fez uma visita ao rei Pedro tantos de Portugal” (p. 139). O velho Ungaretti andou pelos corredores escuros, falando com sua voz explosiva, agitando as mãos. Já morou aqui, porque, durante o fascismo, assinou uma declaração contra as leis antissemitas” (p. 134).
Aparentemente, Rubem Braga gozava de “relativa autonomia” na escolha dos entrevistados e do que escrevia em suas matérias francesas.
Outro italiano a receber três páginas de destaque foi Alberto Moravia, “que continua a ser o romancista mais lido na Itália, e há muito tempo seus livros estão traduzidos em outras línguas (p. 145). Abre o dito “pessimismo” que perpassa sua obra, Moravia argumenta, lembrando que “nunca houve arte, desde que o mundo é mundo, que não fosse, em certa medida, pessimista (…) Mas o pessimismo, como os vinhos generosos, envelhece bem, e depois de muitos anos revela sua verdadeira natureza de sinceridade ingênua e corajosa, ao passo que aquilo que normalmente é chamado de otimismo azeda e, com os anos, torna-se nauseabundo” (p. 146-147).
4.
Jean-Paul Sartre é descrito como parecido com Candido Portinari, “um Portinari que fosse mais forte e mais rústico”, tendo “alguma coisa do camponês do norte. É vermelho, tem a pele grosseira e os cabelos de palha suja (…) É impossível saber se está falando com Roberto Assunção ou comigo, pois cada olho verde fixa um de nós, formando um ângulo de 45 graus; mas parece que o esquerdo, que fixa o diplomata, é que está com a razão”. É um homem baixo, retaco e certamente feio. Mas quando começa a mover-se e a falar a gente compreende o seu poder de atração” (p. 116).
Jean-Paul Sartre concorda que estudantes do Centro Acadêmico Cândido de Oliveira, do Rio de Janeiro, montem a sua peça Mortos sem sepultura sem o pagamento de qualquer direito autoral. Na conversa informal, ele que pretendia visitar o Brasil em breve, é informado por Rubem Braga de que na antiga capital federal, “existencialismo” tem um sentido “não muito austero e lembra mais Chiquita Bacana do que Sören Kierkegaard” (p. 117). Jean-Paul Sartre cai na gargalhada.
O filósofo escrevia na ocasião algo sobre Jean Genet, fazem piada sobre o larapismo de escritor, além de dedicar-se, vagarosamente, à elaboração de um tratado de moral – disse que acabara um romance do ciclo Os caminhos da liberdade.
Alguns dias depois Rubem Braga retorna à casa de Jean-Paul Sartre acompanhado de Sérgio Milliet, com um longo questionário, que o filósofo responde com boa vontade, basicamente sobre a guerra, o dever do intelectual, a política francesa e as relações com a União Soviética. Os entrevistadores acham plenamente respeitáveis as considerações de Jean-Paul Sartre, para quem “um escritor é um homem cuja matéria de trabalho é a palavra. Sua dignidade consiste em dizer a verdade, isto é, reivindicar para cada palavra o seu exato valor” (p. 126).
Em abril de 1952 Rubem Braga escreve comentando a fake news que informava, através de um telegrama suspeito, vindo de Belém, de que Jean-Paul Sartre havia morrido em sua visita ao Brasil. O cronista recorda que em sua última visita ao escritor o viu sentado em sua mesa de trabalho, no escritório da rua de l’Université, diante da praça Saint-Germain, “cercado de livros, fumando um cigarro forte, acendendo-o com os fósforos tirados de uma caixa grande, dessas que as cozinheiras usam, Simpatizei com o fumo forte e com a caixa grande de fósforos, e com o ambiente simples em que trabalhava aquele homem pequeno, feio, de olhos vesgos atrás de óculos, mas com alguma coisa de sólido e de rude no corpo retaco e na palavra clara, corajosa e precisa” (p. 153).
5.
Rubem Braga derrete-se com a musa Juliette Gréco, cantora e atriz, em “A mais bela professora de filosofia”, que estava em novembro de 1950 com 23 anos. Conta que ela e Anne-Marie Cazalis fundaram o Tabou, clube criado num porão cujo aluguel era barato, e onde se discutia literatura, arte e política. Ela faz teatro, canta e cria, em seguida, em outro porão, o Club Saint-Germain, na rua Saint-Benoît (p. 110 e 112).
Juliette Gréco estava indo ao Brasil para uma temporada de shows, com um repertório de canções de Jean-Paul Sartre (“Les blancs manteaux”), Raymond Queneau (“C’est bien connu”), Jacques Prévert (“Je suis comme je suis”), “tudo com música de Joseph Kosma”, compositor húngaro radicado na França. Rubem Braga inclusive manda um bilhete para sua amiga Aracy de Almeida “pedindo que trate bem essa jovem, filha de um corso com uma francesa que fala de arte e de filosofia com uma boca tão sadia e bela como é difícil de encontrar outra igual” (p. 113).
Os colaboracionistas Maurice Sachs, Louis-Ferdinand Céline e Corinne Luchaire são objeto de matérias, além de um excelente necrológio de Émile Zola, que Rubem Braga lia encantado, já aos 16 anos, na pequena biblioteca pública de sua cidade.
Identifica-se bastante com o escritor Jacques Prévert, que gozava de grande popularidade na França, parecendo “um irmão mais moço de Jayme Ovalle” (p. 83), com crianças povoando os seus poemas e demonstrando sua intensa simpatia pelos que “têm o pão quotidiano relativamente hebdomadário” (p. 83). Jacques Prévert não gosta de patrões, nem de generais, nem de padres, não poupando também reis, papas, comendadores e chefes de indústria. Os políticos e generais são para ele “os que dão canhões às crianças, os que dão crianças aos canhões” (p. 85).
O ator e diretor teatral Jean-Louis Barrault recebe grande destaque em março de 1950, assim como o pintor Georges Braque (maio de 1950), que confessa nunca ter planejado muito as coisas que faz: “Pinto. É como o viciado que toda manhã pega o seu copo; eu pego a minha paleta”. “Cada quadro para mim é uma aventura. Às vezes penso, na hora de dormir, amanhã vou fazer isso… No dia seguinte faço outra coisa. Há um mistério em tudo isso” (p. 72-73).
6.
Em “Frans Post”, dedicado à exposição na Orangerie de paisagens holandesas do século XVII, Rubem Braga destaca que há apenas um quadro de Post, O rio São Francisco, que permite ao cronista dissecar “a tristeza dos espaços brasileiros” (p. 127). Augusto Massi relembra que “o roteiro dos museus e das galerias não é suficiente” para ele, que vive cercado de pintores. “Visita Foujita na companhia de Clóvis Graciano, ouve Duke Ellington tocar em companhia de Antônio Bandeira, frequenta Cícero Dias e Raymonde, diverte-se com Miró e Calder dançando samba…”Para sua alegria, havia 21 pintores brasileiros em Paris” (p. 21).
“Visita a Pablo Picasso” é bastante extensa. Rubem Braga vai até Vallauris para conhecê-lo, recomendado por Cícero Dias. Não diz que é jornalista. “Não menti, nem mesmo por omissão. Ser jornalista é, sobretudo, fazer perguntas e, na realidade, eu não tinha nenhuma pergunta que lhe pudesse fazer” (p. 89). Chega depois do almoço e encontra o pintor “de short e sapato-tênis e uma camisa esporte” – Rubem Braga estava vestido da mesma forma.
A descrição que faz do artista é primorosa: É um pouco mais baixo do que eu esperava, retaco, musculoso e belo, com sua grande cabeça bronzeada. Sei que vai fazer neste verão 69 anos – e eu não lhe daria mais de 54. Conheço bem e tenho prazer em ver pessoalmente essa bela cabeça de homem à qual todas as marcas da passagem do tempo só fizeram juntar energia e firmeza: suas rugas, a calvície que lhe aumenta a pureza do vulto” (p. 91).
“Roma” originalmente saiu na Folha da Tarde de 27 de setembro de 1951 e constitui-se, entendo, em um paradigma da refinada arte de narrar ou descrever de Rubem Braga. Escreve que “Paris é feita de ruas, avenidas, perspectivas; Roma é feita de escultura e arquitetura entre a sombra de árvores imensas. Daí a sua beleza grave; nunca se tem vontade de fazer um quadro a óleo, como em Paris, nem uma aquarela, como em Lisboa. Roma só pode ser bem contada em gravuras, tem massas e volumes, não cores” (p. 132).
Visita Jean Cocteau com o amigo e jornalista Louis Wiznitzer. Para Rubem Braga, o visitado “parece um pouco com Sérgio Milliet mais velho e mais rápido para dizer as coisas”. Mas logo corrige: “Não, não é isso: ele parece um Olegário Mariano desidratado” (p. 39) – e olha, ele tem razão…
Jean Cocteau conta algumas histórias, mas há uma em especial que merece ser transcrita. Diz que “outro dia estava com Picasso, e Picasso perguntou a um rapaz, restaurador de quadros, o que achava de certa pintura. O rapaz confessou que não podia dizer nada, porque não compreendia aquele quadro. E o espanhol: ‘Você compreende chinês?’ O rapaz disse que não. ‘Pois chinês se aprende, isso também’” (p. 38-39).
Em uma das orelhas de Retratos parisienses, o jornalista Sérgio Augusto escreveu que “captadas pelo olhar de Rubem, coisas só na aparência insignificantes do cotidiano e estados d’alma enganosamente banais ganhavam nobreza e transcendência. Sua prosa divagante, encantadoramente simples, doce e cristalina, melancólica e irônica, lírica sem pieguice, tinha o condão de transformar o que quer que fosse em inesperadas epifanias. Só para Rubem era fácil”.
Concordo em quase tudo com a apreciação de Sérgio Augusto acerca de Braga. Talvez a escrita não fosse tão difícil para ele, mas Rubem Braga sempre se dedicou muito ao trabalho. Augusto Massi reproduz trecho de um depoimento de Louis Wiznitzer onde se diz que apesar da vida boêmia que levava e de se comportar em Paris como um flâneur, “todas as manhãs, porém, às nove horas Rubem batia infatigavelmente à máquina as suas crônicas” (p. 23).
*Afrânio Catani é professor titular sênior na Faculdade de Educação da USP e autor, entre outros, de Origem e destino: pensando a sociologia reflexiva de Bourdieu (Mercado de Letras). [https://amzn.to/4rpmvi3]
Referência
[Fonte: www.aterraeredonda.com.br]
quarta-feira, 28 de janeiro de 2026
« Kandinsky. La musique des couleurs »
La Philharmonie de Paris présente l’exposition « Kandinsky. La musique des couleurs ». Elle souligne la « place fondamentale que la musique a joué dans son quotidien, dans sa vocation d’artiste et dans l’évolution de sa pratique vers l’abstraction. Pour Kandinsky, l’art des sons rend exemplaire un autre rapport possible de l’art à la nature. Des premiers paysages russes de sa jeunesse jusqu’à ses enseignements au Bauhaus, de sa découverte de Wagner en 1896 à Moscou jusqu’à la révolution des compositions atonales de Schönberg qu’il entend en 1911 à Munich, la musique est une clé indispensable pour apprécier l’œuvre de Kandinsky. »
Publié par Véronique Chemla
[Source : www.veroniquechemla.info]












%20Centre%20Pompidou,%20MNAM,%20Dist.%20GrandPalaisRmn%20_%20image%20Centre%20Pompidou,%20MNAM.jpg)



