Con alma gallega

 

Ángela Banzas

Escrito por L. C. Carballal

Non resulta nada infrecuente ouvir ou ler sobor da suposta “alma galega” –e digo suposta porque aínda non hai evidencia científica que demostre a existencia de tal elemento, e eu son un racional seguidor da Ciencia–, como explicación recorrente de todos aqueles artistas galegos que fan cultura sen se zarrapicar co galego. Neles Galiza é un escenario, unha ambientación ou unha inspiración, onde a auténtica cultura galega non aparece, porque a cultura galega soamente existe en galego, xa que noutra lingua non deixa de ser unha recreación ou unha impostura.

Da última finalista do desprestixiado premio Planeta, Ángela Banzas, galega de nacenza e castelá en exercicio, dise que “a súa obra se caracteriza […] por un marcado selo galego tanto nas paisaxes coma nas atmosferas”. Coma tantos outros autores antes, cuxas obras eran “muy gallegas” ou tiñan “alma gallega”, xa que como non o é polo idioma convén procurar algo pra poder chamala “gallega”, así que a alma, que non é tanxíbel, é unha escusa perfeita. Imaxinen calquera produto fabricado na China ou calquera outro país de produción barata que se venda como galego porque o é por tradición ou representa a nosa idiosincrasia, como todos eses souvenirs pra turistas; ou ese restaurante co rechamante nome galego ou pseudogalego (O’ Breogan, A’ Asquiniña etc.) no que se entras e pides algo en galego che responden que fales español porque o camareiro, oriental ou suramericano, non te entende. Imaxinen un polbo pescado nas augas marroquinas e que se vende como polbo galego porque o cociñaron “á feira”, ou uns pementos de Padrón que só teñen da localidade o nome do envasador.

Hai que aceptar na nosa cultura aqueles autores que cualifican a súa obra “de profundamente gallega” –talvez porque a galeguidade hai que procurala escavando–, ou “teñida por el espíritu gallego” –mais a tintura só cobre a tona de algo–, tentando xustificar a galeguidade duns textos ou cancións que obviaron a máis verdadeira proba de galeguidade de calquera escrito ou canción: o uso da lingua galega? Cualificar unha obra feita por un galego como “gallega” polo mero feito da procedencia do autor é unha deturpación da nosa cultura. Soamente pode ser chamada “literatura galega” a que se fai utilizando a lingua galega (Wikipedia española: «Se denomina […] literatura gallega al corpus de obras literarias escritas en lengua gallega»), a que se fai en castelán dende Galiza é literatura española ou castelá. Aínda hai que pelexar por algo tan simple de entender?, témome que si. Nunha entrevista á escritora Ángela Banzas (El Español, 15-11-2025) pregúntaselle: «¿Sientes que la literatura gallega todavía se percibe como algo periférico?» “Literatura gallega” nunha escritora que só escribe en castelán?

Os artistas galegos poden escoller a lingua que prefiran prá súa obra, están no seu dereito, mais que non proclamen ningunha “galeguidade” cando o idioma escolleito é o castelán, porque escolleron estar dentro da cultura española ou castelá. A cultura galega exprésase en galego porque este aínda é unha lingua viva e a única que creou o pobo galego, o castelán chegounos de fóra –e amais por imposición–. Aínda non somos coma os irlandeses, que se expresan en inglés porque esqueceron a lingua dos seus devanceiros.

Deixémonos de meias tintas e digámolo claro: cando un escritor ou cantante galego decide expresarse en castelán, está a lle dar as costas á principal marca identificadora que os galegos crearon a través dos séculos: a lingua nativa de Galiza. Pódese reivindicar a identidade galega renunciando ao principal sinal desa mesma identidade: a súa lingua?

Que ninguén o esqueza: sen galego non hai Galiza.

[Imaxe: CC-BY-SA Ogalego.gal - fonte: www.praza.gal]