Daniel Kehlmann reabre con «O director» o eterno debate: pódese antepor a arte e ignorar o horror?

 

O escritor alemán Daniel Kehlmann co seu último libro «O director» O escritor alemán Daniel Kehlmann co seu último libro «O director» 

Escrito por David Suárez    

Un gran teatro de Praga co público expectante ante a actuación dun violinista tiña que ser o clímax da película. A metade da secuencia ía rodar desde detrás do actor que facía de músico para poder plasmar esa vertixinosa sensación de que centos de persoas estaban pendentes de se as súas mans e o seu arco coordinábanse á perfección. Despois, a idea do director, ese que sabía todos os trucos da montaxe, era que a cámara voase sobre o público para apreciar nas súas caras esa fascinación. Sobre o papel, non tiña nin un pero. Pero a capital da República Checa en 1944 estaba para poucas rodaxes. Os extra da película viñan dun campo de concentración, estaban escuálidos, demacrados, e calquera plano que estivese medianamente preto deixaba ver o auténtico rostro do horror. Din que esa escena chegouse a rodar. Tiveron que porlles perrucas e chapeus, elevar a cámara moito máis do previsto e só achegarse para que se distinguise a un dos actores sentado en primeira fila. Pero a película, O caso Molander, desapareceu misteriosamente. E conta a lenda que o seu director, Georg Wilhelm Pabst (1885-1967), obsesionouse coa que ía ser a súa obra mestra e nunca máis volveu ser o mesmo.  

O escritor alemán Daniel Kehlmann (Múnic, 1975) usa a figura do director austríaco, un dos grandes do cine mudo que acabou rodando películas para o nazismo, para abordar o horror fóra dos campos de concentración e de batalla. O director é unha novela sobre pactos co diaño, colaboracionismo e concesións ao inimigo, pero incluso máis sobre o día a día dos que viviron eses anos en calquera das cidades tomadas polo Terceiro Reich, ese terror instalado no cotián. Non é unha biografía ao uso, porque ten moitos elementos de ficción, inventa diálogos e personaxes que lle serven ao autor para mostrar como o nazismo ía calando a súa mensaxe tanto nos clubs de lectura das clases máis adiñeiradas como nas familias de guardeses que se ocupaban de vixiar, e delatar, aos donos dun antigo castelo en territorio ocupado. Kehlmann permite a licenza de explorar os motivos polos que Pabst o vermello, así o chamaban despois de rodar títulos como Baixo a máscara do pracer ou A caixa de Pandora, aceptou rodar películas para os nazis. Incluso se atreve a fantasear con esa reunión co ministro de Propaganda no que lle obrigan a pedir perdón polo seu pasado comunista, aínda que Pabst sempre defendeu que era apolítico e que a arte estaba por amais de todo.  

O director G.W. Pabst durante unha rodaxe en 1929

O fracaso en Hollywood   

Ninguén como Pabst rodaba os primeiros planos. Criado no cine mudo, descubriu a actrices como Greta Garbo ou Louise Brooks. Conseguía que as súas miradas traspasasen a pantalla e transmitisen cun só xesto moito máis que o que algúns directores con son lograron décadas despois. Traballou todos os xéneros e presumiu durante décadas de contar cunha liberdade creativa que lle permitía rodar e despois desfacer ao seu antollo cando chegaba o momento da montaxe. Pero cando chegou a Estados Unidos atopouse cun universo diferente. Todo estaba pechado, ditado previamente polos produtores e a súa liberdade mermada. Sabía que a película que lle encargaron non ía funcionar. Un heroe moderno non estaba á altura, pero era o único xeito de pór un pé na meca do cine. Tamén era consciente de que un fracaso en despacho de billetes era unha garantía de que non che volverían a chamar, aínda que foses o mesmísimo G.W. Pabst e puideses facer maxia nas transicións entre secuencias. 

Así que o director aceptou volver a Europa para rodar dúas películas en Francia, cintas que nunca se chegaron a facer pola guerra e porque o país galo estaba a dedicar todos os seus esforzos a evitar a invasión nazi. Kehlmann neste momento ve unha oportunidade de ouro para volver a fabular e pór máis carne no asador. Nada que rodar en Francia e sen oportunidades en EE. UU., o director decide volver ao súa Austria natal para atender a chamada de auxilio da súa nai enferma. Telegramas que podería escribir calquera cargo do partido para que Pabst o vermello tivese que cruzar a fronteira e porse ao servizo dun Goebbels obsesionado con lanzar o ideal alemán a través do celuloide. E aquí chega o verdadeiro dilema. 

Humillación e pacto co diaño para poder rodar 

Asumindo que Pabst ponse como único obxectivo facer o mellor cine posible no medio da atrocidade, é posible seguir facendo cine e ignorar o que te rodea? Pode ser que baixo o réxime nazi tivese maior liberdade creativa que en Hollywood? Preguntas nas que Daniel Kehlmann, un dos autores en alemán máis vendidos grazas ao éxito dA medición do mundo, atrévese a entrar nO director reabrindo o debate fáustico das relacións entre arte, diñeiro e poder.

[Imaxe: Efe / Random House / Beowulf Sheehan - fonte: www.lavozdegalicia.es]