Galicia salpica a vida e a obra do autor de Rayuela, cuxo editor era de Corcubión. casou con Aurora Bernárdez, de Maside, viviu no piso de Rafael Dieste, o seu primeiro relato saíu nunha revista editada por galegos e tivo moita amizade con Seoane
Escrito por TAMARA MONTERO
«Pasaron os anos e confioume unha noite, en París, que esa fora a súa primeira publicación. Hónrame ter sido o seu instrumento». Provoca un profundo respecto contradicir a Borges, pero en realidade, Casa tomada (1946), que é ao relato ao que se refire neste extracto do prólogo de Contos , que escribiu para a colección Biblioteca Persoal de Hyspamérica, non é a primeira publicación de Julio Cortázar. Porque o 15 de agosto de 1944 Correo literario imprimía encabezando a súa páxina 3: «Deixa caer as agullas sobre o colo», a primeira frase de Bruxa, este si, o primeiro relato publicado de Cortázar. A revista estaba dirixida por tres amigos seus: Luís Seoane, Lorenzo Varela e Arturo Cadrado. Si. Ese Luís Seoane.
Dicía Aurora Bernárdez que o máis galego que había en Julio Cortázar era ela. E con todo, 40 anos despois do seu falecemento, un 12 de febreiro, pódese saltar dun galego a outra na biografía e a obra duns dos autores máis importantes do século XX, que utilizaba o termo, galego, con absoluta precisión. Referíase a nós e non o facía extensivo a todas a persoas de orixe española.
Aurora tiña ascendencia en Maside. Cortázar viviu entre as pertenzas, piano incluído, de Rafael Dieste, quen lle subarrendou o seu apartamento cando se foi vivir a Inglaterra. Foi nese departamento no que escribiu Imaxe de John Keats, ensaio no que describe un cadro de Seoane que hai colgado no seu cuarto. Nese libro tamén fai referencia a Eduardo Blanco Amor.
Tras instalarse en París, mandou unha fotografía do seu primeiro apartamento cun único cadro na parede: era tamén de Seoane. «Queridos Luís e Maruja, aquí vai esta foto. Un gran premio para o primeiro que descubra algo coñecido». O editor de Rayuela, Paco Porrúa, era de Corcubión. Aínda que en Rayuela non hai personaxes galegos, si salpican o resto da súa obra. Aí está o camareiro de 62 modelos para armar. Nos seus últimos días en París, tomaba o asado con Leopoldo Nóvoa. Coñeceu a Valente, a Ramón Chao, a María Casares, a Neira Vilas, a Antonio Pérez Prado, a Mariquiña Valle-Inclán. E, por suposto, visitou Galicia.
Por iso, por esa relación prolixa e afectuosa (aínda que moitas veces esquecida) de Cortázar con Galicia, Aurora Bernárdez escolleuna como un dos tres lugares nos que depositar o seu legado. Cóntao Chisco Fernández Naval, que escribiu dous libros sobre o Cortázar galego, O soño galego de Julio Cortázar e Respirar polo idioma: os galegos e Julio Cortázar («lembra que es o meu home en Galicia», dicíalle Bernárdez) entre cafés e ballóns. Aurora repartiuno entre Madrid, Princeton e A Coruña. O CGAI atesoura case todo o seu arquivo fotográfico e as películas de Super-8 que lle gustaba facer. Pero pouco máis se fixo para a súa posta en valor que unha exposición hai 20 anos, cando a documentación chegou a Galicia.
Julio Cortázar coñeceu a Aurora Bernárdez ao entrar en contacto coa comunidade exiliada e a diáspora galega. A irmá de Paco Luis Bernárdez, un escritor respectado por Cortázar, viaxou a París a finais de 1952 para reunirse con el, que se había ir cunha bolsa do goberno francés. Luís Seoane escribiríalle a Paco da Rega unha carta na que lle pedía que a recibise no porto e ensináselle Vigo. «Escríboche dúas liñas simplemente para rogarche que esteas ao tanto do paso por esa do barco francés Láenec, no que viaxa camiño a Francia unha gran amiga miña, Aurora Bernárdez, irmá do poeta Francisco Luis, e notable tradutora de obras literarias ao castelán, que me gustaría saudases e quedases de acordo con ela para presentarlle xentes amigas de Galicia e Madrid na súa viaxe rápida por España que efectuará logo da viaxe por Francia».
Non puido ser. Francisco Fernández del Riego respondíalle o 21 de decembro: «O barco chegou onte aquí de madrugada. Ás nove da mañá fuí (sic) ao porto, pero non se puido entrar ata as dez e media. Localicei a Aurora Bernárdez e linlle a parte da túa carta na que me pedías que fose saudala, e a darlle desculpas por non entregarlle as cartas de presentación. Puiden estar pouco tempo con ela porque ás once o barco seguiu a ruta. Non deixaron sequera que a pasaxe desembarcase por iso non me fué (sic) posible acompañala por Vigo, como sería o meu desexo. Pareceume unha moza moi interesante e simpática. [...] Se vén a Galicia , como proxecta, escuso de dicirche que a acompañarei a Santiago e a algún sitio máis, con obxecto de facerlle aquí a estancia o máis grata posible».
Esa visita si se produciu. No ano 1957, Aurora Bernárdez e Cortázar viaxaron a Galicia con Paco Luis Bernárdez. «De Salamanca largámonos nada menos que a Santiago de Compostela, deliciosa cidade onde comemos uns polbos gloriosos. Acórdasche do Pórtico da Gloria, na catedral? E os soportais, as prazas pola noite, ese ton tan distinto de Galicia. Creo que para min o gran descubrimento, por inesperado, foi a paisaxe».
Na carta que Cortázar envía a Eduardo Jonquières (e que apareceu nos documentos depositados no CGAI) relatándose a súa estancia en Galicia fala tamén do Miño. «Cando volviamos de Santiago a León o tren andou toda a tarde xunto ao río Miño. Pegado aos portelos, non podía crer que iso fose verdade. Comprendín de golpe a poesía galaico-portuguesa, esa presenza do verde, dos ríos, do égloga. Ourense, Redondela, as rías, os viñedos infinitos coas cepas apontoadas por soster de granito, como pequenos dolmens que brillan entre o verde».
A segunda viaxe a Galicia xa foi do matrimonio Bernárdez-Cortázar. Nesa ocasión, estiveron de vacacións nas Rías Baixas, concretamente na zona de Nigrán. «Prometinme, se algunha vez teño un Deux Chevaux, levala a Aurora a Galicia, instalar cuarteis de primavera en Redondela, e dedicarme aos paseos, á pesca e a herborizar como Rousseau», dicía na mesma carta a Jonquières, na que ademais di ter descuberto unha xoia oculta: «Penso que a falta de propaganda embeleceume a paisaxe; un está un pouco farto de oír falar con grandes espaventos das veigas andaluzas, que son moi fermosas sin duda, pero menos, moito menos, que a paisaxe galega. E o Miño é un río como vin poucos».
E tamén fai un pequeno retrato da poboación: «E a xente é como toda a xente de España, metida cara adentro (aínda que berren, aínda que che ensordezcan nos cafés e nos trens) e enche de verdade e de tristeza [...]».
Paco Porrúa considerábase a si mesmo un galego sen nostalxia, sen tristeza metida cara adentro, aínda que cando miraba ao Tibidabo desde a súa casa en Barcelona, el vía o monte Pindo. Porrúa soubo ver o que era Rayuela, que publicou en 1963 en Suramericana. «Desconcertado», «enajenado», «ao bordo do límite», dixo tras ler o manuscrito, catro anos de traballo nos que antes só posara a vista Aurora Bernárdez.Cortázar preguntábase se Rayuela era unha novela digna de Suramericana. Porrúa respondíalle que talvez Suramericana non era digna de Rayuela.
Nunha carta en xullo de 1962, Julio Cortázar confésalle aliviado: «Díxenlle a Aurora: ‘‘Agora pódome morrer, porque alá hai un home que sentiu o que eu necesitaba que o lector sentise''». Iso ocorre con ela. A uns cada capítulo antóllaselle unha uva madura e saborosa que se desprende , doce, do acio. A outros, vólveselle confusa.
—Tiña en Ourense, na casa, un libro de Cortázar pero me parecera moi difícil de ler.
—Que libro era?
—Non me lembro.
Entre o barullo do café (demostrando que, tantos anos despois, Julio Cortázar segue tendo razón na súa carta a Jonquières) vaise materializando ese recordo de mili de Chisco Naval, un apartamento para as fins de semana que compartía cun valenciano que lle regalou Historias de cronopios e de famas. E entre as gargalladas que acompañaron a aquel libro, xorde entón:
—É posible que fose Rayuela o que tiña en Ourense. Pero volvín con outra perspectiva.
Miguel, o seu compañeiro na mili, tiña a Cortázar como escritor de cabeceira.
[Imaxe: Europa Press - fonte: www.lavozdegalicia.es]
Sem comentários:
Enviar um comentário