O sátiro xudeu que perdeu un Nobel

Roth tería serias dificultades para publicar hoxe novelas como «O queixume de Portnoy»

Un artigo de CÉSAR CASAL  

En literatura , como en case todas as artes, hai unha cadea, uns autores herdan doutros, contáxianse e así pasa o fío de tinta duns creadores a outros ao longo dos séculos. Philip Roth é o elo seguinte a quen el mesmo proclamou o seu mestre, Saul Bellow, como Bellow foi o que recolleu a pluma de Isaac B. Singer. Os tres eran xudeus e só dous premio Nobel. O que quedou sen o galardón foi Roth, o home que onte respirou as súas últimas palabras, aos 85 anos, en Manhattan. Fai seis, no 2012, dixera que non máis libros, que o mundo sería xa das pantallitas e que a literatura como a súa quedaría para unha minoría que aínda quere reflexionar.  

Non lle faltaba razón. Nesta Era do Instantáneo non sei si ten moito sentido explicar quen foi Philip Roth, un dos mellores novelistas norteamericanos. Non sei si hai moita xente que aínda quere gozar de ler unha novela longa que lle obrigue ao san exercicio de pensar. Pero si quéreno facer antes de pasar a outra páxina ou pantalla, pasen a unha páxina ou pantalla onde poidan ler o seu primeiro gran éxito: O queixume de Portnoy. Outro paradoxo do século XXI é que é unha obra que hoxe tería dificultades para ser publicada polo seu eloxio da masturbación. A explosión da adolescencia e a batalla das hormonas ten a súa cruz nos grans, e a súa cara, en exercer o vicio do alivio. As aventuras do protagonista, Alexander Portnoy, alter ego de Roth, como o seu mítico Nathan Zuckerman (non confundir con Zuckerberg) en traballos posteriores, podería chegar a ver a luz, pero serían crucificadas nas redes sociais por solipsistas e sexistas. E é que o sexo é un dos motores clave de case toda a obra deste sátiro (e de moitas cousas na vida de calquera). O seguinte paso no xogo erótico en Estados Unidos sería xa John Updike, ao que hoxe se queimaría directamente na fogueira das barras bravas dixitais por rijoso. Xa non hai distancia e todo é susceptible de ser utilizado na túa contra. 

Pero a Philip Roth debémoslle unha triloxía americana incrible e outra ducia de libros que compiten só cos máis grandes. O teatro de Sabbath son as páxinas da maldade. Os seus catro novelas curtas, as de despedida, fálannos da crueldade da idade, cando chegan as enfermidades. Nada do humano éralle alleo a este Shakespeare norteamericano. Deixáronlle sen Nobel, oxalá non fagan o mesmo co seu colega Joyce Carol Oates, que está á súa altura. Para entendelo na nosa lingua, Roth é unha especie de Mario Vargas Llosa, o novelista profesional que nunca falla. E ela, Joyce Carol Oates, tería outra potencia fabulosa ao estilo dun Gabo, sen prosa máxica, pero cunha facilidade feliz para contar millóns de historias.

Tanto Roth como Carol Oates merecíanse o gran premio que, casualidade do destino, non se entregou por lamentables abusos, xusto o ano no que ha enmudecido Roth, ¿unha vinganza do destino? Os dous deberían de ter coroado a súa carreira así porque chegan ao gran público. Hai narradores norteamericanos da mesma calidade, pero máis difíciles ao hora de enfrontarche a eles: Thomas Pynchon, Don DeLillo. Talvez Cormac McCarthy sexa o máis asumible dos raros.  

Philip Roth escribía ben e divertido. Cando utilizaba a ficción dicían que emboscaba sucesos da súa complicada vida persoal e sentimental. E, cando fixo autobiografía, acusáronlle de facer ficción. El dicía sempre algo clarificador: «A ficción é o mellor xeito de reflectir a realidade nun país cuxa realidade supera tanto á ficción». ¡Que pena que non naceu español!

[ Imaxe: ERIC THAYER/REYTERS - fonte: www.lavozdegalicia.es]