Escrich per Domergue Sumien
Aquesta crisi es pas una mòrt
La situacion de
l’occitan es catastrofica, que òc, es verai. Los locutors primaris
(dichs “locutors naturals”) son de mens en mens nombrós e riscan de
desparéisser, que òc, es verai. Lo movement occitanista es en crisi
dempuei los ans 2010 e manca d’estrambòrd, que òc, es verai.
Aquelas constatacions, pasmens, justifican pas lo pessimisme extrèm (lo
pessimisme extrèm es una actitud facila que traís una manca de trabalh).
Se l’occitan vai mal, avèm totun de basas solidas que resistisson a la
tempèsta e que permeton —o permetràn— de reconstruire nòstra cultura.
Aüra, la prioritat estrategica es pas de proclamar un futur radiós
qu’avèm pas la capacitat de construire, segur. Totun poèm entretenir e
refortir nòstras basas. Chal resistir a la tempèsta e preparar las
novèlas oportunitats d’un futur Temps Quatre.
Vèrs lo Temps Quatre
Per los legeires que m’aurián pas ben seguit, ramento que l’analisi de
Robèrt Lafont destacha tres periòdes d’acceleracion e de dinamizacion de
la revendicacion occitana.
1) Lo Temps Un a la fin del sègle
XIX coneguèc l’expansion del Felibritge. Puei una crisi durèc dins la
primiera mitat del sègle XX.
2) Lo Temps Dos, vers 1960-1975, foguèc aquel d’un occitanisme dich “classic”. Puei una crisi durèc de 1975 a 1990 aperaquí.
3) Lo Temps Tres dels ans 1990-2000 vegèc una bèla redinamizacion de
l’occitanisme. E aüra los presents ans 2010 veon una novèla crisi. Un
Temps Quatre existís pas encara...
Una documentacion solida
Donc, aüra, vaicí quauques basas que nos ajuaràn a tenir còp e que nos pòon motivar per avançar.
L’occitan es menaçat coma un molon d’autras lengas del Mond. Mas
l’occitan a l’astre de beneficiar d’una immensa documentacion. De
partias essencialas del material de nòstra lenga son servaas, archivaas e
registraas. La reconstruccion d’un usatge fòrt de l’occitan —se se fai—
se poirà apiejar sus aquelas coneissenças sauvaas.
Fòrça
autras lengas menaçaas an pas tant de documentacion e lor reconstruccion
risca d’èsser mai aleatòria, mai arbitrària. E pasmens se fai.
Una identificacion incontestabla
La populacion identifica encara l’espaci cultural occitan, non pas de maniera perfiecha, mas l’identifica en tot cas.
Dins lo piéger dels cas, totes los abitants d’Occitània sabon que i a
una chausa vaga que nomenan “lo Sud de França” o “lo Miegjorn” e que
rèsta irreductiblament distinta del “Nòrd de França”.
Dins lo
melhor dels cas, las partias mai cultivaas de la populacion sabon que i a
una lenga occitana que correspònd a aquel “Miegjorn”. L’identificacion
occitana rèsta fòrça solida e visualament omnipresenta en Aran e dins
las Valadas Occitanas: i veèm de crotz occitanas de pertot.
Aquela identificacion, e mai s’es imperfiecha, es un eiretatge installat que devèm als Temps Un, Dos e Tres.
Lo cerchaor Google a pas valor de pròva scientifica, mas es un totjorn
un indici: quand escrivètz “Occitània” o “Occitanie”, l’espaci occitan
apareis clarament dins fòrça resultats.
L’antioccitanisme ajua l’occitanisme, paradoxalament
Las oficinas marginalas del secessionisme lingüistic an un ròtle paradoxal: negatiu e positiu.
Son d’oficinas que fan una òbra negativa, de segur. D’un latz, passan
lor temps a voler demolir l’unitat de la lenga d’òc. Pretendon que lo
provençal, lo niçard, lo gascon o l’auvernhat serián de lengas distintas
de l’occitan. O ben pretendon que l’occitan existiriá pas.
Mas d’autre latz, crèan de resultats positius. Parlan de lònja de
l’occitanisme per lo demolir e ansin fan de publicitat involontària a
l’occitanisme. Entretenon paradoxalament l’idèa occitana. Coneisso de
personas que son venguas vèrs l’occitanisme perque foguèron chocaas per
las exageracions delirantas dels secessionistas.
Avèm una massa critica de parlants
I a pas de mòrt de la lenga occitana. Los locutors primaris tendon a desparéisser (e se despareisson, despareisson pas tan lèu coma d’unes o creon).
Mas los nuclèus de locutors militants, eles, despareisson pas e rèstan
fòrça actius: lor sola existéncia e lor sol nombre, de quauques miliers
saique, garentís una transmission dins l’istòria de la lenga.
De segur, es pas una transmission ideala.
L’occitanisme a pas sauput crear de liam generalizat entre locutors
primaris e neolocutors. A pas sauput organizar la transmission
intergeneracionala e familiala, que rèsta tròp dependenta de volontats
individualas. Los locutors militants son en màger part de neolocutors.
Fòrça parlan un occitan que trantalha. Mas forman una massa critica de
quauques miliers de personas per que la lenga aja una vida: es pauc, mas
es fòrça mai que certanas lengas del Mond encara consideraas coma vivas
e que tenon solament quauques desenats de parlants.
D’autras lengas an sobreviscut dins de condicions piégers que la nòstra
Certanas publicacions pretendon que i aguèc una mòrt de la lenga cornica, en Cornoalha, en 1777, quand moriguèc sa pretendua darriera parlanta, Dolly Pentreath. Aquò es de sensasionalisme ninòi.
La realitat es que lo cornic a totjorn sobreviscut dins l’expressions,
de dichas e de chançons popularas e qu’a retrobat dempuei un sègle una
massa de quauques centenats de locutors actius. La documentacion
escricha en cornic es ben mendre qu’en occitan, mas es sufisenta per
reconstituir las basas d’aquela lenga celtica. L’occitan vai fòrça mal,
de segur, mas se situa fòrça, fòrça, fòrça luenh de la fragilitat
extrèma del cornic.
A partir de las lengas tasmanianas
que totòm las creiá completament perduas per l’eternitat, e qu’an tròp
pauc de documentacion, aüra nais un projècte audaciós de
revitalizacion. Es lo palawa kani. Es benlèu artificial, es benlèu pauc, mas significa fòrça perque respònd a una demanda sociala.
Dins la recèrcha scientifica en sociolingüistica, la granda referéncia
sus lo sauvament de las lengas menaçaas es l’òbra de Joshua Fishman, Reversing Language Shift (Inversar la substitucion lingüistica, 1991).
Fishman, en se basant sus las realitats de diferentas lengas del Mond,
expausa d’estrategias qu’an foncionat. L’occitan vai melhor que certanas
situacions descrichas per Fishman.
Trabalh e creativitat
Lo present de l’occitanisme es negre, de segur. L’occitanisme ja
coneguèc d’autras depressions dins lo passat. E pasmens i aguèc sempre
de periòdes de redinamizacion amb d’avançaas inatenduas e impensablas.
L’expansion dinamica de Jornalet n’es un exemple.
Ieu
non creo pas au miracle. Diso pas que sauvarem facilament l’occitan.
Mas la realitat es que l’occitan rèsta viu e que ten de basas. La sola
amira que m’interèssa, es lo trabalh e la creativitat. Nos chal
reactivar la demanda sociala per l’occitan, en liason amb los movements
de la societat, coma o ensenha Robèrt Lafont.
Sem comentários:
Enviar um comentário