Pamuk denuncia na súa última novela os «camiños autoritarios» de Turquía

«A muller do pelo vermello» inspírase na visión de Edipo en Occidente e Oriente

Un artigo de BEATRIZ PÉREZ  

Na tradición literaria occidental, a traxedia de Edipo Rei de Sófocles ilustra a complexidade e a conflitividade que se dan sempre en toda relación paternofilial. Edipo, incapaz de evitar o destino marcado polos deuses, acaba asasinando o seu pai sen saber que era o seu pai. Na tradición persa, como recolle un episodio de Shahnameh do poeta Ferdousí, é o proxenitor quen acaba coa vida do fillo.

Estes dous mitos de Occidente e Oriente inspiraron ao Nobel de Literatura do 2006, Orhan Pamuk (Istambul, 1952), para escribir a súa última obra, A muller do pelo vermello (Penguin Random House), que presentou onte en Barcelona. «As relacións entre pais e fillos asócioas ao autoritarismo e ao individualismo. Edipo Rei representa o individualismo, mentres que o autoritarismo está plasmado na tradición cultural persa», explicou Pamuk. Segundo o escritor, o público moderno séntese mal polo que lle ocorre a Edipo («Sófocles non buscaba que nos sentísemos mal, senón todo o contrario, porque se cumpre o oráculo dos deuses», matizou, con todo), algo que na tradición literaria persa non ocorre. «Na miña parte do mundo, cando nos sentimos mal polo pai que mata o fillo, lexitimamos ao Estado que exerce a súa autoridade esmagando aos seus fillos». 

A muller do pelo vermello é, así, unha novela política cuxa historia o autor tiña pensada desde facía 25 anos, pero que se decidiu a escribir no 2016 debido aos «camiños autoritarios» de Turquía . «Con esta novela -engadiu Pamuk- quero facer reflexionar á miña xente sobre por que continúa votando a pais que esmagan aos seus fillos». Esta última obra é, de todas as publicadas polo Nobel turco, a que máis interese espertou entre a cidadanía do seu país.  

Simboloxía

Na muller do pelo vermello, un mestre pocero e o seu aprendiz deben atopar auga nunha chaira estéril. Mentres entre ambos se desenvolve un vínculo case paternofilial, o adolescente namórase dunha misteriosa muller de pelo vermello, un primeiro amor que marcará o resto dos seus días e que o levará a escapar de Istambul. «Na gran literatura occidental europea, desde Shakespeare a Sylvia Plath, unha muller con pelo vermello representa o descontrol, a furia, a rabia. Na parte do mundo onde eu vivo, ten tamén estes atributos, pero penso, ademais, que unha muller que se tingue de vermello está facendo unha declaración de viva voz do seu posicionamento cultural, político e de xénero», afirmou o escritor. Orhan Pamuk tivo un «pai ausente», algo que, segundo el, fíxoo «máis libre» e permitiulle «non ser esmagado». Non é difícil entrever a profunda simboloxía desta última novela do autor turco. Tamén o feito de que os protagonistas sexan poceros (persoas que se dedican á construción de pozos) posúe un significado especial, pois o pozo é unha imaxe literaria do mundo oriental, onde a auga escasea. «Alí onde atopas auga poderás asentarche e crear civilización», subliñou Pamuk.

O escritor recordou tamén a última vez que visitou Barcelona e como entón fixo unha defensa entusiasta da Unión Europea. E lamentou, con todo, que esta aínda non lle abriu as súas portas de entrada a Turquía.

[Imaxe: MARTA PÉREZ - fonte: www.lavozdegalicia.es]