No corazón da insurrección

De entre as reedicións con motivo do centenario da Revolución de outubro destaca «Dez días que sacudiron o mundo», do norteamericano John Reed 

Un artigo de XESÚS FRAGA 

O xornalista norteamericano John Reed (1887-1920) cubriu de preto tres dos grandes acontecementos do seu tempo: a Revolución mexicana, a Primeira Guerra Mundial e a Revolución de outubro en Rusia. Resultado diso foron tres libros, México insurxente, A guerra en Europa oriental e Dez días que sacudiron o mundo, nos que Reed non só deixou escrita a súa visión dos conflitos, senón que se valeu dunha crónica na que convivían o relato en primeira persoa con decenas de testemuños, datos obxectivos ou recompilados en fontes xornalísticas. No seu libro ruso escribiu o seu guía profesional: «Durante a loita, os meus sentimentos non foron neutrais. Pero, ao contar a historia daqueles días heroicos, intentei mirar o feitos cos ollos dun reporteiro concienzudo e interesado en consignar a verdade». 

O estilo vivo de Reed e a súa condición de testemuña de primeira man no que denominou «Petrogrado Rojo, a capital e o corazón da insurrección», fan que a reedición de Dez días que sacudiron o mundo, en tradución de Íñigo Jáuregui e ilustrada por Fernando Vicente (Capitán Swing/Nórdica), asome por encima das publicacións sobre uns sucesos dos que agora se conmemora o seu centenario. A pesar do seu enfoque, ou talvez grazas a el, o seu relato está considerado o mellor achegamento xornalístico á revolución. Reed nunca escondeu os seus ideais de esquerdas, desde as súas crónicas das folgas obreiras no seu país ás críticas á Gran Guerra por enviar á fronte a mozas da clase traballadora. Fundou o Partido Comunista Norteamericano e a súa vida e a da súa muller, a escritora feminista Louise Bryant, foron levadas ao cine por Warren Beatty co significativo título de Vermellos. Non resulta chocante, xa que logo, que o propio Lenin prologase Dez días que sacudiron o mundo: «Ofrece unha verídica e moi vívida exposición dos feitos que son tan importantes para comprender debidamente o que é a revolución proletaria e a ditadura do proletariado». 

No seu libro, Reed presenta unha cronoloxía dos feitos máis relevantes de 1917 e unha breve guía de partidos, faccións e institucións para empezar a navegar polos sucesos daquel ano. Ao longo de doce capítulos debulla a revolución, desde os seus antecedentes ata a celebración do congreso dos campesiños, onde se ratificou o acordado polos sóviets de obreiros e soldados. En todo momento Reed traslada ao lector ao mesmo corazón da revolta e as súas implicacións, a través dunha narración en primeira persoa e abundantes diálogos. O 7 de novembro presentouse ante os soldados que custodiaban o Banco Central. «¿De que bando sodes? -preguntoulles o xornalista-. ¿Do Goberno?». «Xa non hai goberno. Slava Bogu! [Grazas a deus]». 

Ao seu regreso a Estados Unidos, Reed foi acusado de espionaxe. Exiliouse en Moscova onde morreu de tifus aos 32 anos. 

Manuel Chaves Nogueiras, no centro da imaxe.

Un volume recolle os sucesos de Asturias en 1934 tal e como os contaron Díaz Fernández, Pla e Chaves Nogueiras 

Como ocorreu co libro de Reed sobre a Revolución soviética, o que no seu día foi un texto xornalístico co tempo acabou por converterse en historia. Así pode lerse Tres xornalistas na revolución de Asturias (Libros do Asteroide), que recompila os textos de Manuel Chaves Nogueiras, José Díaz Fernández e Josep Pla cuxas virtudes informativas de entón convertéronse en referencia histórica hoxe, e sen perder un chisco de entretemento lector. 

O volume, que conta cun prólogo de Jordi Amat, ábrese con Outubro vermello en Asturias, unha longa reportaxe de Díaz Fernández -autor da africana O blocao- no que anticipa algunhas técnicas do posterior novo xornalismo, como a recreación de diálogos, que emprega profusamente, así como outras propias da narrativa. Deputado de esquerdas, Díaz Fernández xa fora encarcerado polas súas actividades contra a ditadura de Primo de Rivera e era un notorio republicano, condición que non foi obstáculo para que narrase o dramatismo da situación en Asturias, o que orixinaría protestas das autoridades. 

Pla e Chaves Nogueiras, pola súa banda, escribiron as súas crónicas a medida que se desenvolveron os sucesos. Pla, un destacado escritor en catalán, era o correspondente en Madrid da Veu de Catalunya, vinculado á Lliga Rexionalista, e cuxa ideoloxía impregnaba os textos do xornalista, partidario da represión nas zonas sublevadas. Chaves Nogueiras, pola súa banda, era un dos mellores xornalistas do seu tempo, recoñecemento que se ha ir agrandando co tempo, a medida que se ha ir reinterpretando o canon, como explica Amat no seu prólogo. Enviado polo diario Agora, o xornalista chega a unha Asturias abatida, onde se dedica sobre o terreo a interrogar a todos os implicados posibles para atopar o máis parecido á verdade, lonxe das esaxeracións sensacionalistas -«Non é verdade que se comesen un cura con fabes»- pero sen omitir as crueldades revolucionarias. «As cousas no seu punto», era a súa lema. 

O relato en primeira persoa a cargo de León Trotski 

Outra das novidades ao redor da Revolución de outubro é o relato en primeira persoa dun dos seus actores fundamentais, León Trotski. Historia da Revolución rusa (Capitán Swing). Publicado orixinariamente en tres volumes, esta edición recompílaos nun só, recuperando a tradución doutro personaxe histórico, Andrés Nin, nas coordenadas ideolóxicas de Trotski. O ruso escribiu a súa historia entre 1929 e 1932, anos nos que xa estaba abocado ao exilio.

[Ilustración: Fernando Vicente - fonte: www.lavozdegalicia.es]