Mia Couto: «En África non rezamos aos deuses, falamos con eles»

O autor mozambiqueño volve coa historia colonial da súa terra natal en «O río da cegueira», editada tamén en catalán por Periscopi  

Mia Couto deixou os estudos de Medicina para ser xornalista e escritor.

Escrito por Alejandro Castelo / s.f. 

Os pais de Mia Couto (Beira, Mozambique, 1955), ambos os migrantes portugueses, chegaron á perla do Índico nos anos cincuenta. Desde entón, a súa vida está entrelazada coa transformación do seu país. Abandonou os estudos de Medicina, fíxose xornalista, biólogo e, sobre todo, escritor. Foi traducido a diversas linguas e converteuse nunha das voces máis singulares do continente africano.

—Kapuscinski dicía que chamar «África» a un continente tan vasto é xa un acto reduccionista… 

—E tiña razón. Non creo que exista no planeta un continente tan diverso, tan cheo de cultura e diversidade. De feito, a maioría das linguas do mundo fálanse en África. Nin sequera nós mesmos coñecémonos do todo: en Mozambique, convivimos uns trinta pobos distintos cunhas trinta linguas vivas e cotiás. 

—Dá a impresión de que é un misterio non só para quen a miro desde fóra, senón tamén para quen a habita. Ver así?

—Así é. Os africanos viviron un momento histórico no que, para atopar un espello, un retrato de si mesmos, tomaron as ferramentas que os propios europeos deixaran. Por iso moitos africanos teñen aínda unha visión eurocéntrica de si mesmos, e iso complica enormemente o asunto da identidade. 

—Como é a relación co relixioso, con «Deus», en África?

—Aquí «Deus» dise en plural. Eu non rezo: falo con eles. Hai unha relación máis familiar co sagrado. 

—No libro, a luz dana só a quen chega a dominar o territorio. Máis que unha alegoría da culpa colonial, é unha hipótese sobre a percepción, segundo a cal ver de verdade un lugar esixe, primeiro, aceptar ser visto por el?

—Esa é a proposta do libro, si, pero tamén é a proposta que me fago a min mesmo. É algo que vivo cada día cando me presento como africano: teño que explicar por que teño esta cor de pel, porque causa estrañeza que eu sexa africano. En Mozambique eu non teño raza, porque quen define a miña raza é a mirada do outro. 

—En Mozambique a xente achégaseche cando sabe que es escritor, para contarche historias, di. Hai algunha que lle cativase especialmente?

—Todos os días a xente achégaseme na rúa non como un fan, senón como quen trae un recado: «Mire, escriba sobre isto» ou «conte a historia do meu tío». Houbo un caso que me tocou de xeito particular. Aos 14 anos marcárame profundamente Platero e eu, e un día un home abordoume dicíndome: «Ten que escribir a historia da miña burra». Contoume que o animal lle axudaba a cargar materiais no monte, e que morreu en pleno traballo sen que ninguén soubese que estaba embarazada. Quería renderlle unha homenaxe e pediume que lle puxese un nome, porque nunca o tivera. Eu chameina Prateira. En Mozambique ninguén pode permitirse unha crise de imaxinación: con tantas historias circulando, é case imposible non ser escritor. 

—Esa vocación de rescatar historias silenciadas parece levalo tamén á novela histórica. Por que recuperar este episodio da disputa entre o África Oriental alemá e a portuguesa?

—É un país nado sobre traumas e guerras que non se tocan; unha nación feita de esquecementos colectivos. Eses esquecementos son consensuais, non impostos de arriba abaixo. Existe un entendemento silencioso de que é mellor non remover o conflito. Ao final, esquecer xuntos tamén constrúe unha nación. Pero ese esquecemento convértese nunha enfermidade cando non pode resolverse. España ten un asunto moi parecido coa súa guerra civil. 

—Aprendemos algo da violencia?

—Como biólogo, teño a idea de que a nosa especie pode dar respostas violentas cando se ve empurrada a unha situación de supervivencia. Pero, no fondo, somos unha especie solidaria: a construción da humanidade non se extingue, aínda que ás veces pareza que si, como ocorre en Palestina. 

—Como ve esa esperanza cara ao continente, como a percibe desde dentro?

—Por primeira vez, África ten a oportunidade histórica de manifestarse con peso político propio. Coa reorganización dos grandes imperios, o continente xa non se limita a achegar recursos ao mundo: pode empezar a disputar a súa propiedade. A isto súmase un contraste demográfico decisivo fronte a Europa: en Mozambique, o 60% da poboación ten menos de 15 anos. É un potencial enorme, pero tamén un perigo se non existen economías capaces de absorber a esa mocidade. O gran desafío non é copiar modelos de Estado alleos que xa están en quebra, senón crear algo orixinal: unha democracia máis participativa. 

—Que conecta a Brasil, Portugal e Mozambique, máis aló da lingua?

—Hai máis malentendidos que entendementos. Toda esa idea dunha «lusofonía», dunha gran familia unida pola lingua, non remata de funcionar. 

—Cal é o seu proverbio africano favorito?

—É ruandés: «Ninguén se odia máis a si mesmo que aquel que odia aos demais».

 

[Fonte: www.lavozdegalicia.es]