Bruegel, o xenio que foi «máis Bosco que o propio Bosco» sen deixar de ser el

A Fundación Barrié estrea a exposición «Unha viaxe a mundos fantásticos» que estará aberta ata o 24 de xaneiro do 2027 

Exposición «O Bosco e Brueguel. Unha viaxe a mundos fantásticos» que se pode ver na Fundación Barrié ata o 24 de xaneiro do 2027. 

Escrito por Javier Becerra

Nada máis entrar na planta soto da Fundación Barrié de la Maza, na Coruña, o visitante tópase co gravado dO home árbore, unha das pezas estrela da mostra «O Bosco e Bruegel. Unha viaxe a mundos fantásticos», inaugurada esta mañá. Trátase dunha criatura híbrida que anticipa o surrealismo. A súa inspiración áchase nO xardín das delicias, obra mestra dO Bosco conservada no Museo do Prado. A uns 500 quilómetros de alí pode contemplarse agora a súa revisión nun gravado. É obra de Pieter Bruegel, un artista que dedicou parte da vida para tirar do fío do seu predecesor, ata o punto de ser alcumado como o «segundo Bosco».

Un sobrenome así podería interpretarse como algo despectivo. Non ocorría no século XVI. Peter van der Coelen, comisario da mostra e conservador de Gravados e Debuxos do Museo Boijmans Van Beuningen de Róterdam, explícao: «Non significaba que estivese por baixo dO Bosco, senón que se achaba ao seu mesmo nivel. Nos Países Baixos, O Bosco era considerado o mellor artista imaxinable, á altura dos mestres italianos como Rafael, Leonardo ou Miguel Ángel. Chamarlle así non implicaba ser un mero imitador, senón a capacidade de executar a arte coa mesma mestría. Era un auténtico cumprido naquel momento».

Un dos visitantes contemplando «O elefante cercado».

Aquel período estivo marcado pola veneración cara a un pintor falecido 50 anos atrás que estaba a experimentar un rexurdimento inédito. «Seguramente o dO Bosco foi o primeiro revival da historia da arte —sinala—. Os artistas empezaron a facer copias dos seus cadros ou a crear novas composicións e gravados ao seu estilo. Aínda que o público non coñecía as súas pinturas orixinais, si estaba familiarizado con estes gravados». Foi precisamente aí cando o gravado deixou de ser unha simple artesanía para converterse no primeiro medio de comunicación visual masivo de Europa.

Entre todos eles destacaban os traballos de Bruegel, impulsados por unha explosión de creatividade que tomaba como punto de partida o imaxinario do seu modelo. Parte dos 85 gravados que integran a exposición están relacionados directa ou indirectamente cO Bosco. Pero non son reproducións literais, como advirte o comisario: «Son recreacións ou transformacións do seu traballo. O que a xente imaxinaba que era O Bosco, xa que non vían as súas pinturas orixinais. Os reis españois si as coñecían porque as posuían, pero o público xeral non, pois non había museos nin as súas obras estaban nas igrexas». A difusión do mito bosquiano no norte de Europa correu a cargo de creadores como o que protagoniza a colección da Fundación Barrié.

Hai exemplos onde a conexión de Bruegel cO Bosco acada o paroxismo. É o caso das series dOs sete pecados capitais, onde monstros e demos adquiren un protagonismo case hiperbólico. «NO Bosco adoita haber un tema relixioso central rodeado por algunhas criaturas extraordinarias ou demos; en Bruegel, en cambio, estes monstros ocupan o centro mesmo da escena. Deseña tal cantidade de invencións que se podería dicir que é incluso máis Bosco que o propio Bosco. Hai unha enorme profusión de imaxinería bosquiana».

«O home árbore», unha das pezas estrela da mostra fotografada por un espectador.

Con todo, esta profunda influencia non impediu que Bruegel fose máis aló, explorando temáticas e formas alleas ao seu referente. «Tamén retratou a vida cotiá, algo pouco habitual ata entón na historia da arte. Representou feiras campesiñas, vodas ou labores do campo», detalla o comisario. Tal foi a súa dedicación a estes temas que tamén recibiu o sobrenome de «Bruegel o Campesiño». A exposición permite contemplar varios exemplos desta faceta, así como estampas marítimas e paisaxes («foi un dos máis grandes paisaxistas da historia da arte», di van der Coelen) inspirados nas montañas dos Alpes. Atravesou a cordilleira non só para contemplar a obra dos renacentistas e a arte da Roma clásica. De feito, na súa famosa Torre de Babel tomou claros detalles arquitectónicos do Coliseo.

[Imaxes: ANGEL MANSO - fonte: www.lavozdegalicia.es]