Quen escrebe a guerra?

Por Xoán Costa

En Un home na escuridade Paul Auster imaxinou unha guerra que nacía na mente dun home insomne. Cando a obra chegou ás librarías en 2008, nun mundo aínda marcado pola guerra do Iraq e pola política do medo posterior ao 11‑S, moitas persoas viron nela unha chave incómoda para entender como se constrúe a violencia global.

A novela pode lerse hoxe como un diagnóstico político sobre como os conflitos se preparan tanto nos despachos como nos relatos que os preceden e como a guerra non comeza no campo de batalla, senón no relato que a fai posíbel. O que en 2008 podía parecer unha intuición literaria encaixa agora cunha realidade en que os discursos preceden as decisións e condicionan a xeopolítica. Auster sitúa o conflito na cabeza dun home insomne, August Brill, que non combate nen decide, senón que imaxina. A guerra que inventa non é unha profecía nen unha alegoría pechada: é un mecanismo. Brill colle fragmentos do mundo –noticias, imaxes, medos difusos– e organízaos nunha historia que lle permite soportar o que o desborda. A novela revela así algo esencial: a guerra non é só un feito militar, senón unha construción narrativa. Antes de existir no terreo, existe na linguaxe.

O que está en xogo é a capacidade para interpretar os discursos que circulan, para identificar quen os formula e con que intención

Esa idea converteuse neste 2026 nunha práctica política recoñecíbel. A guerra escríbese antes de executarse: en discursos oficiais, en filtracións estratéxicas, en campañas dixitais, en informes que circulan antes de que haxa movementos militares. Escríbese tamén en plataformas onde a velocidade importa máis do que a verificación e onde unha narrativa viral pode modificar a percepción dun conflito en cuestión de horas. O relato non acompaña a política global: precede e orienta a súa lóxica.

A política internacional recente ofrece exemplos ben claros desta transformación. Durante a presidencia de Donald Trump consolidouse un estilo comunicativo baseado na confrontación permanente e na creación de antagonistas, que segue influíndo na maneira en que Washington interpreta crises globais, desde o mar da China Meridional até Oriente Próximo. Primeiro defínese o inimigo; despois, a estratexia. A narrativa constrúe o marco no que certas accións –militares, económicas ou diplomáticas– se volven aceptábeis.

Narrativa viral

A novela introduce outra figura decisiva para entender o presente: Owen Brick, o soldado que actúa dentro dun relato que non escrebeu. Brick non comprende a guerra na que participa, mais obedece sen a cuestionar. É executante dun guión alleo. Esta imaxe resulta especialmente elocuente nun mundo en que moitos conflitos se libran en territorios afastados dos centros que os narran. Hai potencias que producen o marco conceitual dun conflito e hai pobos que o viven no corpo. Hai quen define o inimigo e quen sofre as consecuencias desa definición.

Hoxe a fronte discursiva é máis decisiva do que nunca. A aparición de tecnoloxías capaces de xerar imaxes, vídeos e discursos indistinguíbeis do real converte a información nun campo de batalla previo. Unha filtración interesada, unha campaña de desinformación ou unha narrativa viral poden redefinir o que é aceitábel facer antes de que haxa acción militar. Auster intuía que a guerra comeza na linguaxe; hoxe sabemos que tamén pode comezar na simulación.

Mais a novela tamén sinala un límite. A aparición dos vídeos da morte de Titus rompe a capacidade de Brill para organizar a experiencia mediante o relato. A violencia, nese punto, excede calquera forma. Na realidade contemporánea, ese límite chega tarde: cando as imaxes da destrución aparecen, o guión xa foi escrito e xa cumpriu a súa función. As ruínas non desfán o relato que as fixo posíbeis.

O que está en xogo é a capacidade para interpretar os discursos que circulan, para identificar quen os formula e con que intención, e para recoñecer quen acaba asumindo as consecuencias cando xa non hai explicación que as sosteña. Nun mundo no que a linguaxe, a información e a ficción se contaminan mutuamente, a responsabilidade de cada quen –como individuo e como parte dunha comunidade– adquire un peso decisivo. Entre o relato e a acción existe unha continuidade.

É nese intervalo –aparentemente só discursivo– onde aparece a pergunta: Quen escrebe a guerra?

Xoán Costa, presidente do Consello de Administración de Sermos Galiza S.A.

[Foto: Marwan Naamani / ZUMA Press Wire / d / DPA - fonte: www.nosdiario.gal]