La lenta desaparicion del bielorús

 

Escrich per Christian Andreu

En Bielorussia, los russes son de mai en mai valorizats e los bielorusses parlan de mai en mai rus amb eles.  Lo país es a mand de patir un procés de russificacion prigond. Ja  s’èra passat a l’epòca sovietica mas dempuèi 1991, lo país a una lenga pròpria oficiala, lo bielorús. En 1994, pasmens, arribèt al poder Alexander Lukashenko, que decidiguèt que lo rus tanben seriá lenga oficiala al costat del bielorús.

Lukashenko ja es demorat mai de 30 ans coma dirigent de Bielorussia, un país de 9,5 milions d’abitants. Lo bielorús utiliza l’alfabet cirillic oriental e ara se vei pas gaire per las carrièras de Minsk, lo capluòc del país. Lo rus contraròtla los comèrcis uèi e lo govèrn ja parla sonque rus. L’armada russa intrèt dins lo país fa gaire per lo defendre d’una possibla ataca exteriora.

Un país envasit

Per cèrts  bielorusses lo país es estat envasit per Russia. E lo president es pas Lukashenko mas Putin. La nacion a perdut la siá libertat e serà plan dificil de la tornar  conquistar. La cultura bielorussa es estada perseguida aquestes darrièrs temps e almens dempuèi lo començament de la guèrra de Russia amb Ucraïna en 2022.

Fòrça parents bielorusses afirman que los lors mainatges aprenon pas pus l’istòria de las lors lenga e identitat a l’escòla pr’amor que tot es balhat en rus e que se pòt pas jamai demandar perqué se passa aquò. Va sens dire qu’aquelas denóncias de la situacion educativa actuala del bielorús son anominas pr’amor del risc d’èsser arrestat e enviat en preson.

Paucas escòlas encara ensenhan lo bielorús en Bielorussia a l’ora d’ara, e de centenats de professors qu’ensenhavan aquela lenga an perdut lo lor trabalh. L’avocat de dreches umans Ales Bialiatski demandèt d’èsser jutjat en 2023 en bielorús. Aquò foguèt pas acceptat e foguèt condemnat a 10 ans de preson après un jutjament en rus.

Ryhor Bruyeu/IstockPhoto

Bielorussia faguèt part de l’Union Sovietica a comptar de 1917. A partir d’alara, lo bielorús perdèt de territòri e a la fin dels ans 1920 èra sonque parlat dins l’oèst e lo nòrd de Bielorussia. En 1994, lo 40% de totas las escòlas del país ensenhavan en la lenga pròpria. Uèi, parlar bielorús es considerat coma un acte de revòlta politica. Quand Lukashenko ganhèt tornarmai las eleccions en 2020, mai de mièg milion de bielorusses fugiguèron.

Uèi, lo bielorús es un simbòl de libertat mas totes an paur de lo parlar per carrièras. Totes los escrivans bielorusses dels sègles XIX e XX son estats enebits. Segon mai d’un expèrt, Lukashenko paguèt a Putin la siá ajuda amb la sobeiranetat del país, las siás identitat, cultura, istòria e  lenga. Los russes vòlon pas que los bielorusses aimen la lor lenga. La tòca es que lo rus solet siá parlat.

Uèi, de milièrs de parlants del bielorús an fugit lo lor país. Demòra pas gaire de mond que pòscan ensenhar lo bielorús en Bielorussia. Segon mai d’un especialista, se la situacion càmbia pas, quand Lukanshenko daissarà un jorn lo poder, pauques bielorusses se recordaràn que las lor lenga e identitat son encara bielorussas, e fòrça pensaràn que son russes e pas res mai, perque dempuèi de decennis se parla pas pus gaire bielorús en Bielorussia.

[Fotografia principala: Alex Ugalnikov/CC - sorsa: www.sapiencia.eu]