Hockney, na intimidade familiar

Unha exposición de 82 retratos de amigos ofrece no Museo Guggenheim de Bilbao unha aproximación ao autorretrato por parte do pintor británico 

Un artigo de HÉCTOR J. PORTO

«Todos temos un rostro diferente, o noso interior é diferente, todos somos diferentes». Así celebra o artista británico David Hockney (Bradford, 1937) a aventura do retrato na que se mergullou no verán de 2013. Despois dunha exitosa exposición dedicada á paisaxe, que pasou polo Guggenheim de Bilbao no 2012, abandonou a pintura, deixou a súa Yorkshire natal e regresou a Los Ángeles. Foi un período difícil, recorda a súa amiga Edith Devaney, comisaria da exposición que hoxe se inaugura no museo vasco, David Hockney: 82 retratos e un bodegón. O pintor sobrepúñase dun pequeno ictus, e sobre todo trataba de superar a morte inesperada de Dominic Elliot, un mozo axudante que traballaba como asistente no seu taller. Aquel proxecto foi unha especie de salvación, aínda que comezou titubeante, sen unha premeditación clara. Esa dor, esas dúbidas poden advertirse na primeira peza da serie, no retrato de Jean-Pierre Gonçalves de Lima, director do estudo do artista e igualmente sumido entón nunha fochanca emocional. É o único dos 82 que oculta o seu rostro, evocando aquel terrible retrato do Ancián en pena (no limiar da eternidade) realizado por Van Gogh. Hockney incluso pensou en non incluílo neste conxunto que el considera como unha instalación, pensaba que en realidade a obra retratábao a el mesmo. Pero foi o comezo, o trampolín. Superara cinco meses de zozobra e silencio e volvía a un xénero moi querido co que iniciara os seus pasos nos anos 50 cando estaba na facultade e co que alcanzara populares cimas nos setenta co señor e a señora Clark, e o seu gato Percy. 

Retratar o irrepetible 

Na época do imperio da imaxe rápida, do selfi, das imaxes nas redes sociais, Hockney lánzase a retratar a fraxilidade humana, o irrepetible de cada rostro. «Pinteinos a todos como individuos», insiste para recalcar que non busca o impacto do personaxe famoso, para iso está a fotografía. «Os meus amigos son os meus famosos... Cada retrato -resultado dunha intensa observación- convértese en certo xeito nunha exploración psicolóxica». Aínda que todos son parentes, amigos, achegados, o pintor inglés admite que chegou a coñecer aos seus modelos moi ben, e eles a el. Organizouno para que cada cadro lle ocupase 20 horas, distribuídas en tres días. É máis do que podía esixirlles, di, porque está aos observar todo o tempo e a maioría da xente non tivo nunca a ninguén mirándoa dese xeito. 

Acabou por adoptar un fondo liso, para concentrarse na figura, e unificounos todos recorrendo a unha cadeira, colocada sobre unha plataforma e que apenas cambia de posición para dar unha sensación de variedade, de naturalidade. A vestimenta, en xeral, era libre, buscando a anhelada comodidade do modelo, a súa identidade cotiá. «É incrible o diferentes que poden ser os zapatos», marabíllase Hockney, para ilustrar que a roupa, a imaxe, son parte fundamental da persoa. O demais corría a cargo do artista: a rapidez de pincelada, con acrílico sobre lenzo, pero sempre despois dun primeiro debuxo a carboncillo. 

O efecto do conxunto, remarca Devaney, que tamén aparece retratada, é unha celebración da humanidade. De feito, barallaron A condición humana como título da mostra. Devaney eloxia a intensidade psicolóxica desta experiencia, o mundo de David Hockney: «É como unha festa, unha sala chea de xente coa que podes establecer contacto». Non sei si venderá esta obra, engade, pero si faino debería non separarse, ir toda xunta alá onde acabe. 

A fascinación do rostro e a natureza morta 

Si algo identifica as persoas son os seus trazos faciais, máis aló do que deixan translucir na súa forma de vestirse. Os personaxes retratados por David Hockney son xente que se move na súa contorna cotiá: o seu médico, o seu masaxista, o empregado que lle lava o coche, os seus irmáns Margaret e John, galeristas, axudantes de taller, fillos de achegados, artistas, o arquitecto Frank Gehry, o cómico Barry Humphries, o editor Benedikt Taschen, Celia Birtwell (a que foi señora Clark), mecenas... Todos (algúns retratados máis dunha vez) están como amigos, como membros do seu ámbito máis próximo, non pola súa condición de famosos (si o son). E el está encantado de recibilos no estudo, agora que apenas salgue de casa. «Non é que me volveu un antisocial, é que estou moi xordo», di o xa octoxenario pintor nunha vídeo-entrevista que acompaña a montaxe da exposición no Guggenheim bilbaíno. «Os demais fascínanme, e o aspecto máis interesante das persoas -o punto polo que entramos dentro delas- é o rostro. O rostro dio todo», subliña Hockney. 

Excentricidade xustificada 

Ata a excentricidade do bodegón ten unha xustificación. Era o 6 de marzo do 2014. Tocáballe a quenda a Ayn Grinstein, pero acababa de morrer o seu pai e non acudiu á cita en Los Ángeles. A Froita sobre unha banqueta acaparou a atención do artista durante tres xornadas. Esperaría a que Ayn puidese vir o día 10. E así se pechaba o círculo: «Retratos, paisaxes, natureza morta, ¿que máis pode haber?», reflexiona con humor Hockney.

[Imaxe: Luis Tecido/EFE - fonte: www.lavozdegalicia.es]