Gospodínov, exhumando sen fin a biblioteca do ADN e o mito

Chega este luns ás librerías a novela do autor búlgaro «Física da tristeza», na que explora o labirinto da historia familiar a través da idea do abandono

O minotauro. Á esquerda, o escritor Gueorgui Gospodínov. Á dereita, conxunto escultórico de Teseo abatendo ao minotauro, realizado polo artista veneciano Antonio Canova entre 1781 e 1783 no seu taller de Roma. 

Escrito por Héctor J. Porto

«Con todas as probas que apuntan a que a historia do últimos catro mil millóns de anos está escrita no ADN dos seres vivos, a frase “o universo é unha biblioteca” deixou de ser unha metáfora. Imos necesitar un novo alfabeto. Temos moita lectura por diante. Cando don Jorge Luis imaxinábase o paraíso como unha biblioteca sen inicio nin fin, probablemente, sen sospeitalo, xa pensaba nos estantes infinitos do ácido desoxirribonucleico. Eu son libros». Esta afirmación de identidade do escritor búlgaro Gueorgui Gospodínov (Yámbol, 1968) extraída de Física da tristeza —novela publicada no 2011, traída ao español no 2018 polo selo Fulgencio Pimentel e agora rescatada por Impedimenta na tradución revisada de María Vútova que chega este luns ás librerías— é unha dobre declaración de principios na súa condición de exhumador maior desa biblioteca inabarcable, un universo cheo de intersticios, e de postulante a herdeiro privilexiado de Borges, amante do préstamo, o roubo, o equívoco, a invención, o dobre, o grotesco, o soño, o xogo.

Coa súa hábil pluma, aguzosa aos xiros, saltos e conexións máis sorprendentes, eríxese en narrador omnisciente e libérrimo cuxo territorio é un grande arquivo íntimo, familiar e colectivo, unha arquitectura imposible cun paradigma que é o labirinto de labirintos, onde o fío de Ariadna non é un. Só el con ese talento precioso e innato é apto para saír indemne de tal aventura, deslizándose cómodo entre circunvoluciones e anfractuosidades, guiado pola idea do abandono do minotauro no soto como infante con cabeza de touro. «A historia da familia pode narrarse —anota— a través dos abandonos duns cantos nenos. A historia do mundo tamén [...] No comezo de todo, xa o dixen, hai sempre un neno ao que guindan a un soto».

Tras ese neno marchará Gospodínov, que posúe un don gravoso —unha empatía en grao superlativo— para introducirse nos recordos alleos, asegura, aínda que se garda de presumir, quizá para protexerse. E así procede co seu avó, por exemplo. Xa sexa cando aos tres anos foi esquecido —conscientemente— no muíño, porque a súa bisavoa entendeu que non podía alimentar a todos os seus fillos. Xa sexa o seu avó dous decenios despois, ferido na Segunda Guerra Mundial nun pobo húngaro e escondido e curado nun soto por unha boa samaritana á que rematará por amar culposamente. Tamén o avó que, como adolescente, pérdese na feira e acaba na carpa en que exhiben ao monstro, un muchachito con rostro bovina, o verdadeiro minotauro do labirinto, ao que o neno recoñece como un igual, máis humano que besta: «Hai nel unha tristeza que non posúe ningún animal», unha melancolía, por certo, que envolve amablemente boa parte do relato e das literaturas de Gospodínov.

Ese ser, metade home, metade touro, introduce a narración no mito mediante unha multitude de voces ás que mágicamente dá vida o propio narrador, inmerso no seu propio labirinto, polo que se despraza sen temor e rico en descubrimentos, en confesións, en achados doutros. «Eu somos», proclama Gospodínov. E hai que crelo como fe, verdade incuestionable, literaria e gozosa. Porque o lector entrará nun camiño abarrotado de prodixios inesperados, nunha viaxe nova, fragmentario, pero, sobre todo, rebosante de emoción.

Como di Hemingway en París era unha festa nunha das citas con que Gospodínov abre a novela: «Se o lector o prefire, pode considerar o libro como obra de ficción...»; e a ela engade unha máis da súa trasunto filosófico Gaustín: «Os xéneros puros non me interesan moito. Non hai raza aria na novela».

Penétrese, lector, sen medo, no labirinto. E goce.

[Imaxe: Impedimenta - fonte: www .lavozdegalicia.es]