Mircea Cartarescu presenta «Theodoros» en Galicia: «Os mozos malos están a se volver máis arrogantes, o libro tamén é unha advertencia»

Regresa o escritor que casa como ninguén a imaxinación coa escritura sublime. Cartarescu presenta unha historia sobre a ambición colosal dun emperador que funciona tamén, sostén, como unha «advertencia» sobre os tempos presentes

Escrito por MILA MÉNDEZ 

Na súa casa, contou nalgunha ocasión, non había moitos libros. Pero Mircea Cartarescu (Bucarest, Romanía, 1956) era un lector voraz. Lía todo o que caía nas súas mans, como as etiquetas dos deterxentes. E encantáballe escoitar as historias que contaba a súa nai. Hoxe, Cartarescu é o escritor máis importante do seu país e, aínda que prefire evitar esta circunstancia, un dos nomes que soan nas quinielas do Nobel. Hai uns días estivo por primeira vez en Galicia de promoción. «Quedábame este anaquiño por coñecer de España, que é a sobremesa», dixo coa súa mirada sempre amable.

Desmontando a crenza de que só os libros policiais son ben recibidos polo público, Theodoros, o seu último título, non só atrapou á crítica, tamén aos lectores, que o abrazaron nas súas presentacións na Coruña e Santiago. Editado co detalle habitual do selo Impedimenta, o escritor romanés malgasta de novo mundo interior nesta historia épica sobre a ambición humana. El di que Theodoros funciona como un «mecanismo de reloxería», e o certo é que o libro ten varios pisos onde a intrigante vida deste presunto emperador de Etiopía, descendente de servos dunha antiga rexión de Romanía, topa con personaxes reais como a raíña Victoria de Inglaterra ou o bisavó de John Lennon. 

—É un autor difícil?

 —Depende do lector [sorrí]. Creo que todos os meus libros teñen unha capa accesible a calquera lector. E isto resulta especialmente válido para Theodoros, que pode ser lida ao mesmo tempo como unha novela de aventuras, de amor ou histórica, pero tamén como unha novela teolóxica e metafísica. Calquera lector pode deterse nun dos seus pisos.

—É dos que non len «best sellers»?

 —Non son elitista en absoluto, tampouco un snob, son un lector omnívoro. Leo todos os tipos de literatura: científica, filosófica, novelas con éxito comercial, policiais ... Pero, por suposto, teño unha profunda vocación pola literatura elevada. Creo que os mellores libros responden a unha alianza entre a literatura elevada e a literatura popular. Por exemplo, O amor en tempos do cólera, de Gabriel García Márquez. É o resultado deste casamento.

O escritor romanés Mircea Cartarescu durante a súa visita a Galicia

—Sorprendido polo éxito de «Theodoros»?

—O maior éxito está a obtelo en España e América Latina. Aquí atopou un público ideal, porque é un libro de imaxinación, non é autoficción nin hai triángulos amorosos. É un mundo que inventa un mundo. Ese espírito flamboyante español ama esta clase de libros. Cando na túa cultura tes a Cervantes e puido aparecer Góngora, é imposible non ser imaxinativos. O espectáculo desas palabras que caen no delirio é algo arraigado e amado nesta cultura.

—Estamos orfos de imaxinación?

—A literatura volveuse demasiado fotográfica, e psicolóxica, pero nun sentido simplista. Os grandes libros do mundo son diferentes, constrúense sobre fantasía. Así é o realismo máxico e boa parte da literatura europea.

—Comezou a soñar, a imaxinar, coas historias que lle contaba a súa nai?

—Para min o mundo mesmo é un soño, como dicía Calderón da Barca. A vida que nos rodea paréceme moitas veces tan fantástica como un libro. Non existe unha fronteira tan clara entre o fantástico e o real. En Theodoros, por exemplo, hai unha visión puramente realista, moi ben documentada e, doutra banda, é completamente contrafactual. A súa historia non sucedeu como no libro. Ninguén sabe que foi deste personaxe. Eu inventei para el un destino, fíxeno emperador.

—Entón, non é unha novela histórica?

—É unha novela seudohistórica, pero que na súa parte histórica é moi seria. Este libro é como unha torta, ten moitas capas e cada un pode saborear a que quere, pero o mellor é combinalas.

—Inspirouse nalgún personaxe presente para o seu protagonista? Algún político?

—Na república, Platón dicía que o home máis feliz é o rei e o máis infeliz é o tirano, que remata sempre asasinado polos seus súbditos. Cando morre o rei, todos choran; cando morre o tirano, todos alégranse. Por iso é a persoa máis desditosa. Si, Theodoros é o arquetipo do tirano. Un home que pisa cadáveres para chegar todo o máis alto e acaba sendo vítima da súa propia ambición. Desde este punto de vista, creo que é un libro actual porque a tiranía está a crecer no mundo. Os mozos malos están a se volver máis arrogantes, de forma que o libro tamén é unha advertencia.

—Refírese a alguén en particular? Donald Trump, quizais?

—Iso é o que quería dicir. Probablemente o gañador das recentes eleccións norteamericanas crese un rei, pero de feito é un tirano.

—Deberiamos sentir compaixón polos tiranos? Se acaban tan sós...

—De Gabriel García Márquez aprendemos máis cousas. No outono do patriarca, unha das súas mellores obras, di unha cousa esencial, non temos que odiar aos tiranos, temos que sentir pena por eles, porque son uns monstros, uns seres humanos fracasados. Os meus arcanxos narradores intentan levar a Theodoros polo bo camiño, pero isto choca co seu carácter férreo, coa súa ambición tola, que máis que ambición é soberbia. Canto máis ascende, máis baixo cae.

—Estamos máis protexidos en Europa dos tiranos?

—Eu non son un eurocentrista, pero amo profundamente a Europa e creo que é a mellor parte da humanidade hoxe en día. É a mellor conservadora das tradicións culturais desde hai 3.000 anos, pero, por desgraza, está a atravesar unha época escura, sombría. En primeiro lugar, ten adversarios internos, a extrema dereita. E hai adversarios externos extremadamente poderosos, por exemplo, Rusia. Coa nova situación dos Estados Unidos, hai aínda máis adversarios. Así que Europa ten que facer esforzos por protexerse soa, crecer economicamente, incluso militarmente para poder resistir as presións que chegan por todas partes. A parte negativa é que o armamento de Europa non é necesariamente algo positivo, cando loitas con monstros ti mesmo convérteste nun monstro. Non son politólogo nin historiador, non podo atopar a solución a este problema. Só podemos intentar ser optimistas, non hai outro camiño.

—Escribiu un libro optimista ou pesimista?

—Theodoros é o libro máis optimista de todos os que escribín. É un libro cheo de luz, un libro que evita xulgar, un libro para causar o deleite dos lectores.

—É o seu mellor libro?

—Pregunta a unha nai cal é o fillo máis guapo, vas pór nun aperto. Amo a todos os meus libros por igual.

—Os mozos len menos agora?

—Nunca leu todo o mundo, e antes non existían redes sociais nin videoxogos. Se se fixese unha foto a esta sala, pensei en Santiago [refírese á presentación que fixo alí nunha librería], comprobaríase que é absolutamente falso que a xente mozo non le. Estou satisfeito coa xente que le, significa que o hábito de ler non caeu, e iso é o máis importante.

—É gafe que lle pregunten sempre por cando chegará o Nobel?

—Mario Vargas Llosa tiña un dito. Dicía que se debería escribir sobre o premio como nos paquetes de tabaco: «O Nobel dana gravemente o destino».

—Poeta ou narrador?

—Son un narrador poeta. Ao principio fun poeta e isto axudoume enormemente na escritura da prosa, fíxoa máis elevada, complexa e agardo que máis agradable.

—Gústalle García Márquez. Sabe que sospeitaba que a súa avoa Tranquilina era descendente de galegos?

—Despois de ver a catedral de Santiago, non me cabe ningunha dúbida.

 

 

[Fotos: CESAR QUIAN - fonte: www.lavozdegalicia.es]