Adeus a Botero, o artista das figuras voluminosas

 

Os mellores museos do mundo acollen as súas rotundas e voluptuosas esculturas e pinturas

                                Botero, en novembro do 2008, cando presentou a súa exposición na Casa dás Artes en Vigo.

Escrito por HÉCTOR ESTEPA

Colombia chora a un xenio. Fernando Botero (Medellín, 1932) morreu este venres no seu estudo en Montecarlo (Mónaco). O prolífico pintor, debuxante, escultor e escritor, cualificado ao unísono pola prensa local como «o artista colombiano máis grande de todos os tempos», deixa unha obra maxestosa, cun selo único e inconfundible. Os seus seres voluminosos —figuras rotundas e voluptuosas—, pais, nais, nenos, músicos, curas, monxas, toureiros e animais, son expostos nos museos e as rúas de todo o planeta, deixando tras de si un rastro onírico de profunda colombianidad, sempre presente nas súas obras.

«Recordo que unha vez veu a televisión francesa a facer unha película sobre min, con gran entusiasmo a filmar o mundo de Botero... Eu dixen, esquézase, aquí vostede pode ir por todo Colombia e non o vai a ver en ningún sitio. Soamente o día que saia de Colombia, vai ter a sensación de que viu o mundo de Botero. Cando saia, vaille quedar unha esencia, un recordo global, e vai dicir, si, ese é o mundo de Botero», confesou, en 1998, ao diario O Colombiano.

Tamén adoitaba insistir en negar un dos tópicos que pesaba sobre a súa obra. Así o explicaba a Efe co gallo de unha exposición en Bilbao: «Non pintei unha persoa gorda na miña vida. Expresei o volume, busquei darlle protagonismo ao volume, facelo máis plástico, máis monumental, coma se fose case comida, arte comestible. A arte debe ser sensual: nese sentido dígoo», precisou.

Botero naceu na capital paisa cando ningún dos altos edificios que agora a distinguen fora construído. O seu pai, un home de negocios, morreu cando el tiña só catro anos. Á súa nai confesoulle na súa adolescencia que quería ser pintor. «Fantástico», respondeulle; ao resto da súa familia pareceulle peor.

O artista asegura que non pintou un cadro co que quedase satisfeito ata os anos sesenta, pero con quince xa participara nunha mostra colectiva en Medellín e non parou desde entón. En 1952, tras estudar e expor en solitario en Bogotá, gañou un premio que lle permitiu viaxar a Europa. Forxou o seu estilo visitando algúns dos museos máis importantes do Vello Mundo.

En 1960 gañou un premio Guggenheim que lle permitiu expor no prestixioso museo neoiorquino, despegando definitivamente a súa carreira, a partir de aí meteórica. Nos 70 xa tiña estudos en varias cidades, como París, e a súa obra lucía exposta nas relevantes galerías do globo.

O irreverente Botero, que fixo da súa paleta cromática outro dos seus selos, atrevíase con todo. Satirizou á Igrexa, burlouse da aristocracia e mesmo se atreveu a plasmar as décadas de violencia vividas no seu país con óleos e debuxos sobre guerrillas e narcotraficantes.

A súa cidade natal, Medellín, apostou por ela durante a súa época máis escura, comprando decenas de esculturas nos 80, cando era unha das urbes máis perigosas do mundo.

Botero morreu no seu estudo, por unha pulmonía, e pintou ata os seus últimos días. «O máis terrible da idea da morte para un artista é saber que non poderá pintar máis. Eu quero morrer como Picasso, que, aos 93 anos, despois de pintar un cadro —malísimo, como os que facía ao final foise a cepillarse os dentes ás dúas da mañá e caeu morto», confiou á revista Diners o artista colombiano, lembrado agora en todo o mundo.

A súa obra, un percorrido polos claroscuros de Colombia

A obra de Fernando Botero tamén sufriu a pegada da violencia no seu natal Medellín. Na noite do 10 de xuño de 1995, un artefacto explosivo colocado no seu monumento O paxaro, situado no centro da urbe, matou a 23 persoas que participaban nunha celebración local.

A onda expansiva dos dez quilos de dinamita rebentou a estatua e deixou tamén numerosos feridos entre os presentes que se divertían ao son da música.

Nunca se soubo, de certo, quen colocou a bomba. Horas antes fora detido Gilberto Rodríguez Orejuela, líder do cartel de Cali, e algúns creron que aquilo foi un brutal acto de vinganza dese grupo de narcotraficantes. Posteriormente un comunicado da coordinadora guerrilleira Simón Bolívar reivindicou o atentado, pero tanto as FARC como o ELN negaron a veracidade da mensaxe.

Botero implicouse pronto. Prometeu producir unha segunda estatua, coa condición de que a primeira permanecese no mesmo lugar, aínda que estivese rebentada, como «monumento á imbecilidade e á criminalidade do país» e recordo dos estragos da violencia. Desde hai máis de dúas décadas ambas as estatuas conviven no mesmo lugar, sendo coñecida a dinamitada como O paxaro ferido.

As dualidades de Colombia sempre están presentes na súa produción artística. «Morreu Fernando Botero, o pintor das nosas tradicións e defectos, o pintor das nosas virtudes. O pintor da nosa violencia e da paz. Da pomba mil veces refugada e mil veces posta no seu trono», eloxiou o exguerrillero, e agora presidente colombiano, Gustavo Petro.

Do guerreiro da Casa do Home aos cadros sobre as torturas en Iraq

A arte de Botero deixou a súa pegada en Galicia, con dous grandes fitos. O que permanece fisicamente é a gran escultura que creou para a escalinata de acceso á Casa do Home coruñesa. O seu oronda figura de «O guerreiro» preside o edificio deseñado e construído polo arquitecto xaponés Arata Isozaki. E o que deixou un impactante e fondo recordo foi a exposición que celebrou en Vigo na Casa dás Artes e que incluía unha serie de pinturas que dedicou ás torturas cometidas polo exército de EE.UU. na prisión de Abu Ghraib, en Iraq.

 

[Imaxe: M. Moralejo - fonte: www.lavozdegalicia.es]