O ano en que Kubrick e Franco deixáronnos ver «A laranxa mecánica»

Un documental reconstrúe a rocambolesca estrea da película na Seminci de Valladolid de 1975, catro anos despois de que sacudise ao mundo coa súa violencia

Escrito por Oskar Belategui

Hai unhas poucas películas que cambian o mundo e A laranxa mecánica é unha delas. Anthony Burgess publicou a novela en que se basea en 1962 a partir dun doloroso recordo: a violación de catro marines estadounidenses á súa muller durante un apagamento en 1944, a consecuencia da cal sufriu un aborto. Alex, o protagonista do libro, posúe, segundo o escritor, os principais atributos humanos: amor á agresión, amor á linguaxe e amor á beleza. «Pero é novo e non entendeu aínda a verdadeira importancia da liberdade, que goza dun modo tan violento», describía Burgess. Alex e os seus drugos (amigos) cobraron vida na pantalla grazas a Stanley Kubrick, un realizador ao que o extraordinario éxito da súa película anterior, 2001: Unha odisea do espazo, deulle carta branca en Hollywood.

Un documental producido pola canle TCM, que se estreou conmemorando o medio século do filme, reconstrúe a accidentada estrea da laranxa mecánica en España en 1975, catro anos despois de que se vise no resto do mundo. Narrado polo propio protagonista do filme, Malcolm McDowell, A laranxa prohibida demostra como o autor de Espartaco venceu á censura franquista desde un inesperado lugar: unha capital de provincias profundamente conservadora.

A Seminci de Valladolid , un certame que había nado vinte anos atrás con contidos relixiosos como unha prolongación da Semana Santa, conmemorou en outubro unha proxección que adquiriu un carácter lendario entre os valisoletanos e que marcou para sempre aos universitarios que fixeron cola toda a noite fronte ao cine Carrión soportando as cargas da policía.

«Foi algo que transcendeu da pantalla», constata o director do documental, Pedro González Bermúdez. «Aquela xente quería cambiar as cousas e A laranxa mecánica influíu nas súas vidas para sempre».

Non só o réxime franquista prohibira a hiperviolenta fábula moral ambientada nun futuro próximo e protagonizada por un antihéroe que comete fechorías cos seus amigos antes de ser socializado. Moitos países outorgáronlle a cualificación X ou directamente vetaron a súa exhibición.

O mesmo Kubrick esixiu á Warner que retirase a cinta das salas británicas despois de que unha serie de crimes xuvenís fosen asociados ao filme polos medios de comunicación e os xuíces. O director chegou a recibir cartas con ameazas de morte á súa familia e só tras o seu falecemento púidose ver a cinta no Reino Unido.

«A laranxa mecánica converteuse nun anatema e sufriu unha persecución. Non se xulgaban os valores da película, senón a súa suposta corrupción moral», asegura o escritor Vicente Molina Foix, que durante vinte anos traduciu ao español os diálogos de Kubrick e tratou ao realizador. «Kubrick non quería alimentar algo extracinematográfico e retirou a película da circulación cando máis se falaba dela. Adquiriu un halo de película maldita».

Valladolid en 1975 non só eran misas de diario e paseos pola Praza Maior. Os 15.000 traballadores de FASA-Renault estaban en folga e 30.000 universitarios politizados conseguiran que, por primeira vez desde a Guerra Civil, pechásese a universidade.

A Seminci era unha fiestra pola que se coou cine libre que non se viu en ningunha outra parte: Fellini, Bergman, Truffaut, Buñuel, a Nouvelle Vague, as cinematografías tras o Pano de Acero. Nos cines españois seguíase sen estrear Carreiros de gloria, a epopea antibelicista de Kubrick, e a súa Lolita. A repercusión alcanzada pola laranxa mecánica era tal que ata Eloy da Igrexa dirixiu en 1973 unha especie de copia, Unha pinga de sangue para morrer amando, con guion, entre outros, de José Luis Garci. Algúns a rebautizaron A mandarina mecánica.

Así que cando Warner Bros chamou ao entón director da Seminci Carmelo Romero para comunicarlle que a Dirección Xeral de Cinematografía daba a súa plácet para a estrea da laranxa mecánica, Valladolid viviu unha revolución. Só un mes antes, un consello de ministros presidido por Franco autorizara a exhibición de Xesucristo Superstar.

Con todo, a dez días do festival, Stanley Kubrick desautorizou o pase. Talvez pensou que a cidade castelá non era o lugar adecuado para a estrea en España. Ou que a maquinaria de proxección non era a ideal, acostumado como estaba a mandar espías aos cines para comprobar que o filme chegaba aos espectadores como el o concibiu.

Podía refugar unha sala pola cor das súas paredes. Warner España enviou a Londres a un dos seus executivos, Angel Corvi, a falar en persoa co realizador. Romero escribiulle unha carta cunha mentira piadosa, asegurándolle de que a cinta se ía a proxectar na universidade. Finalmente aceptou.

A laranxa prohibida recolle os emocionados testemuños dalgúns daqueles universitarios, hoxe venerables xubilados, que se sentiron entrar na modernidade naquela proxección con antidisturbios camuflados no patio de butacas e un aviso de bomba que o director da Seminci desatendeu. «A película falaba dunha violencia que nós viamos nas rúas», apunta un deles. A laranxa mecánica acabaría sendo a película máis recadadora en 1975 por detrás de Quenlla e mantívose en salas durante un ano ininterrompidamente.

O documental de TCM conclúe con rapaces actuais reflexionando sobre a cinta de Kubrick tras vela por primeira vez. Impactados pola violencia, todos conclúen que hoxe non se podería rodar algo así.

 

[Fonte: www.lavozdegalicia.es]