O catálogo de dandis de Pardo Bazán

 

A súa literatura delata a fascinación que sentía polas novas masculinidades

Escrito por MARÍA VIÑAS

O dandi é, segundo Baudelaire, un ser de espírito aristocrático superior, cunha necesidade ardente de orixinalidade -e non de calquera, da que está nas marxes das convencións-, refinado, belo, orgulloso e rebelde, inimigo do trivial e nunca vulgar, o heroe decadente por excelencia que, resulta, tiña absolutamente fascinada a Emilia Pardo Bazán (A Coruña, 1851 - Madrid, 1921). Tan singular era a autora dos pazos de Ulloa, tan xenial era ela, que na súa figura -e, por extensión, na súa literatura- compensábanse con admirable equilibrio todas as dualidades decimonónicas: era moderna a rabiar e, ao mesmo tempo, conservadora, mística e transgresora, cunha mentalidade tan aberta que irremediablemente acababa gravitando sobre os antiarquetipos.

A historiadora Branca Rodríguez Garabatos caeu niso cando, empapándose da súa obra para argumentar a súa tese Emilia Pardo Bazán e a Moda (que posteriormente se convertería en libro da man de Hércules Edicións), topouse con múltiples referencias non só á estética deste particular modelo masculino, presumido, irreverente e algo efeminado de finais do século XIX, senón tamén á súa actitude vital: ao fastío, á atracción polo fatídico, ao talante provocador. Con todas esas referencias, a experta pardobazaniana trazou un inesperado ensaio en que explora a atracción da escritora polo lado escuro da condición humana e todos os referentes literarios que lle deron consistencia, á vez que diseca o particular catálogo de dandis que poden atoparse nos seus contos e novelas e que son froito do seu máis que digna aproximación a esta corrente, un máis dos tantos retos que se propuxo.

«Dona Emilia era unha muller moi curiosa, que non se achantaba ante nada -sinala a autora de Emilia Pardo Bazán: visións do dandismo-. Era unha muller exploradora á que non lle importaba penetrarse nos aspectos menos benpensantes, menos convencionais do ser humano. E non tiña prexuízos, era tolerante, sempre en contacto coas tendencias e o clima da época». Pero, sendo como resultou ser a coruñesa case unha autoridade en moda, ¿que era o que lle interesaba realmente dos dandis, a actitude ou a aparencia? ¿O dandismo intelectual ou o estético? «Ela adoitaba utilizar a moda como elemento narrativo. Eu creo que o dandismo como actitude lle interesaba moito -considera Rodríguez Garabatos-, porque era moi mística e asociaba o dandismo cunha especie de relixiosidade á inversa, de rebeldía un pouco cristiá. Pero tamén se ve moito interese pola súa banda nesa vertente estética, nesa forma de vestir atrevida, con trazos de efeminamento, con cores rechamantes, asociados con complementos que teñen que ver coa insolencia».

A propia Pardo Bazán tiña un talante dandístico, apunta a investigadora: «Era moi rebelde, fumaba, por exemplo, tiña amantes, separouse do seu marido, e ademais entendía esa idea, que agora parece tan moderna, de que todos temos un lado masculino e feminino. Nese sentido de transgresión, de atreverse a facer cousas reservadas aos homes, dona Emilia ten un punto dandi, impórtalle todo tres comiños, ou fai que lle importa tres comiños, unha actitude moi típica do dandismo. ¿Só hai homes dandis na súa literatura? «Espiña Porcel, un dos personaxes da Quimera, á parte dunha muller fatal, é un dandi feminino dos pés á cabeza -expón Rodríguez Garabatos-. É unha muller viciosa, tamén fumadora, á que lle gusta vestir ben, pero cun punto transgresor. Digamos que ademais das novas masculinidades, dona Emilia está a explorar xa aquí esa nova feminidade rompedora, á que non lle importa o que dirán». Sempre por diante.

Os rebeldes de Dona Emilia: Silvio Lago, Mauro Parella e Gaspar de Montenegro

Aínda que nas novelas e contos de Emilia Pardo Bazán identifícanse seis dandis de manual -Víctor da Formoseda, Rogelio Pardiñas, Felipe María, Silvio Lago, Mauro Parella e Gaspar de Montenegro-, personaxes trazados cunha gran profundidade psicolóxica e un espírito sumamente tolerante (a autora asomouse aos abismos da súa personalidade escura e decadente con curiosidade intelectual e mente aberta e desprexuiciada), podería dicirse que os tres grandes rebeldes pardobazanianos son os fidalgos de Memorias dun solterón e A sirena negra, e o pintor da Quimera.

Tal e como explica Branca Rodríguez nesta entretida revisión da obra da galega, Mauro Parella é o vivo exemplo do dandismo consciente, adoptado como estilo de vida, non só caracterizado pola súa elegancia e esmero no vestir, senón tamén polo seu ociosidade e o culto ao seu propio ego. Solterón empedernido, célibe e dedicado ao seu coidado persoal, rexeita o matrimonio, que ve como un obstáculo á súa liberdade e á súa felicidade. Gaspar de Montenegro, pola súa banda, é un personaxe rebelde, disparatado e algo chalado, obsesionado coa beleza da morte. E Silvio Lago, réplica do pintor Joaquín Vaamonde, é un outsider que non se identifica co mundo que lle rodea, co que a condesa quixo representar o malestar do século, unha ansia de elevarse espiritualmente por amais do materialismo e a mundanidade.

[Fonte: www.lavozdegalicia.es]