Unha aventureira no Xapón do século XIX

Aparece en castelán por primeira vez «Xapón inexplorado», no que Isabella Bird relatou a súa viaxe polo exótico país e que chega da man do selo A Liña do Horizonte

Por ÁLVARO SOTO

A viaxe de Isabella Bird a Xapón é unha das aventuras máis extraordinarias das que hai noticia. En 1878, apenas un par de décadas despois de que en 1854 o militar estadounidense Matthew Perry acabase coa etapa de illamento do país, que durou tres séculos, e que mantivo pechadas as fronteiras da lendaria nación, a escritora, naturalista e fotógrafa británica (Boroughbridge, 1831-Edimburgo, 1904) converteuse na primeira muller, e nun dos primeiros estranxeiros, en percorrer aquel afastado lugar. As súas peripecias aparecen agora por primeira vez en castelán en Xapón inexplorado, un libro de viaxes imprescindible que publica a editorial A Liña do Horizonte.

Evidentemente, o choque cultural dunha dama victoriana ao chegar a un país inhóspito vertebra todo o texto. Bird sorpréndese a cada paso, pero é igual de grande o asombro que provoca a súa presenza entre os xentíos que se vai atopando polo camiño. Percorre Tokio e o norte de Xapón a pé, dacabalo ou nos vehículos de rodas tirados por animais ou por persoas que aínda serven de atracción turística aos visitantes do século XXI, pero que entón eran un medio de transporte máis.

E atópase un Xapón rural cunha vida totalmente descoñecida, tribos aborígenes, como os ainus, totalmente estrañas para os occidentais, e exóticas comidas. No libro, que segue a estrutura dun intercambio epistolar coa súa irmá, Bird escribe frases como a seguinte: «A miña primeira noite soa no medio desta vida multitudinaria de Asia é estraña, case temible. Pasei todo o día sufrindo dos nervios: polo temor de ser asustada por algo, polo medo de ser asaltada con violencia ou de ofender a alguén por quebrantar as regras da cortesía xaponesa ou de... ¡que se eu!». E con todo, foi unha muller valente que deixou un testemuño irrepetible. 

Colonialismo e contexto

O profesor Carlos Rubio foi o encargado de traducir o libro. No seu prólogo dá unhas pinceladas sobre Isabella Bird, á que chama «unha nova Alicia no país das marabillas», pero tamén advirte de que Xapón inexplorado é un exemplar que non pode ser lido baixo as estruturas mentais do século XXI. É dicir, quen se achega a estas páxinas debe asumir que certos comentarios son os propios dunha occidental do século XIX. «Un arraigado instinto de superioridade étnica, bandeira do agresivo colonialismo da época, asoma unha e outra vez en observacións que facilmente hoxe denominariamos racistas ou, cando menos, politicamente incorrectas, e que poden escandalizar a algún sensible lector que non teña en conta os anos en que estes fascinantes relatos foron escritos», apunta Rubio .

«A nosa viaxeira, representante das nocións etnocéntricas máis crúas do seu tempo, non vacila en afirmar varias veces que os xaponeses son feos ou dun físico miserable a pesar, iso si, da súa depurada cortesía e amabilidade [...] Escandalizarse hoxe por esta franqueza parécenos caer no mesmo puritanismo victoriano do que nosa viaxeira, muller ousada e vangardista no seu tempo, soubo zafarse a xulgar polas súas observacións sobre moralidade e civilización», continúa o tradutor e editor deste libro, que fará as delicias dos amantes da literatura de viaxes e tamén dos apaixonados de Xapón, un dos destinos de moda para os turistas españois nos últimos anos.

Para Bird, as viaxes eran o mellor medicamento, en sentido literal. Sendo unha moza enfermiza, os médicos recomendáronlle que non quedase en casa, pero dificilmente chegaron a imaxinar que se convertería nunha lendaria viaxeira que primeiro coñeceu Australia e os Estados Unidos e máis tarde iniciou unha serie de travesías por Asia que a fixeron visitar China, Corea, Vietnam, Singapur , Malaisia, Tíbet, Persia, Kurdistán ou Turquía. Unha vida digna do maior dos aventureiros.

[Fonte: www.lavozdegalicia.es]