De mf a nf: anfiteatre, trionf, sinfònia...

Escrich per Domergue Sumien

L’Arc de Trionf d’Aurenja a l’Edat Antica, reconstituit per 

l’artista Alex Evang - (http://www.alexevang.fr)

En lenga d’òc, i a ges de distincion fonetica entre lei sequéncias ‑nf‑ e ‑mf‑. Totei doas se pronóncian identicament dins un dialècte donat:

 

— ‑nf‑ e ‑mf‑ se realizan [ɱf] en gascon e en lengadocian

 

— ‑nf‑ e ‑mf‑ se realizan [ⁿf] dins leis autrei dialèctes occitans (o pus precisament [^~ɱf, ^~f]).

 

Lo catalan manten una distincion ortografica entre ‑nf‑ e ‑mf‑ segon de critèris etimologics mai la pronóncia es identica dins lei dos cas: [ɱf]. Tanben, lo francés manten una distincion ortografica entre ‑nf‑ e ‑mph‑ mai se pronóncian parier.

Remarca — Lo catalan ‑mf‑  e lo francés ‑mph‑ s’explican sovent, mai pas totjorn, per un mot d’origina grèga que ten la sequéncia ‑mph‑ (‑μφ‑).

 

L’italian e l’espanhòu establisson una ortografia unica ‑nf‑.

 

Dins la nòrma classica de l’occitan, fixada per Alibèrt en 1935, i aviá au començament una distincion etimologica entre ‑nf‑e ‑mf‑ coma en catalan. Mai lo quite Alibèrt trantalhèt per aplicar aqueu principi. Per quauquei mots, mentre qu’auriá degut escriure Simforian, simfònia, emfiteòsi, li arribèt d’escriure Sinforian, sinfònia, enfiteòsi. E mai esitèt entre Anfós e Amfós.

 

En 1996‑1997, lo Conseu de la Lenga Occitana (CLO) chausiguèt de simplificar aqueu problèma e generalizèt la grafia simpla ‑nf‑. La grafia ‑mf‑ es completament abandonada d’ara enlà.

 

 

1) Vaicí una mòstra dei mots nombrós que tenon l’ortografia ‑nf‑ en occitan, catalan e francés.

 

enfant (cat. infant, fr. enfant)

 

enflar (cat. inflar, fr. enfler)

 

infèrn o en gascon in·hèrn (cat. infern, fr. enfer)

 

informar (cat. informar, fr. informer)

 

anfractuositat (cat. anfractuositat, fr. anfractuosité) 

Anfós, prenom (cat. Anfós, fr. Alphonse)

 

 

2) Vaicí una lista de mots tipics que vòlon ‑nf‑ en occitan, ‑mf‑ en catalan e ‑mph‑ en francés.

 

anfetamina (cat. amfetamina, fr. amphétamine)

 

anfibi ~ anfíbia, que pòt viure en mitan terrèstre o aqüatic (cat. amfibi ~ amfíbia, fr. amphibie)

Remarca — Aicí l’accent tonic es soslinhat; l’occitan pòt evitar lei francismes anfibiu* ~ anfibia* o anfibí* ~ anfibia* que pòrtan un accent tonic a la francesa.

 

un anfibi, categoria d’animau (cat. un amfibi, fr. un amphibien)

 

anfiteatre (cat. amfiteatre, fr. amphithéâtre)

 

anfitrion (cat. amfitrió, fr. amphitryon)

 

anfòra (cat. àmfora, fr. amphore)

 

la canfora o en niçard la cànfora (cat. la càmfora, fr. le camphre)

Remarca — L’occitan pòt evitar lo francisme lo canfre*, ja que lo tipe autentic la canfora o la cànfora es ben atestat en occitan ancian e pus recentament en gascon, en niçard e en vivaroaupenc.

enfasi (cat. èmfasi, fr. emphase)

  

enfiteòsi (cat. emfiteusi, fr. emphytéose)

 

ninfa (cat. nimfa, fr. nymphe)

 

sinfònia (cat. simfonia, fr. symphonie)

 

Sinforian, prenom (cat. Simforià, fr. Symphorien)

 

trionf (cat. triomf, fr. triomphe)

[Poblejat dins www.jornalet.com]