A historiadora e xornalista británica conta en «A idade da penumbra» como o cristianismo se impuxo mediante a violencia e destruíu o mundo clásico
Por ENRIQUE CLEMENTE
A idade da penumbra (Taurus) é un sorprendente e polémico ensaio de Catherine Nixey no que relata como o cristianismo se implantou en Europa e Oriente Medio, nos séculos IV e V, mediante a violencia. A autora mostra aos cristiáns daqueles tempos como uns fanáticos que destruíron templos e bibliotecas e arrasaron o legado do mundo clásico, o que deu paso a séculos de adhesión incondicional a «unha soa fe verdadeira». Filla de monxes católicos que colgaron os hábitos para casar, Nixey, de 37 anos, estudou Historia Clásica en Cambridge, exerceu a docencia e traballa na sección de cultura de The Times.
-¿A destrución foi ordenada desde arriba?
-É algo que discuten os académicos, porque por unha banda había individuos como San Agustín ou San Martín que instigaban a destrución. Pero o crucial é que nunca tería pasado si desde o centro mesmo do imperio o emperador non o permitiu, facendo a vista gorda ou alentándoo, como fixo Constantino.
-¿Cal é o balance desa destrución, que legado perdeuse?
-Sabemos que se perdeu o que quedaba da gran biblioteca de Alexandría, que aloxaba todo o coñecemento do mundo antigo; o templo máis fermoso do mundo, o de Serapis, que foi arrasado; ou a estatuas de mármore do centro do Partenón, que se moeron para construír igrexas cristiás. Foi a maior destrución da historia da arte que viu a humanidade. Tamén se perdeu o 90 % da literatura grega e o 99 % da latina.
-¿Por que é tan pouco coñecida esta violencia que vostede relata?
-Houbo unha época en que a Igrexa se asegurou de que os que se alzaban contra ela aparecesen no índice de libros prohibidos. As obras de filósofos como Porfirio ou Celso foron destruídas. Ata 1871 en Inglaterra había que proclamar a túa fe cristiá para ser profesor en Oxford ou Cambridge. Non se podía escribir sobre estas pasaxes escuras da Igrexa. Hoxe si, pero perdura a idea de que o cristianismo é mellor, ou menos malo que outras crenzas, e ninguén quere escribir ou ler sobre aquilo. Ademais, a historia escríbena os vencedores.
-O seu libro empeza no ano 380 coa destrución do templo de Atenea de Palmira por bandas de barbudos vestidos de negro que viñan do deserto. Isto recorda moito aos xihadistas do Estado Islámico (EI). ¿Parécense?
-Si, moito, o paralelismo é enorme. É a mesma escultura da deusa Atenea en Palmira, que foi decapitada e mutilada entón e, séculos despois, polo Estado Islámico no 2016. Cando les os relatos sobre aqueles cristiáns fanáticos que ían destruíndo templos é imposible non pensar nos xihadistas actuais. Son moi parecidos. Como hoxe, o fanatismo deuse predominantemente no norte de África e rexións como Siria. Os fanáticos do Estado Islámico destrúen as estatuas porque lles parecen demoníacas, exactamente o mesmo argumento que utilizaban aqueles cristiáns. O do martirio tamén ten similitudes. Os cristiáns ían en misións suicidas para conseguir unha recompensa eterna no ceo.
-Os cristiáns prohibiron actividades como a música, do mesmo xeito que o EI nos seus territorios.
-A similitude dá medo. Non lles gustaba a música. Si víanche cun instrumento rompíano. A súa obsesión era controlar as mentes coa súa idea dun Deus que todo o ve e xúlgao. Ningún outro deus da Antigüedad metíase na túa cabeza nin no teu corazón nin che observaba todo o día.
-Tamén houbo queimas de libros.
-Foi dramático, irrompían nos fogares e queimaban todo o que lles parecía satánico, pero o peor foi o afastamento da literatura por considerala innecesaria ou maligna. Instigaban á xente a espiar aos seus veciños, facíanos responsables ante Deus.
-Pero os cristiáns tamén foron duramente perseguidos baixo o Imperio romano.
-Si, pero moito menos do que nos contaron. A persecución que fixeron os cristiáns foi máis salvaxe e efectiva. Cando perseguían aos pagáns entraban nas súas casas buscando probas da súa enfermidade e si atopábanas agredíanos ou executaban inmediatamente, mentres os romanos os levaban a xuízo. A eles dáballes igual a alma e o que cría a xente, non buscaban mártires, o único que querían é que obedecesen a lei.
«San Agustín instigaba aos cristiáns á violencia»
Nixey afirma que a lección que se pode extraer do seu libro é que «dar unha soa resposta a todas as preguntas é moi limitante».
-Desmitifica a santos tan importantes para a Igrexa católica como San Agustín.
-É o gran pensador da Igrexa, pero dicía cousas como que había que destruír todo o pagán porque era a vontade de Deus e instigaba cos seus prédicas aos seus fregueses cristiáns a destruír templos e institucións pagás e a manifestarse violentamente. Sentou nos seus escritos as bases para a persecución de todo o que non fose cristián; neles afirmaba que había que traer ao curro aos que estaban fóra quixesen ou non, obrigalos a abrazar a fe. Tomaba frases da Biblia para xustificar a violencia física contra os pagáns que non cresen no Deus verdadeiro. Dicía que si alguén actuaba con violencia non estaba a ser cruel co agredido, senón salvándoo, porque era mellor para el que lle desen catro paus agora que arder no inferno por toda a eternidade. Falaba do paganismo como unha enfermidade que había que erradicar, cortar a perna antes de que a gangrena comésese todo o corpo.
-O seu libro termina na Atenas do 529, cando o último filósofo da Academia de Atenas, unha das máis importantes da historia, abandonou a cidade.
-Os últimos filósofos que quedaban en Atenas tiveron que fuxir, non só para salvar o pelello, senón tamén o coñecemento. Co peche da escola de Atenas morreu unha era. Supuxo que lentamente se ían apagando as voces disidentes, eliminando aos que defendían a antiga sabedoría, o coñecemento que a humanidade acumulara ata entón.
-¿Que lección poderiamos sacar do que conta no seu libro?
-Os romanos non foron tan autoritarios e intolerantes como os cristiáns. Durante trescentos anos de Imperio romano, permitiuse que os cristiáns crecesen e multiplicásense ata constituír un 10 % da poboación, mentres que cando o cristianismo tomou o control encargouse de eliminar e arrasar as demais relixións e a proporción investiuse en menos de cen anos. A lección é que a retórica si importa e si importa o que se di, o discurso, non unicamente o que se fai. Cando só se ofrece a todas as preguntas unha soa resposta é moi limitante. A pluralidade de voces é moi saudable.
-O seu libro empeza no ano 380 coa destrución do templo de Atenea de Palmira por bandas de barbudos vestidos de negro que viñan do deserto. Isto recorda moito aos xihadistas do Estado Islámico (EI). ¿Parécense?
-Si, moito, o paralelismo é enorme. É a mesma escultura da deusa Atenea en Palmira, que foi decapitada e mutilada entón e, séculos despois, polo Estado Islámico no 2016. Cando les os relatos sobre aqueles cristiáns fanáticos que ían destruíndo templos é imposible non pensar nos xihadistas actuais. Son moi parecidos. Como hoxe, o fanatismo deuse predominantemente no norte de África e rexións como Siria. Os fanáticos do Estado Islámico destrúen as estatuas porque lles parecen demoníacas, exactamente o mesmo argumento que utilizaban aqueles cristiáns. O do martirio tamén ten similitudes. Os cristiáns ían en misións suicidas para conseguir unha recompensa eterna no ceo.
-Os cristiáns prohibiron actividades como a música, do mesmo xeito que o EI nos seus territorios.
-A similitude dá medo. Non lles gustaba a música. Si víanche cun instrumento rompíano. A súa obsesión era controlar as mentes coa súa idea dun Deus que todo o ve e xúlgao. Ningún outro deus da Antigüedad metíase na túa cabeza nin no teu corazón nin che observaba todo o día.
-Tamén houbo queimas de libros.
-Foi dramático, irrompían nos fogares e queimaban todo o que lles parecía satánico, pero o peor foi o afastamento da literatura por considerala innecesaria ou maligna. Instigaban á xente a espiar aos seus veciños, facíanos responsables ante Deus.
-Pero os cristiáns tamén foron duramente perseguidos baixo o Imperio romano.
-Si, pero moito menos do que nos contaron. A persecución que fixeron os cristiáns foi máis salvaxe e efectiva. Cando perseguían aos pagáns entraban nas súas casas buscando probas da súa enfermidade e si atopábanas agredíanos ou executaban inmediatamente, mentres os romanos os levaban a xuízo. A eles dáballes igual a alma e o que cría a xente, non buscaban mártires, o único que querían é que obedecesen a lei.
«San Agustín instigaba aos cristiáns á violencia»
Nixey afirma que a lección que se pode extraer do seu libro é que «dar unha soa resposta a todas as preguntas é moi limitante».
-Desmitifica a santos tan importantes para a Igrexa católica como San Agustín.
-É o gran pensador da Igrexa, pero dicía cousas como que había que destruír todo o pagán porque era a vontade de Deus e instigaba cos seus prédicas aos seus fregueses cristiáns a destruír templos e institucións pagás e a manifestarse violentamente. Sentou nos seus escritos as bases para a persecución de todo o que non fose cristián; neles afirmaba que había que traer ao curro aos que estaban fóra quixesen ou non, obrigalos a abrazar a fe. Tomaba frases da Biblia para xustificar a violencia física contra os pagáns que non cresen no Deus verdadeiro. Dicía que si alguén actuaba con violencia non estaba a ser cruel co agredido, senón salvándoo, porque era mellor para el que lle desen catro paus agora que arder no inferno por toda a eternidade. Falaba do paganismo como unha enfermidade que había que erradicar, cortar a perna antes de que a gangrena comésese todo o corpo.
-O seu libro termina na Atenas do 529, cando o último filósofo da Academia de Atenas, unha das máis importantes da historia, abandonou a cidade.
-Os últimos filósofos que quedaban en Atenas tiveron que fuxir, non só para salvar o pelello, senón tamén o coñecemento. Co peche da escola de Atenas morreu unha era. Supuxo que lentamente se ían apagando as voces disidentes, eliminando aos que defendían a antiga sabedoría, o coñecemento que a humanidade acumulara ata entón.
-¿Que lección poderiamos sacar do que conta no seu libro?
-Os romanos non foron tan autoritarios e intolerantes como os cristiáns. Durante trescentos anos de Imperio romano, permitiuse que os cristiáns crecesen e multiplicásense ata constituír un 10 % da poboación, mentres que cando o cristianismo tomou o control encargouse de eliminar e arrasar as demais relixións e a proporción investiuse en menos de cen anos. A lección é que a retórica si importa e si importa o que se di, o discurso, non unicamente o que se fai. Cando só se ofrece a todas as preguntas unha soa resposta é moi limitante. A pluralidade de voces é moi saudable.
[Imaxe: OLIVIA BEASLEY - fonte: www.lavozdegalicia.es]
Sem comentários:
Enviar um comentário