Morre Sergio Pitol, un trotamundos das letras

O escritor, tradutor, diplomático, viaxeiro e promotor da literatura universal, faleceu aos 85 anos na súa casa de Xalapa 

DPA

Sergio Pitol escribiu o seu primeiro texto aos 24 anos. Encerrouse nunha cabana en Tepoztlán, un pobo do centro de México onde non había nin luz eléctrica, fíxose acompañar por libros de Henry James e Francisco de Quevedo e aí escribiu o relato Victorio Ferri conta un conto. A paixón pola literatura, con todo, víñalle de moito antes. Orfo desde pequeno, o escritor, tradutor, diplomático mexicano e Premio Cervantes 2005, que faleceu este xoves aos 85 anos, foi criado por unha avoa que lla pasaba lendo novelas. Desde moi novo foi un viaxeiro incansable: primeiro coa imaxinación, a través de libros de aventura que lía de neno, e logo con fascinantes percorridos que o levaron a coñecer e comprender diversas culturas do mundo. 

O autor de obras como o libro de relatos, ensaios e memorias A arte da fuga e a novela O desfile do amor naceu en Puebla o 18 de marzo de 1933 cando a súa nai embarazada visitaba a uns amigos, pero criouse nun enxeño azucreiro en Veracruz. A traxedia marcou a súa infancia. Orfo de nai e pai desde os catro anos, tamén perdeu por entón á súa irmá. Foi un neno enfermizo. Estivo ao bordo da morte tras contraer malaria, tivo que deixar a escola e permaneceu moito na súa casa ata os 12 anos. «Non tiven unha escolaridad regular. Desde o principio da enfermidade, a miña avoa, quen era unha lectora de sol a sol, regaloume algúns libros de Julio Verne. Quedei fascinado. A miña existencia estaba sostida polas aventuras marabillosas de Verne», contou o autor. 

En 1961 viaxou a Europa e quedou case tres décadas como trotamundos, estudioso e diplomático. Estivo en Londres e París, cursou estudos en Roma, en Alemaña presenciou a construción do muro de Berlín. Traballou en Pequín como tradutor e logo instalouse en Varsovia. Na súa faceta diplomática desempeñouse como agregado cultural e conselleiro nas embaixadas de México en Iugoslavia, Polonia, Francia, Hungría e a Unión Soviética. Foi subdirector de Asuntos Culturais do Ministerio de Relacións Exteriores e embaixador de México en Checoslovaquia. «Case toda a miña literatura é autobiográfica, cun toque de esaxeración. Son fillo de todo o visto e o soñado, do que amo e aborrezco, pero aínda máis amplamente da lectura, desde a máis prestixiosa á case deleznable», dicía Pitol, autor de novelas, contos e ensaios. 

Traduciu ao español obras escritas en italiano, inglés, ruso, ucraíno, checo, eslovaco, polaco e búlgaro, de autores como Henry James, Jerzy Andrzejewski, Witold Gombrowicz e o chinés Lu Xun. Era un admirador da literatura rusa e as súas figuras tutelares foron Nikolai Gógol e Antón Chéjov sobre todos os demais.  Na súa obra, que se atopa publicada en varios idiomas, figuran títulos como Nocturno de Bujara (1980), Contos completos (1999), Domar á divina garza (1988), A vida conxugal (1991) e a Triloxía da memoria (2007), que reúne A arte da fuga, A viaxe e O mago de Viena. 

Para celebrar os seus 80 anos en 2013, as autoridades mexicanas rendéronlle unha homenaxe no Palacio de Belas Artes, onde especialistas e os seus colegas escritores recoñecérono como un home libre, irreverente, autor ao contraxeito e solidario, que todo o convertía en literatura. Juan Villoro afirmou que tiña un humor «vindicativo», que «transforma aos triunfadores de rutina en fantoches de gran monicreque», mentres que José Emilio Pacheco dicía que o país de Pitol era o mundo enteiro, unificado non pola globalización senón pola literatura. 

Pitol estudou dereito na Universidade Nacional Autónoma de México, onde un mestre sevillano, Manuel Martínez de Pedroso, sería para el unha influencia decisiva. «Era unha narrador espléndido, relatábanos as súas actividades durante a Guerra Civil, as súas experiencias no sobrecogedor Moscova das grandes purgas, onde foi o último embaixador da República Española», contou no seu discurso ao recibir o Cervantes. «Pedroso incitábanos a ler, a estudar idiomas, pero tamén a vivir». Membro da chamada Xeración de Medio Século xunto con escritores como José Emilio Pacheco, Juan García Ponce e José do Outeiro, Pitol recibiu o Premio Nacional de Literatura en 1983, o Juan Rulfo en 1999 e o Premio Internacional Alfonso Reies no 2015, entre outros. 

No 2009 diagnosticóuselle afasia progresiva non fluente, unha enfermidade que foi deteriorando a súa capacidade de fala e mobilidade e afastouno da vida pública. Houbo polémicas entre familiares e amigos polo seu coidado. Desde o 2014 vivía na súa casa de Xalapa en Veracruz baixo a tutela de autoridades.

[Imaxe: CARLOS TISCHLER/DPA - fonte: www.lavozdegalicia.es]