A Galicia que impactou a Lorca en 1916

Henrique Alvarellos recompón, con informacións inéditas, o caderno da primeira viaxe galega do poeta andaluz, cando decidiu dedicarse á literatura    

Un artigo de JOEL GÓMEZ 

En outubro de 1916, aos 18 anos, Federico García Lorca participou nunha viaxe de estudos por Castela, Galicia e León. Durou 24 días, 5 en terras galegas: tres horas en Ourense, un cambio de tren en Redondela, 3 días en Santiago; unha xornada, sen durmir, na Coruña; e algo máis dun día en Lugo. Impactoulle, e en outubro de 1917 deixou testemuño escrito de que se cumpría «un ano que saín cara ao ben da literatura», pois antes se centrou na música. O escritor e editor Henrique Alvarellos recompón aquela expedición e reivindica a súa relevancia na traxectoria do dramaturgo e poeta andaluz, na gran viaxe de estudos de García Lorca, un volume de máis de 330 páxinas, que agora publica.  

Este mes inicia as presentacións, en Lugo, cidade especialmente exótica para aqueles mozos andaluces, segundo manifestaron. Despois serán na Coruña, Santiago e Selecta. Pretende que este traballo transcenda, polo seu interese para o coñecemento de Lorca. As súas páxinas documentan os espazos galegos que visitou, algúns descoñecidos ata agora; ou como escoitou por vez primeira o galego, en Redondela.  

Ademais, na produción do autor de Erma hai varias pegadas desa viaxe. Alvarellos inclúe as cartas e escritos daqueles días, e o reflexo na súa obra literaria, que considera importante. A primeira referencia é o artigo «Impresiones da viaxe a Santiago», en revístaa Letras, de Granada, en decembro de 1917. Despois as coñecidas páxinas do seu primeiro libro, Impresións e Paisaxes, do que en abril se cumpre o centenario da edición príncipe. Alvarellos asume que o texto «Romanza de Mendelssohn» dese libro «aínda que non hai unha referencia xeográfica concreta, é moi probable que estea inspirado no porto da Coruña». E manuscritos, como De Santiago a Coruña, transcrito parcialmente por Ian Gibson en 1985.

Testemuños de colegas  

Ademais, o 25 de xullo de 1918 Lorca data «Santiago, balada inxenua», de Libro de Poemas, onde se refire a Compostela. E en 1919 publica «Salutación elegíaca a Rosalía de Castro». Son evidencias do forte impacto daquela viaxe, explica Alvarellos.  

O libro inclúe ademais, con introducións e presentacións valiosas, testemuños doutros participantes naquela viaxe, organizado por Martín Domínguez Berrueta (1869-1920), profesor da Universidade de Granada. Viaxaron os cinco mellores expedientes do primeiro curso de Teoría da Literatura e das Artes. Dous daqueles colegas deixaron referencias: Luis Mariscal, entón o talento literario máis prometedor, publicou 23 artigos no Noticiero Granadino, entre o 19 de outubro de 1916 e o 24 de febreiro de 1917; e Francisco López Rodríguez, Paquito, en novembro de 1927, en Reflexos, revista literaria ilustrada, de Granada, difundiu o artigo «Santiago de Compostela», onde rememora a estancia na cidade, con fotografías. Ademais, na revista Lucidarium, igualmente de Granada, publicouse en xaneiro de 1917 unha crónica, sen firma, que Alvarellos considera que «con toda probabilidade» é do profesor Berrueta, sobre os obxectivos da viaxe.

Lorca volverá tres veces a Galicia en 1932, ano no que publica o primeiro poema en galego. Iniciou entón outra aventura, culminada en decembro de 1935 cos Seis Poemas Galegos.  

Do «salivazo tan odioso» do Obradoiro ao mar «verde, moi verde, esmeraldino»  

En óbraa «Impresións e paisaxes», o poeta Federico García Lorca recorda «a gran praza de Santiago de Compostela co monumento ao señor Montero. ¡Que salivazo tan odioso á marabilla churrigueresca do Obradoiro e ao hospital grandioso!». En 1916, no Obradoiro estaban a estatua de Montero Ríos e o Hospital Real. E en «Un hospicio galego», escribe: «Talvez algún día, tendo mágoa dos nenos famentos e das graves inxustizas sociais, derrúbese con forza sobre algunha comisión de beneficencia municipal onde abundan tanto os bandidos de levita e esmagándoos faga unha fermosa tortilla das que tanta falta fan en España... É horrible un hospicio con aire de deshabitado». E no texto «De Santiago a Coruña», lese: «¡O mar! ¡O mar...! Verde moi verde esmeraldino con espuma».

[Fonte: www.lavozdegalicia.es]