Rescatan os textos inéditos de catro conferencias en que o escritor expuxo en Vigo en 1973 a súa «Teoría da novela»
Un artigo de HÉCTOR J. PORTO
«O que máis se parece ao proceso de creación dunha obra xenial é o proceso de creación dunha obra sen valor. Os camiños son semellantes, o que varían son os resultados». Quen fala é Gonzalo Torrente Ballester (Serantes, Ferrol, 1910-Salamanca, 1999), que cun boa dose de sorna galaica e outro tanto de sentido común, e nadiña de nada de solemnidade, fai así unha defensa irónica do talento como base de toda construción literaria, que parece afastar de calquera espírito de abnegación e voluntarismo. Admite, iso si, como fundamento universal que a obra poética ha de nacer necesariamente de «unha relación do artista coa realidade», entendida esta «do modo máis amplo posible» e tamén máis heterodoxo, especialmente cando o campo de traballo é a ficción. Profundando máis na cuestión, aclara: «O novelista non é máis que unha testemuña da súa propia imaxinación -advírtase que digo da súa imaxinación, non da realidade-. Non creo que a realidade sirva de materia inmediata ao artista, ao novelista, senón a experiencia da realidade, inconscientemente transformada, e convertida en materia imaxinaria».
Estas e outras consideracións, de non menor lucidez, achará o lector nunha colección de catro textos inéditos do autor ferrolán (que foron conferencias, en agosto de 1973) que recolle no volume Teoría da novela o selo Deliberar, que acaba de debutar no ámbito da edición e que, como o seu nome indica, nace con vocación de animar o debate e o intercambio de ideas.
Con este obxectivo, a incursión no universo torrentino semella oportuna, xa que, a pesar de que non é a súa faceta máis popular, o autor da saga/foxe de J.B. ten tras de si unha produción de carácter ensayístico notable que convén pór en valor, en particular no que incumbe aos máis diversos aspectos da literatura.
Principio de realidade suficiente
De todas as claves que encerra o seu pensamento teórico, destaca a profesora Carmen Becerra, especialista en Literatura Comparada da Universidade de Vigo, «o principio de realidade suficiente» ten un papel primordial na comprensión da súa arquitectura, alcanzando a funcionalidade de gran alicerce. Torrente atribuía unha importancia sen parangón a «as condicións que ten que ter un texto para que sen ser real poida parecelo, poida causar ao lector impresión de realidade». E é que confía nos mecanismos psicolóxicos que fan que todo aquilo que acepta o home ten que ser real ou, a propósito de non selo, «ten que vir vestido de realidade».
Torrente é pouco dado a servir receitas, por iso insiste ata a saciedade en que a poética sobre a que reflexiona, o proceso creador que disecciona, é un asunto estritamente persoal, que coñece dun «xeito absolutamente subxectivo» e que non quere elevar a «a categoría científica». Con todo, os seus disquisiciones, cargadas de clarividencia, poden resultar non só útiles para entender mellor a súa obra senón tamén como guía para o escritor novel. O autor do Don Juan concede gran relevancia á experiencia, como almacén de recursos, que, suxire, deben ser tratados cunha filosofía sartriana, é dicir, a través da imaxinación como gran modificadora das imaxes que un atesoura.
Torrente vive a literatura como un refuxio, apunta Carmen Martín Gaite, nun dos textos que este libro agrega a modo de epílogo -uns recuperados, como este e un segundo de Stephen Miller, e outros encargados para a ocasión, os de Cristina Sánchez-Andrade e J. A. González Sainz-, e como unha paixón. E iso percíbese, máis aló do pedagóxico, no ton ameno e lúdico destas conferencias, que, por outra banda, estaban dirixidas a non especialistas -dentro de cursos universitarios organizados pola Caixa de Aforros de Vigo.
«Un xogo a fondo perdido»
A literatura, para Torrente, incide Gaite, «é un xogo inútil, a fondo perdido, e a ama e deféndea pola súa mesma inutilidade, consciente de que poucos van compartir o seu deliberado apasionamiento nesa elección hoxe tan desprestixiada». En similar dirección, González Sainz opón Juan Benet e Rafael Sánchez Ferlosio a Torrente Ballester, e agradece ao escritor ferrolán que non caese entón en modas iconoclastas, experimentalismos e intelectualidades e que apostase polo pracer de narrar.
Todo aquilo que incide na conciencia humana, aquilo que dalgún xeito se pode nomear, é real, aduce Torrente.
Sem comentários:
Enviar um comentário