 |
| Guerrièr arvèrne sus una moneda de l'an 52 abans lo Crist - © cgb |
En Occitània, nòstrei noms de luòc an d’originas
tras que divèrsas. Avèm una categoria de toponims que reflectisson lei
noms dei populacions ancianas de l’Edat Antica.
Dins lo territòri que vendriá pus tard Occitània, lei populacions anticas parlavan lei lengas seguentas:
(1) Dins la familha dei lengas indoeuropèas:
— Lo ligur
antic: se parlava sustot en Provença, dins leis Aups, en Piemont e en
Ligúria. Lo cau pas confondre amb lo ligur modèrne, dialècte
nòrd-italian d’origina latina.
— Lo grop cèlta o celtic: fòrça estendut, èra representat en cò nòstre per lo gau o gallés,
lenga mau delimitada. Dins la futura Occitània, lo cèlta se parlava
sustot en Lemosin, Borbonés, Auvèrnhe e Lengadòc. Tanben s’infiltrava
dins de partidas deis Aups e de Provença (en concurréncia amb lo ligur) e
de Gasconha (en concurréncia amb l’anciana lenga aquitana).
— Lo grèc: se parlava dins lei colònias grègas de la còsta mediterranèa coma Marselha, Agde, Ieras, Antíbol, Niça e Mónegue.
— Lo latin: arribèt pus tard amb la conquista romana e remplacèt lentament totei leis autrei lengas anticas. Lo latin fasiá partida dau grop italic.
— Lo grop germanic:
s’installèt encara pus tard, a la fin de l’Empèri Roman, especialament
pendent leis invasions dei gòts, dei burgondis e dei francs. Lei lengas
germanicas en cò nòstre foguèron sustot lo gotic e, segondàriament, lo burgondi e lo francic. Lei nòuvenguts germanics parlèron de mai en mai la lenga latina e fin finala se romanizèron.
(2) L’aquitan: mau conegut, èra pas indoeuropèu. Èra emparentat au basco e, probable, èra tot simplament lo basco dins sa fasa antica. Se parlava vèrs Gasconha e lo Bascoat.
(3) L’ibèr:
mau conegut, èra pas indoeuropèu tanpauc. S’èra parlat dins una partida
dau Bas Lengadòc abans de recular davant lo cèlta. Lo gròs de l’ibèr se
parlava sustot dins l’èst de la Peninsula Iberica. L’ibèr e l’aquitan èran de lengas ben diferentas. Siam pas segurs que foguèsson emparentadas.
(4) Lo fenician: s’èra parlat dins la colònia de Mónegue abans qu’aquela vila
se faguèsse annexar per lei grècs de Marselha. Dins l’illa d’Eivissa
tanben se parlava fenician. Originari de Liban, lo fenician èra de la
familha semitica e de la superfamilha afroasiatica (o camitosemitica).
Me vau concentrar sus lei populacions que parlavan de lengas indoeuropèas. S’organizavan en tribus de talhas variablas. Arboravan de noms representatius d’un sistèma de valors ont la guèrra aviá una granda importància.
Certanei noms de tribus an laissat de traças dins de toponims de
l’occitan modèrne. Vos en doni quauqueis exemples. Lei tiri dau
remirable libre de sintèsi de Bernard Sergent, Les Indo-Européens, histoire, langues, mythes (Leis indoeuropèus, istòria, lengas, mites)[1].
Aquestei noms de tribu an evolucionat en tres estapas: 1º forma dins la
lenga antica originària; 2º forma adaptada en latin o en grèc; 3º forma
finala en occitan. Per simplificar, vos presenti sonque la forma en
occitan amb lo sens supausat dins la lenga antica iniciala.
Auvèrnhe es l’ancian país dei cèltas arvèrnes qu’èran “lei superiors” o, mens segurament, “lei dau vèrnhe”.
Lo País de Bug, en Gasconha, remonta ai cèltas bòis, “lei tustaires”.
La contrada de Carcin e la vila de Caors devon sei noms ai cèltas cadurcs, lei “senglars de combat”.
Lo parçan de Cairàs, dins leis Aups, remonta ai quariats qu’èran de ligurs o de cèltas. Èran “lei dau pairòu”. Lo pairòu simbolizava la generositat dau rei a la tèsta de la tribu.
Lo parçan de Comenge, en Gasconha, remonta ais ancians convènas, benlèu de cèltas o d’aquitans celtizats, qu’èran “lei de la meteissa familha”.
La contrada de Gavaudan o Gevaudan èra la pàtria dei cèltas gabals, “lei conquerents”.
L’anciana region medievala de Gòtia, que compreniá lo Bas Lengadòc amb Catalonha Nòrd, fasiá allusion au pòble germanic dei gòts,
que son nom significava benlèu “lei cavaus” o, senon, “leis òmes, lei
guerriers”. Abans d’arribar dins nòstre país au sègle V après lo Crist,
lei gòts venián d’un lòng periple de quauquei sègles per Suècia,
Polonha, Ucraïna, lei Balcans e Itàlia.
Lemosin es l’ancian país dei cèltas lemoviç, “lei que vençon amb l’oume”. En aqueu cas l’oume èra la fusta per fabricar lei lanças de combat.
La contrada de Peiregòrd, amb sa capitala Peireguers, es l’ancian país dei cèltas petrocorians, la “quadrupla armada”.
Lo vilatge de Riés,
en Provença, dins lo Bas Verdon, foguèt a passat temps una vila antica
importanta. Son nom s’explica ultimament per la tribu ligura dei reians, “lei reiaus”.
Lo país de Santonge, amb sa capitala Santas, parla uei l’aguiainés (o peitavin-santongés). Fins au sègle XIII èra de lenga occitana. Lo nom de la region ven dei cèltas santons, “lei dau camin”, valent a dire, “lei que migrèron per lei camins” abans d’arribar dins aquela region.
La contrada de Roergue, amb sa capitala Rodés, èra lo país dei cèltas rutèns,
“lei blonds”. Aquela color de peu simbolizava sovent lei guerriers dins
lei mites indoeuropèus. Aquò a pas lo mendre rapòrt amb una vision
raciala o racista, maugrat leis elucubracions de quauqueis autors
incultes d’extrèma drecha.
En realitat, Bernard Sergent nos
explica que leis ancians pòbles indoeuropèus valorizavan un ensemble de
colors simbolicas que tenián de sens ben precís, correspondent ai tres
grandei foncions socialas e miticas (e aquò rejonh la teoria trifoncionala dau celèbre istorian Georges Dumézil):
(1) Lo roge dau sang èra per lei guerriers. De còps s’associava au
blond, la color de peu percebuda coma la pus pròcha dau roge. Lo ros,
coma color de peu, èra pas disponible car èra mau vist.
(2) Lo negre de la tèrra caracterizava lei païsans. De còps òm lo remplaçava per lo verd de la vegetacion.
(3) Lo blanc de la puretat rituala èra la color dei prèires.
Me siáu limitat a d’exemples qu’an marcat nòstre País d’Òc. Mai trobam
de noms de tribus amb de simbòls similars dins totei lei vielhs país de
cultura indoeuropèa, de l’Índia septentrionala fins a Escandinàvia.
__________
[1] Bernard SERGENT (2005 [1a edicion de 1995]) Les Indo-Européens: histoire, langues, mythes, París: Payot
[Poblejat dins www.jornalet.com]
Sem comentários:
Enviar um comentário