Dante, un caso aberto

O historiador Alessandro Barbeiro serve, cando se cumpriron 700 anos da morte do poeta florentino, unha sobresaliente biografía que sitúa no seu tempo ao autor da «Divina comedia»

«Retrato de Dante», lenzo obra do gran pintor renacentista florentino Sandro Botticelli e que está datado ao redor de 1495.

Por H.J.P.

Hai xa algún tempo, desde 1990, que a Divina comedia de Durante Alighieri (Florencia, 1265-Rávena, 1321) pode gozarse en galego grazas á tradución do escritor chairego Darío Xohán Cabana, e non moito que pode gozarse tamén nunha marabillosa versión castelá a cargo de José María Micó —que supera con folgura a clásica de Anxo Crespo que tanto circulou—. Aínda que a de Micó degústase case como unha novela, os universos que ganduxa a viaxe de Dante —da man de Beatriz e Virgilio, polos tres escenarios da morte: o inferno, o purgatorio e o paraíso— seguen sendo complexísimos, as referencias terriblemente elaboradas e as rexións poéticas e alegóricas que transita cada vez máis impropias do que, presuntamente, frecuenta un mozo do século XXI. Este misterio actúa por contaxio sobre a rica figura de Dante, que 700 anos despois do seu morte —cumprir o pasado 14 de setembro— continúa representando un caso aberto, cheo de incógnitas, lagoas, zonas escuras e interrogantes, e non é alleo ao lastre dos tópicos e lendas como a da pobreza que erroneamente se lle achaca.

Aberto quere que siga sendo o prestixioso investigador turinés Alessandro Barbeiro (1959), que asina en Dante (editorial Cantil) un magnífico ensaio biográfico que consciente e obrigatoriamente deixa sen pechar o asunto —tan amplo como fascinante— que a move; é máis, coas súas indagacións e o seu relato crea novas preguntas e vías de exploración. O que ten Barbeiro é que non lle pesa a moi frecuente ferruxe académica do seu oficio de profesor de Historia Medieval, como tampouco as rixideces propias do superespecialista. Si é un excelente narrador que ademais manexa con suma habilidade as ferramentas da divulgación —é unha das súas paixóns, non en balde aparece con enorme éxito en espazos de televisión, radio e YouTube—, polo que non se empeña en elaborar o típico produto dirixido aos expertos senón que —do mesmo xeito que nos seus anteriores traballos sobre as batallas de Waterloo, Lepanto e Adrianópolis e figuras como Carlomagno, Napoleón e Federico o Grande— trata de levar as súas conclusións e coñecementos aos non iniciados.

A guerra, a educación, o matrimonio, a sociedade, a política, a derrota, o exilio, a condena, a conspiración, a enfermidade, a morte... son algúns dos terreos en que profunda a obra de Barbeiro, que así mesmo logra construír con minuciosidade un interesante contexto no que o lector pode imaxinar perfectamente a existencia do vate florentino.

Se Giovanni Boccaccio, para a elaboración da súa Vita dei Dante, entrevistou a persoas que tiveron trato directo co poeta, o traballo de Barbeiro é de pura reinterpretación dos documentos, fontes e investigacións xa coñecidos. Pero, ¿que máis dá se Dante non é unha obra definitiva se finalmente sitúa con rigor ao poeta no seu tempo —o das fortes e belixerantes cidades-Estados— e ofrece ferramentas para ler con maior folgura a Comedia? E, sobre todo, a propia biografía de Dante, il Sommo Poeta, é unha apaixonante aventura.

[Fonte: www.lavozdegalicia.es]