Adios a Béla Tarr, o cineasta que elevou a lentitude e a transcendencia a grande arte

O realizador húngaro creou boa parte da súa obra sobre a literatura do Nobel László Krasznahorkai

Béla Tarr, tras recoller en Berlín en decembro do 2023 o premio honorífico nos European Film Awards. 

H.J.P.

Apenas uns meses despois de que —o pasado 9 de outubro— désenlle o premio Nobel de literatura ao seu amigo e estreito colaborador László Krasznahorkai, o cineasta Béla Tarr (Pécs, 1955-Budapest, 2026), que tanto celebrou aquel galardón, faleceu este martes aos 70 anos na capital húngara. 

Considerado un dos autores fundamentais pola crítica especializada, que adoita incluír Sátántangó —adaptación da novela de Krasznahorkai Tango satánico— entre as mellores vinte películas da historia, o seu inconfundible estilo navega entre a melancolía, a morosidade, a sensibilidade, o lirismo, o silencio, o dramatismo, a angustia, o misterio, o pesimismo e a reflexión, todo servido nun exquisito branco e negro, estética que marca esa epopea de sete horas co derrubamento do comunismo como pano de fondo que é Sátántangó. Si, unha obra complexa de sete horas de duración non apta para todos os públicos. 

Trátase dunha grande arte —afastada de calquera idea de consumo e entretemento— que esixe do espectador amor pola beleza, compromiso e unha certa cinefilia que permite valorar a súa manexo da lentitude e a transcendencia, nunha narrativa que, por comparación, faría da produción de Visconti case un eloxio da velocidade. Neste sentido, e iso explica un entendemento e un traballo harmónico de anos, o cine radical de Tarr acha perfecta correspondencia —formal e espiritual— na difícil escritura de Krasznahorkai.

Pero incluso cando se basea noutro tipo de literatura, Tarr non baixa a garda como demostra O home de Londres, levantada sobre unha novela de Georges Simenon, aínda que o guion, iso si, é do propio Krasznahorkai. 

Se seica, de buscar un afastado referente cinematográfico —e de honestidade e de esencia—, habería que falar de Robert Bresson ou viaxar a Rusia en pos do celuloide metafísico de Andréi Tarkovski, un cineasta inclasificable —un poeta, en realidade, como o seu pai, Arseni— que, a pesar de que abriu novos horizontes na sétima arte, non pode dicirse nin que crease escola nin que a súa obra poida sobreporse á etiqueta do autor de culto. Quizais o que lle ocorre ao seu colega húngaro. Tamén ao portugués Pedro Costa, de quen podería extraerse un parentesco medular na súa entrega absoluta —próxima ao suicida— á verdade da imaxe. 

Tarr interrompeu a súa carreira na ficción tras rodar O cabalo de Turín, filme que foi distinguido na Berlinale do 2011 co Gran Premio do Xurado e o Fipresci-Premio Internacional da Crítica. Alí estaba condensado o seu universo, un mundo que se extingue, crepuscular, na desesperación da xente humilde, a pobreza, a supervivencia, a dor...Cunha brutal sinxeleza e unha forza hipnótica que un pode atopar na literatura en obras como Xente independente de Halldór Laxness e Triloxía de Jon Fosse, curiosamente, novelas ambas as debidas a escritores nórdicos recoñecidos tamén co Nobel. 

 

 [ Imaxe: European Film Academy - fonte: www.lavozdegalicia.es]